Кіріспе

Американдық суретші

Джозеф Коулман (1955 жылғы 22 қарашада туған) – американдық суретші, иллюстратор, актер және перформанс суретшісі. Әйелі, фотограф Уитни Уорд оны суреттерінде жиі кездесетін тарихи құпиялар мен тұлғаларға деген үлкен қызығушылығы үшін "Ескі Американың көшпенді арбағы" деп сипаттаған. "Нью-Йорк Таймс" газеті Коулманның туындылары туралы былай деп жазды: "Егер П.Т. Барнум Брюгельді немесе Босхты шеру туларын салуға жалдаған болса, олар Джо Коулманның өнеріне ұқсаған болар еді". Берлиннің "Tagesspiegel" газеті Коулман туралы: "[Жорж] Грос 1920 жылдары болғандай, ол өз заманына қатаң айна көтереді" деді. Коулман Нью-Йорктің Бруклин қаласында тұрады және жұмыс істейді. Оның Odditorium деп аталатын пәтері мен студиясы – оның құштарлықтарына арналған тірі музей; балауыз музейлерінен, қылмыс музейлерінен, шіркеулерден, патология музейлерінен және көшпелі көрмелерден әкелінген артефакттар, заттар мен құжаттар жинағы.

Ерте өмір

Коулман Коннектикут штатының Норвок қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, ал анасы – кәсіби боксшының қызы. Коулманның туған күні (11/22/55) және балалық шағындағы үйінің мекенжайы (99 Уорд көшесі) – барлығы палиндром сандардан тұрады. Осы ерекшелік оның өмір бойы екілікке, көрініске және симметрияға деген құштарлығын тудырды, бұл мотивтер оның туындыларында жиі кездеседі. Мысалы, 1994 жылғы «Ана/Әке» картинасында ата-анасы бір денеге бөлінген екі жарты ретінде бейнеленген, олар балалық шағындағы үйі мен екеуі де жерленген қабірдің үстінде тұр. Коулманның анасы діншіл католик болған, сондықтан ол бала кезінде көп уақытын шіркеуде өткізген. Крест жолын қарындашпен салып, қасиеттілер мен Мәсіхтің қанын бейнелеу үшін қызыл бояу қолданған. Шамамен 5 жасында анасы оған Иероним Боштің картиналары жинағын сыйға берді. Комикстерге, әсіресе EC Comics-ке де қызығушылық танытып, ол өзінің комикстерін салуды бастады. Оның айтуынша, алғашқы коллекционері Лэди Берд Джонсон болды, ол 1965 жылы оның қоқыстан жасаған картинасын балалар өнері жинағы үшін сатып алды, бұл оның «әдемілендіру» науқанының бір бөлігі болды. 1973 жылы Нью-Йоркке көшіп, такси жүргізу арқылы күнкөрісін тапты. «Таймс-сквер сол кезде қызыл шамдар ауданы еді», – деді Коулман. «Мен сол кезде Трэвис Бикл сияқты такси жүргізушісі едім, бірақ мен таксиде көргендер сол фильмдегіден де жаман еді». Ол руль артында көрген көше өмірі сол кезеңдегі суреттеріне сіңіп, оларды «адам пейзаждары» деп сипаттады. Ол Нью-Йорктегі Визуал Арт мектебінде (SVA) екі жыл оқыды. SVA-да ол панк-тобы The Steel Tips-пен бірге өнер көрсете бастады, олар 1979 жылдың басында цирк баннері стилінде суретке түсірілді. The Steel Tips CBGB-де, сондай-ақ стриптиз клубтарында, түрмеде, психиатриялық ауруханада және әйел алкоголиктерге арналған қайырымдылық шарасында, шіркеуде өнер көрсетті. 1982 жылы Коулман толыққанды комикс кітабын – «Вулверин Ву Байттың құпиясы» атты туындысын жариялады.

Суреттер

Жалпы алғанда, Джо Коулменнің суреттері оның өмірі, оған әсер еткендер, құштарлықтары, отбасы мен достары туралы үнемі зерттеу жұмысын ұсынады, бұл ретте патологиялық және психологиялық, қасиетті және күнәлі, поп-мәдениет пен жоғары өнер, сондай-ақ олардың арасындағы байланыстарға ерекше назар аударады. Ол тарихи және заманауи тұлғалардың көптеген портреттерін салған, олардың ішінде қасиеттілер мен күнәкарлар, жазушылар (Эдгар Аллан По, Хантер С. Томпсон, Луи Фердинанд Селин), суретшілер (Джордж Гросс, Адольф Вулфли), ақыл-есінен айырылғандар (Чарльз Мэнсон), актерлер (Лео Горси, Джейн Мэнсфилд), кісі өлтірушілер (Эд Гейн, Мэри Белл, Альберт Фиш), музыканттар (Хасил Адкинс, Хэнк Уильямс, Капитан Бифхарт), болашақты көре білушілер, ерекше адамдар (Джонни Эк, Джозеф Меррик, басқаша Фил Адам деп те аталады) бар. Ол сонымен қатар американдық тарихтан белгісіз немесе даулы тұлғалардың портреттерін салған (Бостон Корбетт; аболиционист Джон Браун; Свифт Руннер, Вендиго психозының құрбаны болған Кри үндісі). Жылдар бойы ол өзінің жақын достарының көптеген портреттерін салған, олардың ішінде татуировка шебері, жазушы және суретші Джонатан Шоу, мотоцикл құрастырушы және каскадер Ларри Үндістан да бар. Ол көптеген автопортреттерді және әйелі, оның шабыты – Уитни Уордтың көптеген портреттерін де жасаған. Әсіресе, портреттер Коулменнің өзі зерттеген тақырыптарының нәтижесі болып табылады, ол оны көбінесе олардың нағыз жаратылысын ашу үшін археологиялық қазбалармен салыстырады. Портреттерде үлкен орталық тұлға бейнеленген, ал оның айналасында олардың патологиясының қалыптасуына әсер еткен және олардың өмірін бағыттайтын қозғалыстар мен мотивацияларға ықпал еткен өмірлік эпизодтар көрсетілген.

Көрмелер

Кольманның суреттерінің алғашқы көрмелері 1986 және 1987 жылдары Лоуэр-Ист-Сайд және Сохо өнер галереяларында, Вустерде, Хроноцидте, Лимбода және Азаматтық соғыста өтті. Chronocide компаниясының Боб Бехренс Коулманның алғашқы дилері болды. Виктория және Альберт мұражайының кураторы Дэвид Оусли, Коулманды таксимен алып келгеннен кейін танысып, Хроноцидтегі көрмесінен бір туындысын сатып алып, оны өз коллекциясындағы Брюгель суретінің жанына ілді. Оусли сондай-ақ Коулменді Микки Картинмен таныстырды, ол оның туындыларының ең ірі коллекционеріне айналып, такси жүргізуді тоқтатып, өзін толық уақыт сурет салуға арнауға көндірді. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында Коулмен Гринвич Виллидждегі «Психоделикалық шешім» галереясында және Лос-Анджелестегі Мелроуз даңғылындағы Билли Ширдің «La Luz de Jesus» галереясында жеке көрмелер өткізді. Оның алғашқы еуропалық көрмесі 1998 жылы Лондонның «The Horse Hospital» галереясында өтті, бұл бұрын таксишілердің ауру аттарына арналған Виктория дәуіріндегі тұрақ болған. 2006 жылы Коулмен Нью-Йорктегі Джек Тилтон галереясында «Джо Коулман: 30 картина және Одиториумнан таңдама» атты карьералық ретроспективасын ұйымдастырды, оны Стивен Холмс басқарды. Көрмеге француз журналисі Клемент Дири келді, ол 2007 жылдың наурыз айында Париждегі Токио сарайына көрменің сапарына қол жеткізді, ал неміс кураторы Сюзанна Пфеффер Коулменді Берлиндегі K W Institute for Contemporary Art галереясында көрмеге шақырды және осы каталогқа эссе жазуды Дэвид Вудардқа тапсырды. K W институтындағы, қазір «Джо Коулман: Ішкі зерттеу» деп аталатын көрме үшін Пфеффер көрмені кеңейтіп, Коулманның суретші, перформанс өнерпазы және жеке мұражайы – Одиториумның кураторы ретіндегі барлық қырларын қамтыды. K W институтының барлық төрт қабатын алып жатқан көрмеге келушілер алдымен үш неміс цирк вагондарында орналасқан Одиториумның көріністері мен дыбыстарымен толы кеңістікке кірді. Әр келесі қабат Коулманның туындыларының әртүрлі аспектілерін көрсетті. Музыкант, актер және аутсайдер суретші Бруно С., Вернер Герцогтың «Строзек» фильмінің жұлдызы, Коулменнің жеке шақыруымен көрменің ашылу кешіндегі кешкі асқа қатысты. K W институтындағы көрме – Коулманның туындыларының ең ауқымды және толыққанды көрмесі. Екі жыл өткен соң, 2010 жылы Дикинсон «Autoportrait» атты Джо Коулменнің жеке көрмесін ұйымдастырды, онда Коулмен төрт жыл бойы салған өмірлік мөлшердегі автопортреті – «Doorway To Joe» алғаш рет көрсетілді. «Doorway to Joe» картинасы 2015 жылы аяқталған және 2015 жылғы желтоқсанда Майамидегі Art Basel көрмесінде Джеффри Дейч пен Ларри Гагосянның «Unrealism» атты бейнелеу өнері көрмесінде таныстырылған Уитни Уордтың өмірлік мөлшердегі портреті – «Doorway to Whitney» картинасымен бірге қайтадан көрсетілді. Екі картина 2017 жылы Калифорния мемлекеттік университетінің Бегович галереясында Фуллертонда өткен «Джоға есік» атты Коулменнің туындыларының тағы бір ірі ретроспективасының орталық бөлігін құрады.

Көркем өнер

1970 жылдардың аяғында Коулман өзінің алғашқы өнер көрсетулері үшін профессор Момбозе деп аталатын карнавалдық әзілкеш/еңбеші уағызшы бейнесін жасады. Бұл есім оның анасы («Mom») мен әкесінің («Booze 0») есімдерінің қосындысы еді. 1986 жылы суретте бейнеленген профессор Момбозе Нью-Йорктің Төменгі Шығыс жағындағы өнер орындарында пайда болып, ақымақ уағызшы ретінде дауыстап, тірі тышқандардың басын шауып, сахнада жарылыс жасады. 1989 жылдың 22 қазанында Коулман Бостон фильм/бейне қорында (BF/VF) профессор Момбозе рөлінде өнер көрсетті. Ол 20 минуттық қара-ақ ретро порнофильм көрсетумен басталды, соңында Коулман экранды жарып, жоғарыдан төмен асылып, кеудесіне байланған фейерверктер жарылып, от пен күкірт сынағынан туған нәресте сияқты айқайлады. Оның сол кездегі әйелі Нэнси Пивар оны түсіріп алғаннан кейін, шарананың бауындай кесіп, отты сөндірді. Коулман экранның қалған бөлігін жыртып, сонымен бірге жоғарыдан төмен асылып тұрған өлген ешкіні көрсетті. Содан кейін ол қалтасынан екі ақ тышқанды шығарып алып, «Бұл – әкем мен анам» деп жариялады. Ол «әкесінің» басын шауып, көрермендерге түкірді. Содан кейін «анасымен» да осылай істеді, бірақ басын жұтты. «Бұл Джо Коулменнің анасының өлімін тасқа қашап беруі», – деп 1990 жылы «Spin» журналында жазылған. «Ол төрт күн бұрын қатерлі ісіктен қайтыс болды». Бұл профессор Момбозенің соңғы өнер көрсетуі болды. Полиция мен өрт сөндірушілер оқиға орнына келгенде, Коулманды, Пиварды және BF/VF менеджері, Джери Россиді қамауға алды. Коулманға 1800 жылдан бері қолданылмаған ескі заң бойынша айып тағылды, ол «қызыл машинаны иеленгені» үшін айыпталды. Ол фейерверктерді иеленгені және жарытқаны үшін 5000 доллар, ал тышқан жегені үшін тағы 300 доллар айып төледі. Оның мерзімінде «бір жыл бойы Массачусетс штатының тышқандарын жемеу» талабы қойылды. 2017 жылдан бері Коулман суреттердің проекцияларымен бірге сөздік өнер көрсетулерінің сериясын бастады. Бұл 2017 жылдың маусым айында Париждегі Сало клубында режиссер және актриса Азия Аржентоның ұйымдастыруымен өткен үш кеш, Нью-Йорктегі Берлин клубында Лидия Ланч пен Уизл Уолтердің «Брутальды шаралар» жобасы аясында және 2017 жылдың қарашасында Нидерландының Утрехт қаласында өткен «Кімді болжайсың?» фестивалінде өтті.

Фильм

Джо Коулман өнер өнерімен қатар, кейде актер ретінде де пайда болады, көбінесе оның суреттерінде кездесетін бейтараптар, шеттен келгендер, монстрлар мен кісі өлтірушілердің рөлін ойнайды. 1980 жылдардың басында Бейнелеу өнері мектебінде оқыған кезінде ол Мануэль ДеЛанданың бірнеше авангардтық фильмдеріне, жазушы және актер ретінде қатысты, оның ішінде «Инконтиненция: Дисбаланстардың диареялық ағыны» және «Шикі жүйкелер: Лаканиялық триллер» фильмдері бар. Коулман Төменгі Шығыс жағындағы кино қозғалысы – «Трансгрессия киносымен» байланысты екі қысқа фильмде ойнады. Ол 1992 жылы Джери Кейн Россидің «Қара жүрек қызыл қан» атты қысқа фильмінде сериялық өлтіруші рөлін ойнады, бұл Фланнери О’Коннордың «Жақсы адамды табу қиын» атты әңгімесінің бейімделуі болды, ал Томми Тернер мен Дэвид Войнаровичтің 1984 жылы Рикки Кассоның өліміне негізделген «Жақсылық қайда тұрады» фильмінде Шайтанды (Сид Вишестің күзетшісі Рокетс Редглердің Иса рөлін сомдауы) ойнады. Ол продюсер Барри Пардың, Харви Вайнштейннің жұқа бүркемеленген бейнесін, Азия Аржентоның 1998 жылғы автобиографиялық режиссерлік дебюті «Скарлет Дива» фильмінде сомдады, бұл Канн кинофестивалінде Вайнштейннің 1997 жылы зорлағаны туралы айтылған оқиғаға негізделген сахнада ойнады. Коулмен 2014 жылы Дэн Фоглер мен Майкл Канзониероның «Дон Пейот» фильмінде Иоанн Креститель рөлінде камео түсірді, онда Энн Хатауэй, Аннабельла Скиорра, Абель Феррара, Тофер Грейс және Уоллес Шон сияқты актерлер ойнады, бұл фильм Дон Кихоттың қайта қарастырылып, комедиялық жанрдағы туындысы болды. 2016 жылы Коулман Нью-Йорк қаласындағы нео-бурлеск сахнасының негізін қалаушы Джеймс Хабакердің режиссерлігімен түсірілген «Медицинашы адамның қатыгез оқиғасы» фильмінде басты рөлді ойнады, онда Мэтт Фрейзер мен Джули Атлас Муз сияқты заманауи шоу және бурлеск орындаушылары қатысты. Ол сонымен қатар бірнеше деректі фильмдерде де ойнады, оның ішінде оның суреттеріндегі екі тұлға – Альберт Фиш және Карл Панцрам туралы фильмдер де бар. Профессор Момбозеоның өнер көрсетуі Харви Николай Киттің 1988 жылғы «Mondo New York» деректі фильмінде көрсетілді, бұл фильм Нью-Йорктің жер асты өнер және музыка сахнасы туралы айтады. Фильмде Лидия Ланч, Фиби Легер, Энн Магнусон, Эмилио Кубейро және Джои Ариас та ойнады. Коулман сонымен қатар 1999 жылы режиссер Роберт Адриен Пежоның «R. I. P: Rest in Pieces» атты деректі фильмінің басты кейіпкері болды. Фильмнің бір эпизодында ол Будапештте, Мажарстанда, дәрігер-медициналық сарапшы Янош Кесердің басшылығымен әйелге аутопсия жасап жатқаны көрсетілді, ал кейін фильмде ол рок-абилли иконасы Хасил Адкинске (Коулман бұған дейін 1993 жылы сурет салған) Батыс Вирджиниядағы үйіне барып, кинорежиссер Джим Джармушпен шіркеуде сұхбаттасады. 2001 жылы Лондондағы Барбикан театрында өткен «Outsider Art / Music» іс-шарасында Коулманның суреттерін бейнелейтін екі фильмі көрсетілді. Бірінші фильм «Хуманскап» деп аталды, оған Карло Гесуальдоның музыкасы, Коулманның сүйікті ортағасырлық композиторының музыкасымен бірге және «The Clerk's Group» хоры орындады. Екінші фильм «Портреттер» деп аталды, оған «The Delgados» тобы тікелей орындаған арнайы жазылған музыка қосылды. 2002 жылы Берген халықаралық фестивалінде осыған ұқсас қойылым норвегиялық «Motorpsycho» тобының жазған музыкасымен ұсынылды. Джо Коулман мен оның әйелі Уитни Уорд қазіргі уақытта өндірістегі жаңа ұзақметражды деректі фильмнің тақырыбы болып табылады, оның атауы «Джоға есік» деп қойылған, оны «Эмми» сыйлығын жеңіп алған режиссер Скотт Грачефф түсірді.

Монографиялар

Космикалық жазалау: Джо Коулманның тозақтық өнері Джо Коулман (Fantagraphics, 1992, жұмсақ мұқаба, ; Feral House, 1993, қатты мұқаба, ). Күйінішті адам: Джо Коулман (Gates of Heck, 1993, қатты мұқаба, ; 1998 жылы қайта басылды). Түпкі күнә: Джо Коулманның көрегендік өнері Джо Коулман, Джон Яу, Джим Джармуш, Гарольд Шехтер және Кэтрин Гейтс (Heck Editions, 1997, жұмсақ мұқаба, ). Джо кітабы Джо Коулман, Энтони Хаден Гест, Кэтрин Гейтс, Азия Арженто, Ребекка Либ және Джек Сарджент (Last Gasp / La Luz de Jesus Press, 2003, қатты мұқаба, ). Джо Коулман: Ішкі зерттеулер Джо Коулман, Сюзанна Пфеффер, Дэвид Вуддард, Маркус Мюллер (Walther König, 2008, жұмсақ мұқаба, ).