Израильдік саяхатшы Эли Ишай өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Израиль саясаткері Элияху "Эли" Ишай (туған 26 желтоқсан 1962 ж.) – израильдік саясаткер. "Шас" партиясының бұрынғы жетекшісі, ол 1996 жылдан 2015 жылға дейін Кнессетте партияны өкілдік етті, сондай-ақ Премьер-министрдің орынбасары, Ішкі істер министрі және Өнеркәсіп, сауда және еңбек министрі сияқты бірнеше министрлік лауазымдарды атқарды. 2014 жылдың желтоқсан айында ол "Шас" партиясынан шығып, "Яхад" партиясын құрды.

Жеке өмір

Ишай 1962 жылы Иерусалимде Сион (1933–2004) және Иветт Фортуна Ишай (1934–2009) отбасында дүниеге келді. Олар Тунис елінен Израильге көшіп келген. Жеті баланың екіншісі болған ол Иерусалимдегі Порат Йосеф ешивасында және Нетивот қаласындағы Ханегев ешивасында білім алған. 1980 жылы Ишай Израиль қорғаныс күштеріне қатарына қосылып, 1983 жылға дейін қызмет етті. Ишай үйленген, бес баласы бар.

Шаш

1984 жылы саяси өмірге қадам шекті. 1987 жылы Иерусалим қалалық кеңесіне мүше болып сайланды, бірақ келесі жылы кеңестен шықты. 1988 жылы Ишай сол кездегі Ішкі істер министрі Арье Деридің көмекшісі қызметін атқарды. 1992 жылғы сайлауда Кнессетке өте алмаса да, ол «Шас» партиясының бас хатшысы болып тағайындалды. 1996 жылғы сайлауда алғаш рет Кнессетке сайланды, содан кейін Беньямин Нетаньяху үкіметінде Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру министрі болды. 1999 жылғы сайлауда өзінің мандатын сақтап қалды және Ехуд Барак үкіметінде қайтадан Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру министрі болып тағайындалды. 2000 жылы «Шас» партиясының басшысы Дери Ішкі істер министрі қызметін атқарып жүрген кезінде 155 000 доллар көлемінде пара алғаны үшін кінәлі деп танылып, үш жылға бас бостандығынан айырылды. Дери партия басшысы лауазымынан Ишаймен ауыстырылды. Дериге үш жылдық жаза берілгенімен, сот оның он жыл бойы саяси қызметтен шеттетілуіне шешім шығарды. «Шас» партиясын басқарған Ишай саяси жақындыққа ұмтылып, партияны Дери билігінде болған кезден оңға қарай бұрды. 2000 жылы Яссер Арафатпен Кемп-Дэвидте өткен саммит алдында Ишай елді мекендерден сайлаушыларды тартуға тырысып, партияны Ехуд Барактың коалициялық үкіметінен шығарды. 2001 жылы Ариэль Шарон Баракты премьер-министр сайлауында жеңгеннен кейін Ишай Ішкі істер министрі болып тағайындалды және Шаронның ұлттық бірлік үкіметінде Премьер-министрдің орынбасары болды. Алайда, «Шас» партиясы 2003 жылғы сайлаудан кейін құрылған Ариэль Шаронның коалициялық үкіметіне кірмеді. 2006 жылғы сайлаудан кейін «Шас» партиясы Ехуд Ольмерттің коалициясына қосылуға шақырылды, ал Ишай Өнеркәсіп, сауда және еңбек министрі, сондай-ақ Премьер-министрдің орынбасары болды. Сол жылы ол 2006 жылғы Ливан соғысының нәтижесіз аяқталуына себеп – солдаттардың діни салттарды бұрынғыдай қатаң сақтамауы екенін айтқандықтан сынға ұшырады. 2009 жылғы сайлаудан кейін Ишай Премьер-министрдің орынбасары қызметін сақтап, Ішкі істер саласына қайта оралды. 2009 жылдың мамырында ол 1993 жылғы Негізгі келісімді іске асыру мәселелері бойынша туындаған дауларды реттеуге мүмкіндік беретін келісімге рұқсат беруден бас тартты. Сол жылдың қараша айында Ишай Израильге көшіп келген африкалық босқындарға елде тұрақты қоныс табуға рұқсат бермеу қажеттігін мәлімдеді, олардың «гепатит, қызылша, туберкулез және ЖИТС сияқты ауруларды әкелуі мүмкін» екенін айтты. Алайда, The Jerusalem Post Денсаулық сақтау министрлігінің деректерін зерттеп, босқындар арасында инфекция деңгейі салыстырмалы түрде төмен екенін анықтады. 2012 жылдың маусым айында Израильдің «Маарив» газетіне берген сұхбатында Ишай: «Бұл жерге келген мұсылмандар бұл елдің бізге, ақ нәсілділерге тиесілі екеніне сенбейді», - деді. 2012 жылдың қарашасында «Хаарец» газеті «Қорғаныс тірегі» операциясы кезінде оның сөзін келтірді: «Операцияның мақсаты – Газаны орта ғасырларға қайтару, сонда ғана Израиль келесі 40 жылға дейін тыныш болады». 2013 жылдың мамырында, Деридің саяси аренаға оралуынан кейін туындаған ішкі дағдарыстан кейін бірнеше ай өткен соң, Ишай партия басшысы лауазымынан алынып, оның орнына Дери тағайындалды. Сефардтық ғалым және «Шас» партиясының рухани жетекшісі Овадия Йосеф Ишайды партия басшылығынан шеттету туралы шешімін былай түсіндірді: «Бұл оның сақтаған аманаты, енді ол оны қайтарып ала алады». Сондай-ақ, Йосеф Дери түрмеде отырған кезінде оған партия басшысы лауазымы қайтарылатынын айтқан еді.

In 1984, he entered political life. He became a member of Jerusalem City Council in 1987, although he left the council the following year. In 1988, Yishai served as an aide to Aryeh Deri who was then Minister of Internal Affairs. Although Yishai did not win a seat in the Knesset in the 1992 election, he was appointed the general secretary of Shas. He was first elected to the Knesset in the 1996 elections, after which he was made Minister of Labor and Social Welfare in Benjamin Netanyahu's government. He retained his seat in the 1999 elections, and was again appointed Minister of Labor and Social Welfare in Ehud Barak's government. In 2000, Shas leader Deri was convicted of taking $155,000 in bribes while serving as Interior Minister and given a three year jail sentence. Deri was replaced by Yishai as head of the party. Although Deri's sentence was only for three years, the court ruled that he be banned from entering politics for ten years. As leader of Shas, Yishai was seen as a political hawk and steered the party to the right of where it had been under Deri. Yishai tried to recruit voters from the settlements and took the party out of Ehud Barak's coalition government in advance of the Camp David summit with Yasser Arafat in 2000. After Ariel Sharon defeated Barak in the 2001 elections for Prime Minister, Yishai was appointed Interior Minister and made a Deputy Prime Minister in Sharon's national unity government. However, Shas were not included in Ariel Sharon's coalition government formed after the 2003 elections. Following the 2006 elections, Shas were invited to join Ehud Olmert's coalition, and Yishai was made Minister of Industry, Trade, and Labour, as well as Deputy Prime Minister. In the same year, he was subjected to criticism after he claimed that negative results from the 2006 Lebanon War were a consequence of soldiers not being as religiously observant as they were in the past. Yishai remained Deputy Prime Minister following the 2009 elections, and returned to the Internal Affairs portfolio. In May 2009, he refused to allow the Holy See to exercise jurisdiction over Christian holy sites in Israel, an agreement which would have resolved disputes over the implementation of the 1993 Fundamental Accord. That November, Yishai argued that African refugee migrants to Israel should not be allowed to settle permanently in Israel because they bring in "a range of diseases such as hepatitis, measles, tuberculosis and AIDS." However, The Jerusalem Post reviewed Ministry of Health data, and concluded that there was a relatively low infection rate among asylum seekers. In a June 2012 interview with the Israeli daily Maariv, Yishai said: "Muslims that arrive here do not even believe that this country belongs to us, to the white man." In November 2012, during Operation Pillar of Defense, he was quoted by Haaretz as saying: "The goal of the operation is to send Gaza back to the Middle Ages, only then will Israel be calm for the next 40 years." In May 2013, some months after the internal rift following Deri's political comeback, Yishai was ousted as party leader, being replaced by Deri. Ovadia Yosef, the Sephardi sage and Shas spiritual leader, said regarding his decision to oust Yishai: "It was a deposit that he held, and now he can redeem it." Yosef also said he had told Deri at the time of his imprisonment that the position of party leader would be returned to him.

Жахад

2014 жылдың желтоқсан айында Ишай Шас партиясынан кетіп, 2015 жылғы сайлауға қатысатын жаңа діни партия құру туралы хабарлады. Бұл хабар Дери мен Ишай арасындағы шиеленіс шегіне жеткеннен кейін жасалды; Шас партиясының он бір үкіметтік министрінің тоғызы Дериді қолдайтынын білдіретін мәлімдемеге қол қойды, ал Шас партиясының Тора ғалымдары кеңесі Дериге Ишаймен болатын демалыс күнгі кездесуді тоқтатуды бұйырды, онда екеуі келісуге тырысатын жоспарлаған еді. Жаңа партия "Яхад" деп аталды және 2015 жылғы сайлауда өте оңшыл "Оцма Йехудит" партиясымен одақтасып бақ сынады. Дегенмен, ол дауыстардың 2,97% ғанасын алып, 3,25% сайлау шегінен өте алмады және бір де орын жеңіп алмады.