Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Адам жасаған және археологиялық қызығушылық тудыратын нәрсе.
Something made by humans and of archaeological interest
Артефакт (немесе британдық ағылшынша артефакт) – адам жасаған немесе пішін берген зат, мысалы, құрал немесе өнер туындысы, әсіресе археологиялық қызығушылық тудыратын нысан. Археологияда бұл сөз ерекше мағынаға ие және археологиялық зерттеулер барысында табылған, мәдени қызығушылыққа ие мәдени мүлік ретінде анықталады. "Артефакт" – археологияда қолданылатын жалпы термин, ал мұражайларда оған сәйкес келетін жалпы термин әдетте "зат", ал өнер тарихында – "өнер туындысы" немесе одан да нақты термин, мысалы, "мүсін" болып табылады. Бір затты әртүрлі жағдайларда осылардың барлығы немесе кез келгені деп атауға болады, ал жеке заттар немесе ұқсас заттар тобы туралы сөйлескенде нақтырақ терминдер қолданылады. Артефактілер түрлі формада кездеседі және кейде экофактілермен және археологиялық іздермен шатастырылуы мүмкін; олардың үшеуі де археологиялық қазбаларда бірге табылуы мүмкін. Олар уақыт өте келе оларға әсер еткен процестерге байланысты әртүрлі контексттерде де кездесуі мүмкін. Артефактілерді зерттеу және олар туралы ақпарат алу үшін көптеген талдаулар жүргізіледі. Дегенмен, ғылыми археология арқылы артефактілерді талдау процесіне артефактілерді тонау мен жинау кедергі келтіруі мүмкін, бұл этикалық пікірталас тудырады.
An artifact or artefact (British English) is a general term for an item made or given shape by humans, such as a tool or a work of art, especially an object of archaeological interest. In archaeology, the word has become a term of particular nuance and is defined as an object recovered by archaeological endeavor, which may be a cultural artifact having cultural interest. "Artifact" is the general term used in archaeology, while in museums the equivalent general term is normally "object", and in art history perhaps artwork or a more specific term such as "carving". The same item may be called all or any of these in different contexts, and more specific terms will be used when talking about individual objects, or groups of similar ones. Artifacts exist in many different forms and can sometimes be confused with ecofacts and features; all three of these can sometimes be found together at archaeological sites. They can also exist in different types of context depending on the processes that have acted on them over time. A wide variety of analyses take place to analyze artifacts and provide information on them. However, the process of analyzing artifacts through scientific archaeology can be hindered by the looting and collecting of artifacts, which sparks ethical debate.
Талдау
Артефактілерді талдау зерттелетін артефакт түріне байланысты жүзеге асырылады, ең жақсы нәтиже содан шығады. Литикалық талдау – таспен жасалған және көбінесе құрал-саймандар түрінде кездесетін артефактілерді зерттеу. Тас артефактілер ежелгі дәуірде жиі кездеседі, сондықтан олар өткенге қатысты археологиялық сұрақтарға жауап беруде маңызды рөл атқарады. Жер бетінде лит артефактілері археологтарға әртүрлі кезеңдердегі әртүрлі құралдар мен өндіріс техникаларын көрсете отырып, технологияның тарих барысында қалай дамығанын зерттеуге көмектеседі. Дегенмен, осы талдау арқылы тереңірек сұрақтарға да жауап беруге болады; бұл сұрақтар қоғамның әлеуметтену және тауарлардың таралуы тұрғысынан қалай ұйымдастырылғаны мен құрылымдалғанына қатысты болады. Литикалық талдау процесіне келесі зертханалық әдістер үлес қосады: петрографиялық талдау, нейтрондық активация, рентгендік флуоресценция, бөлшектік индукцияланған рентгендік сәуле шығару, жеке қабыршақтарды талдау және массалық талдау. Артефактілерді талдаудың тағы бір түрі – керамикалық талдау, ол қыш ыдыстарды археологиялық тұрғыдан зерттеуге негізделген. Бұл талдау археологтарға керамиканың қандай шикізаттан жасалғанын және оның өндіріс процесін анықтауға көмектеседі. Бұған мүмкіндік беретін зертханалық әдістер негізінен спектроскопияға негізделген. Қолданылатын спектроскопия түрлері: атомдық сіңіру, электротермалды атомдық сіңіру, индуктивті түрлендірілген плазмалық атомдық эмиссия және рентгендік флуоресценция. Керамикалық талдау тек шикізат пен қыш ыдыстар өндірісі туралы мәлімет берумен шектелмейді, сонымен қатар технология, экономика және әлеуметтік құрылым тұрғысынан өткен қоғамдарды түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар, жануарлардың сүйек қалдықтарын зерттеу үшін фауналық талдау да бар. Лит артефактілері сияқты, фауна қалдықтары да археология саласында кеңінен таралған. Фауналық талдау уақыт өте келе әртүрлі нарықтарда және алыс қашықтықтарда жүзеге асырылған жануарлар саудасы туралы мәліметтер береді. Сонымен қатар, жануарлардың сүйек қалдықтары бұрынғы күрделі қоғамдардың әлеуметтік статусы, этникалық ерекшеліктері және тамақтану әдеттері туралы ақпаратты қамтамасыз ете алады. Артефактілерді мерзімдеу және оларды хронологиялық тізімге қою – артефактілерді талдаудың маңызды бөлігі. Жоғарыда аталған әртүрлі талдау түрлері артефактілерді мерзімдеу процесіне көмектеседі. Мерзімдеудің негізгі түрлері: салыстырмалы мерзімдеу, тарихи мерзімдеу және типология. Салыстырмалы мерзімдеу артефактілердің бір-біріне қатысты белгілі бір ретпен орналастырылуымен жүзеге асырылады, ал тарихи мерзімдеу жазбаша дәлелдердің бар кезеңдері үшін қолданылады; тарихқа дейінгі кезеңдер үшін салыстырмалы мерзімдеу ғана қолданылды. Типология – материал және пішін жағынан ұқсас артефактілерді топтастыру процесі. Бұл стратегия нысандардың стильдері белгілі бір уақыт кезеңіне сәйкес келеді және осы стильдер уақыт өте келе баяу өзгереді деген идеяға негізделген.
Artifact analysis is determined by what type of artifact is being examined, the best. Lithic analysis refers to analyzing artifacts that are created with stones and are often in the form of tools. Stone artifacts occur often throughout prehistoric times and are, therefore, a crucial aspect in answering archaeological questions about the past. On the surface, lithic artifacts can help archaeologists study how technology has developed throughout history by showing a variety of tools and manufacturing techniques from different periods of time. However, even deeper questions can be answered through this type of analysis; these questions can revolve around topics that include how societies were organized and structured in terms of socialization and the distribution of goods. The following lab techniques all contribute to the process of lithic analysis: petrographic analysis, neutron activation, x ray fluorescence, particle induced x ray emission, individual flake analysis and mass analysis. Another type of artifact analysis is ceramic analysis, which is based around the archaeological study of pottery. This type of analysis can help archaeologists gain information on the raw materials that were used and how they were utilized in the creation of pottery. Laboratory techniques that allow for this are mainly based around spectroscopy. The different types of spectroscopy used include atomic absorption, electrothermal atomic absorption, inductively coupled plasma atomic emission and x ray fluorescence. Ceramic analysis does more than just provide information on raw materials and pottery production; it helps provide insight to past societies in terms of their technology, economy and social structure. Additionally, faunal analysis exists to study artifacts in the form of animal remains. Just as with lithic artifacts, faunal remains are extremely common within the field of archaeology. Faunal analysis provides insight to trade due to animals being exchanged in different markets over time and being traded over long distances. Faunal remains can also provide information on social status, ethnic distinctions and dieting from previous complex societies. Dating artifacts and providing them with a chronological timeline is a crucial part of artifact analysis. The different types of analyses above can all assist in the process of artifact dating. The major types of dating include relative dating, historical dating and typology. Relative dating occurs when artifacts are placed in a specific order in relation to one another while historical dating occurs for periods of written evidence; relative dating was the only form of dating for prehistoric periods of time. Typology is the process that groups together artifacts that are similar in material and shape. This strategy is based around the ideas that styles of objects match certain time periods and that these styles change slowly over time.