Жапонның екінші дүниелік соғыстағы "Hayabusa" ұшағы

Кіріспе

Жапондық Екінші дүниежүзілік соғыс ұшағы Накаджима Ки 43 Хайабуса (隼, "Қыран"), ресми жапондық атауы Армияның 1-түрлі ұшағы (一式戦闘機) – Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон императорлық армиясының әуе күштері қолданған бір қозғалтқышты, құрлықтағы тактикалық ұшақ. Одақтастардың берген аты "Оскар", бірақ американдық ұшқыштар оны "Армия Ноль" деп атады, себебі ол Мицубиси A6M Zero ұшағына, Жапон императорлық теңіз күштерінің Ki 43-ке ұқсас еді. Екі ұшақтың да орналасуы мен сызықтары ұқсас болды, сондай-ақ бірдей Nakajima Sakae радиалды қозғалтқышын, дөңгелек кавулингтер мен бұршақ тәрізді кабиналарды қолданды (бірақ "Оскардың" кабинасы A6M-ге қарағанда кішкентайрақ және аздап рамасы болды). Жау ұшақтарын анықтауда қателіктер жиі жасалған, әсіресе шайқас қызып кеткенде, көру мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, кейде "Zero" деп жаңылысқандар, тіпті теңіз күштерінің ұшақтары жоқ аймақтарда да. "Zero" сияқты, радиалды қозғалтқышпен жабдықталған Ki 43 жеңіл және басқаруға оңай болды, соғыстың алғашқы жылдарында Шығыс Азияда жауынгерлік қабілетімен танымал болды. Ол кез келген қарсыласты маневрлеу арқылы жеңе алатын, бірақ бастапқыда бронясы немесе отын бактарының өзін-өзі герметикалауы болмады, соңғы нұсқасына дейін қару-жарағы нашар болды, ол 1945 жылға дейін өндірілді. Ұшқыштар Ki 43-тің маневрлі екенін, бірақ аз соққымен өртеніп немесе қирап қалатынын айтты. Барлық түрлерінен 5919 ұшақ өндірілді. Осы мәселелерді шешу үшін Nakajima 1939 және 1940 жылдары бірнеше прототиптер жасады. Бұл өзгерістерге салмақты азайту, ұшақ корпусын жұқартқылау, құйрық бөлігін артқа жылжыту және жаңа кабина кірді. Ең маңыздысы, 11-ші прототипте ерекше дифференциалдық "көбелек" типті маневрлік Fowler жақтаулары енгізілді, бұл тар бұрылыстардағы өнімділікті күрт арттырды. 13-ші прототип бұл барлық өзгерістерді біріктірді, сынақ нәтижелері Nakajima-ға Ki 43-ті өндіріске енгізуге нұсқау берді, Ki 27 жинақтары жапондық Манчукуодағы Харбин қаласындағы Mansyu зауытына көшірілді. Ki 43 ("Оскар") алғаш рет 1939 жылдың қарашасында Ki 43 I деген атаумен өндірілді. 1941 жылдың ақпанында Nakajima-ның Ота зауытынан жеткізілімдер басталды. Ki 43 I ерекше маневрлеу қабілетімен қатар, жеңіл салмағының арқасында жоғары жылдамдықпен көтерілуге қабілетті болды. Қуаттылығы екі лопасты, екі позициялы өзгермелі металл винтті айналдыратын Nakajima Ha 25 қозғалтқышымен қамтамасыз етілді. Ki 43 әртүрлі конфигурацияларда екі синхронды кавулингілік пулеметпен жабдықталды, олар екі 89 типті пулемет, бір Ho 103 пулемет және бір пулемет, немесе екі Ho 103 пулеметтен құралды; осы айырмашылықтарды көрсету үшін ұшаққа әртүрлі қосымша атаулар берілді. Соғыстың басында ең көп таралған конфигурация - екі 89 типті пулеметі бар алғашқы конфигурация, ал соғыс барысында ауыр комбинациялар танымал болды, ал ең ауыр қаруланған нұсқа кейде Ki 43 Ic деп аталды. Ki 43 II прототиптері 1942 жылдың ақпанында ұшты. Ha 25 қозғалтқышы 2 сатылы компрессормен жаңартылды, осылайша күштірек Nakajima Ha 115 қозғалтқышына айналды, ол ұзын кавулингке орнатылды. Жаңа қозғалтқыш үш лопасты винтті айналдырды. Ki 43 I-де бұрынғы ақаулықтарға ұшыраған қанаттың құрылымы нығайтылды және қосымша отын бактары мен бомбаларды орнатуға арналған тіреулермен жабдықталды. Ki 43 II ұшағының ұшқышының басы мен арқасын қорғау үшін бронь пластинасы орнатылды, ал отын бактары резеңкемен қапталды, өзін-өзі герметикалайтын бак құрылды. Кейіннен оны 3 қабатты резеңке көпіршікпен, 8 мм өзекті конструкциямен және 2 мм майға төзімді ламинациямен алмастырды. Бұл конструкция оққа қарсы жоғары төзімділікті көрсетті, бірақ ірі калибрлі оқтарға қарсы тиімді болмады. Ұшқышқа бұрынғы телескоптық нысананың орнына сәл биік кабина және оттегілік нысана берілді. Nakajima 1942 жылдың қарашасында Ота зауытында Ki 43 II өндірісін бастады. Tachikawa Aircraft Company Ltd (Tachikawa Hikoki KK) және 1-ші армиялық әуе арсеналында (Tachikawa Dai Ichi Rikugun Kokusho) да өндіріс басталды. Tachikawa Hikoki Ki 43 ұшағын ірі көлемде өндіруге қол жеткізгенмен, 1-ші армияның әуе арсеналы сәттілікке жетпеді, себебі білікті жұмысшылар жетіспеді, сондықтан 49 Ki 43 ұшағынан кейін өндіріс тоқтатылды. Nakajima 1944 жылдың ортасында Ki 84 Hayate пайдасына өндірісті тоқтатты, бірақ Tachikawa Hikoki Ki 43 өндірісін жалғастырды. Tachikawa сонымен қатар Ki 43 III-ті шығарды, ол күштірек Nakajima Армиясының 1-ші типті Ha 115 II қозғалтқышын пайдаланды. Максималды жылдамдық артты. Барлық түрлерінен 5919 ұшақ өндірілді.

Japanese WW2 fighter

The Nakajima Ki 43 Hayabusa (隼, "Peregrine falcon"), formal Japanese designation Army Type 1 Fighter (一式戦闘機) is a single engine land based tactical fighter used by the Imperial Japanese Army Air Service in World War II. The Allied reporting name was "Oscar", but it was often called the "Army Zero" by American pilots because it bore a certain resemblance to the Mitsubishi A6M Zero, the Imperial Japanese Navy's counterpart to the Ki 43. Both aircraft had generally similar layout and lines, and also used essentially the same Nakajima Sakae radial engine, with similar round cowlings and bubble type canopies (the Oscar's being distinctly smaller and having much less framing than the A6M). While relatively easy for a trained eye to tell apart with the "finer" lines of the Ki 43's fuselage – especially towards the tail – and more tapered wing planform; in the heat of battle, given the brief glimpses and distraction of combat, Allied aviators frequently made mistakes in enemy aircraft identification in the heat of a dogfight, reportedly having fought "Zeros" in areas where there were no Navy fighters. Like the Zero, the radial engined Ki 43 was light and easy to fly and became legendary for its combat performance in East Asia in the early years of the war. It could outmaneuver any opponent, but did not initially have armor or self sealing fuel tanks, and its armament was poor until its final version, which was produced as late as 1945. Allied pilots often reported that the nimble Ki 43s were difficult targets but burned easily or broke apart with few hits. Total production amounted to 5,919 aircraft. In order to solve these problems, Nakajima produced a series of progressively modified prototypes through 1939 and 1940. These changes involved a major weight saving program, a slimmer fuselage with the tail surfaces moved further aft and a new canopy. Crucially, the 11th prototype introduced the unique differential "butterfly" maneuvering Fowler flaps, which dramatically improved performance in tight turns. The 13th prototype combined all these changes, and tests of this aircraft resulted in an instruction for Nakajima to place the Ki 43 into production, the Ki 27 jigs being transferred to the Mansyu factory at Harbin in Japanese occupied Manchukuo. The Ki 43 (Oscar) was initially produced in November 1939, given the designation Ki 43 I. Deliveries from Nakajima's Ota factory commenced in February 1941. In addition to outstanding maneuverability, the Ki 43 I had an impressive rate of climb due to its light weight. Power was provided by the Nakajima Ha 25 engine turning a two bladed, two position variable pitch metal propeller. Top speed was at The Ki 43 was equipped with two synchronized cowling machine guns in various configurations, with either two Type 89 machine guns, one Ho 103 machine gun and one gun, or two Ho 103 guns; the aircraft was given various sub designations to reflect these differences. The configuration that appears to have been most prevalent at the outset of the war was the first configuration with two Type 89 machine guns, while as the war progressed the heavier combinations gained popularity and the version with the heaviest armament was sometimes given the designation Ki 43 Ic. Prototypes for the Ki 43 II flew in February 1942. The Ha 25 engine was upgraded with the 2 stage supercharger, thus becoming the more powerful Nakajima Ha 115 engine, which was installed in a longer chord cowling. The new engine turned a three bladed propeller. The wing structure, which had suffered failures in the Ki 43 I, was strengthened and equipped with racks for drop tanks or bombs. The Ki 43 II was also fitted with a armor plate for the pilot's head and back, and the aircraft's fuel tanks were coated in rubber to form a crude self sealing tank. This was later replaced by a 3 layer rubber bladder, 8mm core construction; with 2mm oil proof lamination. The bladder proved to be highly resistant against bullets, but was not as effective against larger calibers. The pilot also enjoyed a slightly taller canopy and a reflector gunsight in place of the earlier telescopic gunsight. Nakajima commenced production of the Ki 43 II at its Ota factory in November 1942. Production was also started at the Tachikawa Aircraft Company Ltd (Tachikawa Hikoki KK) and the 1st Army Air Arsenal (Tachikawa Dai Ichi Rikugun Kokusho), also at Tachikawa. Although Tachikawa Hikoki successfully managed to enter into large scale production of the Ki 43, the 1st Army Air Arsenal was less successful – hampered by a shortage of skilled workers, it was ordered to stop production after 49 Ki 43s were built. Nakajima eventually ceased production in mid 1944 in favor of the Ki 84 Hayate, but the Tachikawa Hikoki continued to produce the Ki 43. Tachikawa also produced the Ki 43 III, which utilized the more powerful Nakajima Army Type 1 Ha 115 II engine. Maximum speed increased to Total production of all versions amounted to 5,919 aircraft.

Пайдалану тарихы

Ki 43 – әскери авиацияда ең көп қолданылған ұшақ болды, 30 sentai FR (ұшу полкі) және 12 Dokuritsu Dai Shijugo Chutai ("Тікелей басқару эскадрильясы" – сентайларға қосылмаған тәуелсіз эскадрильялар) жабдықталды. Ki 43 I-мен жабдықталған алғашқы бөлімше 1941 жылдың маусым-тамыз айларында Ханкоу әуежайындағы 59-шы FR болды және 1941 жылдың 29 қазанында Хенгян қаласы үстінен операциялық ұшуларын бастады. Жаңа ұшақтармен қайта жабдықталған екінші бөлімше – 1941 жылдың тамыз айынан қараша айына дейін 64-ші FR. Бірінші нұсқасы, Ki 43 I, 1941 жылы, Ki 43 II – 1942 жылдың желтоқсанында, Ki 43 II Kai – 1943 жылдың маусымында, ал Ki 43 IIIa – 1944 жылдың жазында қолданысқа енгізілді. Бұл ұшақтар Қытай, Бирма, Малай түбегі, Жаңа Гвинея, Филиппин, Оңтүстік Тынық мұхиты аралдары және Жапонияның жергілікті аралдарында соғысқа қатысты. Zero сияқты, Ki 43 де Малайзия, Голландтық Оңтүстік Азия, Бирма және Жаңа Гвинея аспанында басымдыққа ие болды. Бұл, бір жағынан, Oscar ұшағының жақсы көрсеткіштерімен, екінші жағынан, соғыстың алғашқы айларында Азия мен Тынық мұхиты аймағындағы одақтас әскерлерінің соғысқа дайын ұшақтарының салыстырмалы түрде аз санымен байланысты болды – негізінен Curtiss P-36 Hawk, Curtiss P-40, Brewster Buffalo, Hawker Hurricane және Curtiss Wright CW-21. Соғыс барысында бұл ұшақтар баяу және тұрақты шассилі Ki 27 "Nate" және Oscar ұшағының жетілдірілген теңіздік A6M Zero сияқты кемшіліктерінен зардап шекті. Оның екі пулеметтен тұратын қару-жарағы одақтас әскерлерінің жақсы қорғалған ұшақтарына қарсы тиімсіз болды. Republic P-47 Thunderbolt, Lockheed P-38 Lightning, North American P-51 Mustang, Vought F4U Corsair, Grumman F6F Hellcat, Yakovlev Yak-9, Yakovlev Yak-3U және Supermarine Spitfire/Seafire ұшақтарының жаңа үлгілері енгізілген кезде, жапондықтар қорғаныс соғысына көшті және ұшақтардың көпшілігін тәжірибесіз ұшқыштар ұшырды. Дегенмен, тіпті соңғы күндері де Oscar ұшағының жоғары маневрлеу қабілеті одақтас әскерлерінің асығыс ұшқыштарынан артықшылық беруге мүмкіндік берді. 1944 жылдың қазан және желтоқсан айларында 17 Ki 43 ұшағы әуе шайқасында атып түсірілді. Олардың ұшқыштары жеті C-47, бес Consolidated B-24 Liberator, екі Spitfire, екі Bristol Beaufighter, екі de Havilland Mosquito, екі F4U Corsair, екі Boeing B-29 Superfortress, бір F6F Hellcat, бір P-38 және бір North American B-25 Mitchell ұшағын жоқ қылды. Жапон ұшақтары сияқты, көптеген Hayabusa ұшақтары да камикадзе шабуылдарында қолданылды. Ki 43 Формоза, Окинава және Жапонияның жергілікті аралдарында әуе қорғанысы рөлінде де қызмет етті. Кейбір үлгілері Таиланд, Маньчжурия және Ван Цзинвей үкіметтерінің жапондық режимдеріне де берілді. Тайланд бөлімшелері кейде Оңтүстік Қытайда АҚШ Әскери-әуе күштеріне қарсы соғысты. Hayabusa ұшқыштардың жағымды ұшу сипаттамалары мен жоғары маневрлеу қабілеті үшін JAAF-та (Жапон әскери авиациясы) ұшқыштардың арасында кең танымал болды, және JAAF-тың барлық аса көрнекті ұшқыштары Hayabusa ұшағымен мансаптарының бір бөлігінде жеңіске жеткен. Соғыс аяқталар кезде Hayabusa бөлімшелерінің көпшілігі Nakajima Ki 84 Hayate "Frank" және Kawasaki Ki 100 истребительдерін алды, бірақ кейбір бөлімшелер соғыс аяқталғанға дейін Hayabusa ұшақтарын ұшырып жүрді. Ең көп жеңіске жеткен Hayabusa ұшқышы – 39 растаулы жеңіске ие болған сержант Сатоши Анабуки, оның барлық жеңістері дерлік Ki 43 ұшағымен ұшырылған. Соғыстан кейін, тұтқынға алынған кейбір үлгілер француз әуе күштерінің Индокитайдағы Вьетмин көтерілісшілеріне қарсы күресінде шектеулі түрде қолданылды. Нидерландтық Оңтүстік Азияда тасталған Ki 43 ұшақтары жаңадан құрылған Индонезия үкіметіне өткізіліп, голланд әскерлеріне қарсы күрес кезінде қолданысқа енгізілді.

The Ki 43 was the most widely used Army fighter, and equipped 30 sentai FR (flight regiment) and 12 Dokuritsu Dai Shijugo Chutai ("Direct command fighter squadron" independent squadrons not incorporated into sentais). The first unit equipped with the Ki 43 I was the 59th FR at Hankow Airfield, during June–August 1941 and began operational sorties over Hengyang on 29 October 1941. The second unit to re equip with the new Aircraft was the 64th FR, from August to November 1941. The first version, Ki 43 I, entered service in 1941, the Ki 43 II in December 1942, the Ki 43 II Kai in June 1943, and the Ki 43 IIIa in summer 1944. The aircraft fought in China, Burma, the Malay Peninsula, New Guinea, the Philippines, South Pacific islands and the Japanese home islands. Like the Zero, the Ki 43 initially enjoyed air superiority in the skies of Malaya, Dutch East Indies, Burma and New Guinea. This was partly due to the better performance of the Oscar and partly due to the relatively small numbers of combat ready Allied fighters, mostly the Curtiss P 36 Hawk, Curtiss P 40, Brewster Buffalo, Hawker Hurricane and Curtiss Wright CW 21 in Asia and the Pacific during the first months of the war. As the war progressed, however, the fighter suffered from the same weaknesses as the slower, fixed gear Ki 27 "Nate" predecessor to the Oscar, and the more advanced naval A6M Zero; light armor and less than effective self sealing fuel tanks, which caused high casualties in combat. Its armament of two machine guns also proved inadequate against the more heavily armored Allied aircraft. As newer Allied aircraft were introduced, such as the Republic P 47 Thunderbolt, Lockheed P 38 Lightning, North American P 51 Mustang, Vought F4U Corsair, Grumman F6F Hellcat, Yakovlev Yak 9, Yakovlev Yak 3U and late model Supermarine Spitfire/Seafire, the Japanese were forced into a defensive war and most aircraft were flown by inexperienced pilots. However, even near the end, the Oscar's excellent maneuverability could still gain advantage over rash Allied pilots. From October to December 1944, 17 Ki 43s were shot down in air combat; their pilots claimed seven C 47s, five Consolidated B 24 Liberators, two Spitfires, two Bristol Beaufighters, two de Havilland Mosquitoes, two F4U Corsairs, two Boeing B 29 Superfortresses, one F6F Hellcat, one P 38, and one North American B 25 Mitchell. Like most Japanese combat types, many Hayabusas were at the end expended in kamikaze strikes. The Ki 43 also served in an air defense role over Formosa, Okinawa and the Japanese home islands. Some examples were supplied to the pro Japanese regimes of Thailand, Manchukuo and Wang Jingwei Government as well. The Thai units sometimes fought against the USAAF in southern China. Hayabusas were well liked in the JAAF because of the pleasant flight characteristics and excellent maneuverability, and almost all JAAF fighter aces claimed victories with Hayabusa in some part of their career. At the end of the war, most Hayabusa units received Nakajima Ki 84 Hayate "Frank" and Kawasaki Ki 100 fighters, but some units flew the Hayabusa to the end of the war. The top scoring Hayabusa pilot was Sergeant Satoshi Anabuki with 39 confirmed victories, almost all scored with the Ki 43. After the war, some captured examples served in limited numbers in the French Air Force in Indochina against Viet Minh rebels. Ki 43s abandoned in the Netherlands East Indies were taken over by the newly declared Indonesian government and put into service during the fight against Dutch forces.

Тірі қалған әуе кемелері

750 – Ki 43 I Вашингтон штатының Эвереттегі Flying Heritage Collection көрмесінде қойылған. Бұрынғы ZK OSC 1990 жылдары Alpine Fighter Collection компаниясымен қалпына келтірілді, бірақ қазіргі уақытта ұшпайды. 5465 – Ki 43 II Австралияның астаналық аумағы Канберрадағы Австралия соғыс мұражайында қалпына келтірілмей, көрсетілуде. Мұрыны мен құйрығы музейдің негізгі ғимаратында, ал қанаттары мен орталық бөлігі сақтау қоймасында. 6430 – Ki 43 IIb Аризона штатының Тусон қаласындағы Пима әуе және ғарыш мұражайында қойылған. Бұл ұшақ бұрын EAA AirVenture мұражайында және Ұшу мұражайында көрсетілген, қазір Ұлттық әуе және ғарыш мұражайынан уақытша алынған. Сиэтлдегі Ұшу мұражайында көрсетілген Ki 43 IIIa көшірмесі. Бұл ұшақта төрт түрлі апаттан құралған бөліктер бар. Қайта қалпына келтіру жұмыстарын Техас ұшақ фабрикасы бастап, GossHawk Unlimited компаниясы аяқтады. Орегон штатының Мадрас қаласындағы Эриксон ұшақ коллекциясында Ki 43 IIIa көшірмесі бар. Бұл ұшақ бұрын Орегон штатының Тилламок қаласындағы Тилламок әуе мұражайында болған. Ki 43 көшірмесі бастапқыда Техас штатының Форт-Уорт қаласындағы Мичэм Майлдтағы Техас ұшақ фабрикасында қалпына келтіруге/қайта құруға алынған, 4 апаттан жиналған. Қазір "GossHawk Unlimited" компаниясының Casa Grande, Аризонадағы орналасқан жерінде. Ki 43 көшірмесі бастапқыда Техас штатының Форт-Уорт қаласындағы Мичэм Майлдтағы Техас ұшақ фабрикасында қалпына келтіруге/қайта құруға алынған. Белгісіз тіркеу нөмірі – Ki 43 Ұлыбританияның Даксфорд қаласындағы The Fighter Collection мұражайында қалпына келтіруді күтуде. Ұшақты қазір Нобуо Харада қалпына келтіріп жатыр, аяқталғаннан кейін Кавагучико автомузейінде көрсетіледі. Белгісіз сериялық нөмірі – Ki 43 Йогьякартадағы Dirgantara Mandala мұражайында қойылған. Белгісіз сериялық нөмірі – Ki 43 Яманаши облысының Кавагучико қаласындағы Кавагучико автокөлік мұражайында/Ұрыс мұражайында қалпына келтірілуде.