Кіріспе
Кейінгі Бор кезеңінің алып сауропод динозаврының туысы
Аргентинозавр – қазіргі Аргентина аумағында Кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген алып сауропод динозаврының туысы. Бөлшектерге бөлінген қалдықтары ғана белгілі болғанымен, Аргентинозавр барлық уақыттағы ең үлкен құрлықтағы жануарлардың бірі, мүмкін ең үлкені, ұзындығы және салмағы бойынша ерекшеленеді. Ол Қырық дәуіріндегі сауроподтардың басым тобы – Титанозаврлардың мүшесі болды. Көптеген палеонтологтар оны ең үлкен динозавр деп санайды, сонымен қатар, мүмкін ең ұзын жануар деп те атайды, бірақ екі талаптың да нақты дәлелі әлі табылмады. Аргентинозаврдың алғашқы сүйегі 1987 жылы Хуинкуль қаласының жанындағы фермасында шаруа тапқан. 1989 жылы аргентиналық палеонтолог Хосе Бонапарт басқаруымен жүргізілген ғылыми қазба жұмыстары бірнеше артқы омыртқалар мен артқы және құйрық омыртқалары арасындағы сакральды омыртқалардың бөліктерін табыс етті. Қосымша үлгілерге толық сан сүйегі (фемур) және тағы бір сүйектің діңі жатады. Аргентинозавр 1993 жылы Бонапарт пен аргентиналық палеонтолог Родольфо Кориямен аталды; туысқа тек бір түр кіреді – A. huinculensis. Туыстың атауы "Аргентиналық кесіртке" дегенді білдіреді, ал huinculensis деген атау оның табылған жері – Хуинкуль қаласын көрсетеді. Аргентинозаврдың бөлшектерінің көп болуы оларды түсіндіруді қиындатады. Талқылаулар қалпына келтірілген омыртқалардың омыртқа бағанасындағы орналасуы және омыртқаларды нығайтатын омыртқалар арасындағы қосымша буындардың болуы төңірегінде жүреді. Скелет пен бұлшық еттің компьютерлік моделі бұл динозаврдың ең жоғары жылдамдығы сағатына 7 км (сағатына 5 миль) болғанын және оның жүрісінің екі жақты алдыңғы және артқы аяқтарының бір уақытта қозғалатындығын көрсетті. Аргентинозаврдың қазбалары Хуинкуль формациясынан табылды, ол ортаңғы Ценомань және ерте Турон дәуірлерінде (шамамен 96-92 миллион жыл бұрын) шөгіндірліген және алып теропод Мапузаврды қоса, әртүрлі динозаврлар фаунасын қамтиды.
Ашылу
Алғашқы Аргентинозавр сүйегі, қазір фибула (балшық сүйегі) деп саналады, 1987 жылы Гильермо Хередия Аргентинаның Нойкен провинциясындағы Плаза Хуинкульдің шығысында орналасқан "Лас Оверас" фермасында тапты. Бастапқыда қат-қабаттанған ағаштарды тапқанына сенген Хередия жергілікті музейге, Кармен Фунес мұражайына хабарлап, оның қызметкерлері сүйекті қазып алып, музейдің көрме залында сақтады. 1989 жылдың басында аргентиналық палеонтолог Хосе Ф. Бонапарт Музео Аргентино де Сьенсиас Натуралес музейінің палеонтологтарын қоса алғанда, осы жердің үлкен қазбасын бастады, бұл сол жеке тұлғаның бірқатар қосымша элементтерін берді. Кейіннен Argentinosaurus huinculensis-тің голотипіне айналған жеке зат MCF PVPH 1 үлгі нөмірімен каталогталған. Қосымша материал жеті арқа омыртқасын (арқа омыртқасы), сакрамның төменгі жағын (арқа және құйрық омыртқаларының арасындағы біріктірілген омыртқалар), оның ішінде бірінші-бесінші және кейбір сакральді қабырғалар және арқалық қабырғаның бір бөлігін (жақтан қабырға) қамтиды. Бонапарт пен Кория 1987 жылы табылған аяқ сүйегін эрозияға ұшыраған тібік сүйегі (сіңір сүйегі) деп сипаттады, бірақ уругвайлық палеонтолог Герардо Мазетта мен оның әріптестері бұл сүйекті 2004 жылы сол жақ фибула деп қайта анықтады. 1994 жылы Грегори Пол жасаған Аргентинозаврдың реконструкциясы ұзындығы шамамен 30-35 метрді көрсетті. Сол жылы Бонапарт пен Корияның артқы аяқ ұзындығы 5 метр, сүйек ұзындығы (жамбасқа дейін) 3 метр және жалпы дене ұзындығы 30-35 метр екенін көрсететін бағалаулары жарияланды. 2006 жылы Кеннет Карпентер Аргентинозаврды толыққанды Салтазаврды басшылыққа алып қайта құрастырды және ұзындығын 30-35 метр деп бағалады. 2008 жылы Хорхе Кальво және оның әріптестері Аргентинозаврдың ұзындығын бағалау үшін Футалогнкозаврдың пропорцияларын пайдаланды, нәтижесінде 25 метрден кем екені анықталды. 2013 жылы Уильям Селлерс және оның әріптестері Музео Кармен Фунестегі скелеттік экспонатты өлшеу арқылы ұзындығы 30-35 метр және иық биіктігі 6-7 метр екенін бағалады. 2016 жылы Пол Аргентинозаврдың ұзындығын 30-35 метр деп есептеген, бірақ кейіннен 2019 жылы оны 35-40 метр немесе одан да көп деп есептеді, Аргентинозаврдың белгісіз мойны мен құйрығын басқа ірі Оңтүстік Америка титанозаврларының мойны мен құйрығына сәйкес қалпына келтірді. Пол 1994 жылы Аргентинозаврдың дене массасын 70-100 тонна деп бағалады. 2014 және 2018 жылдары Роджер Бенсон және оның әріптестері Аргентинозаврдың массасын 70-100 тонна деп есептеген, бірақ бұл бағалаулар өте үлкен қателік және дәлдіктің жоқтығына байланысты күмән тудырады. 2016 жылы төрт аяқты жануарлардың омыртқасы мен жамбас сүйегінің шеңберіне негізделген дене массасын бағалауға арналған теңдеулерді қолдана отырып, Бернардо Гонсалес Рига және оның әріптестері оқшауланған жамбас сүйегінің массасын 50-60 тонна деп бағалады; бірақ бұл жамбас сүйегі шынымен де Аргентинозаврға тиесілі ме, жоқ па, белгісіз. Сол жылы Пол өзінің 1994 жылғы бұрынғы бағалауын өзгертіп, Аргентинозаврдың дене массасын 70 тоннадан астам деп атады. Puertasaurus, Futalognkosaurus, Dreadnoughtus, Paralititan, "Antarctosaurus" giganteus және Alamosaurus кейбір зерттеулер бойынша Argentinosaurus-пен салыстырмалы болып саналады, бірақ басқалары оларды айтарлықтай кішірек деп тапты. Алайда көк кит массасы, 100-150 тоннаға жете алады, барлық белгілі савроподтар массасынан асып түседі. Орталықтың екі жағындағы қазбалар пропорционалды түрде кіші және орталықтың алдыңғы жартысында орналасқан. Омыртқалар ішінен ауа толтырған сансыз камералардың күрделі үлгісімен жеңілдетілген. Мұндай түйе тәрізді сүйек савроподтар арасында, әсіресе ең үлкен және ең ұзын мойын түрлерінде айқын көрінеді. Арқа және сакральді омыртқаларда өте үлкен өлшемді қуыстар бар. Түйе қабырғалары басқа титанозаврлардан айырмашылығы түтікше және цилиндр тәрізді. Бәлкім, алты сакральді омыртқасы (бүйір аймағындағылар) болған шығар, бірақ соңғысы сақталмаған. Екінші-бесінші сакральді омыртқаның орталықтары бірінші сакральді омыртқаның ортасынан әлдеқайда кішірек және көлемі жағынан едәуір қысқарған. Сакральді қабырғалар төмен қарай иілген. Екінші сакральді қабырға басқа сақталған сакральді қабырғалардан үлкен, бірақ бірінші қабырғаның көлемі оның толық еместігіне байланысты белгісіз. Себастьян Апестегиа 2005 жылы Argentinosaurus-та көрінетін құрылымдар, ол гипосфенолдық сырықтар деп атады, олар шынымен де түпнұсқалық гипосфеннен алынған және бірдей функцияға ие болуы мүмкін қалың ламиналар.
While Argentinosaurus was definitely a massive animal, there is disagreement over whether it was the largest known titanosaur. Puertasaurus, Futalognkosaurus, Dreadnoughtus, Paralititan, "Antarctosaurus" giganteus, and Alamosaurus have all been considered to be comparable in size with Argentinosaurus by some studies, although others have found them to be notably smaller. The mass of the blue whale, however, which can be greater than , still exceeds that of all known sauropods. The (excavations on the sides of the centra) were proportionally small and positioned in the front half of the centrum. The vertebrae were internally lightened by a complex pattern of numerous air filled chambers. Such camellate bone is, among sauropods, especially pronounced in the largest and longest necked species. In both the dorsal and sacral vertebrae, very large cavities measuring were present. The dorsal ribs were tubular and cylindrical in shape, in contrast with other titanosaurs. probably had six sacral vertebrae (those in the hip region), although the last one is not preserved. The centra of the second to fifth sacral vertebrae were much reduced in size and considerably smaller than the centrum of the first sacral. The sacral ribs curved downwards. The second sacral rib was larger than the other preserved sacral ribs, though the size of the first is unknown due to its incompleteness. Sebastián Apesteguía, in 2005, argued the structures seen in Argentinosaurus, which he termed hyposphenal bars, are indeed thickened laminae that could have been derived from the original hyposphene and had the same function.
Ағзалар
Аргентинозаврдың толық сан сүйегі ұзын. Сан сүйегінің ең тар бөлігінің көлденеңі шамамен . Мазетта және әріптестері регрессиялық теңдеулерді пайдаланып, оның бастапқы ұзындығын шамалады, ол басқа сан сүйегінің ұзындығына ұқсас, ал кейін 2019 жылы Пол да осыған ұқсас бағалау берді. 2002 жылы Давиде Пизани және әріптестері Аргентинозаврды Титанозаврлардың бір түрі ретінде қарастырды және оны Opisthocoelicaudia және Lirainosaurus-тан басқа, атаусыз таксонмен бірге кладта тапты. 2003 жылы Джеффри Уилсон мен Пол Апчерч жүргізген зерттеуде Титанозавридтер мен Андэзавридтердің екеуі де жарамсыз деп танылды; Титанозавридтер, өйткені ол күмәнді Titanosaurus туысына негізделген, ал Андэзавридтер, өйткені ол примитивтік белгілерге емес, топты туысқан топтардан ерекшелейтін жаңа дамыған белгілерге (синапоморфияларға) негізделген. 2011 жылы Филип Маннион мен Кальво Андэзавридтердің парафилетикалық (топтың кейбір ұрпақтарын қамтымайтын) екенін анықтады және оны пайдалануды тоқтаруды ұсынды. 2004 жылы Апчерч және әріптестері Титанозаврлардың одан да дамыған мүшелерін қамтитын Lithostrotia деген жаңа топты енгізді. Аргентинозавр осы топтан тыс және демек, базальды ("примитивті") титанозавр ретінде жіктелді. Титанозаврлардың базальды орны кейінгі бірнеше зерттеулерде расталды. 2007 жылы Кальво және әріптестері Futalognkosaurus деп атады; олар оның Mendozasaurus-пен бірге клад құрайтынын анықтады және оны Lognkosauria деп атады. 2017 жылы Карбаллидо және әріптестері жүргізген зерттеуде Аргентинозавр Lognkosauria мүшесі және Patagotitan-ның бауырлас таксоны ретінде қарастырылды. 2018 жылы Гонсалес Рига және әріптестері оның Lognkosauria-ға жататынын анықтады, ол өз кезегінде Lithostrotia-ға жатады. 2018 жылы Хесхам Саллам және әріптестері екі дерек жиынтығына негізделген Аргентинозаврдың екі түрлі филогенетикалық орнын тапты. Олар оны логнкозавр емес, базальды титанозавр немесе Epachthosaurus-тың бауырлас таксоны ретінде тапты. 2019 жылы Джулиан Сильва Жуниор және әріптестері Аргентинозаврдың тағы да Lognkosauria-ға жататынын анықтады; олар Lognkosauria мен Rinconsauria-ны (әдетте Титанозаврларға кіретін басқа топ) Титанозаврдан тыс деп тапты. Гонсалес Рига және әріптестерінің 2019 жылғы тағы бір зерттеуінде Аргентинозаврдың Lognkosauria-ға жататыны анықталды. Олар бұл топтың Титанозаврлар ішіндегі Rinconsauria-мен бірге үлкен клад құрайтынын анықтады, оны олар Colossosauria деп атады. Карбаллидо және әріптестерінің 2017 жылғы топологиясы. Савроподтар жұмыртқа салатын. 2016 жылы Марк Халлетт пен Мэтью Ведель Аргентинозаврдың жұмыртқаларының көлемі шамамен болғанын және ұрықтан шыққан Аргентинозаврдың ұзындығы мен салмағы емес екенін мәлімдеді. Ең үлкен савроподтар ұрықтанғаннан кейін көлемі бес есеге өсті, бұл кез келген басқа амниотты жануарларға қарағанда көп. 2013 жылы Селлерс және әріптестері Аргентинозаврдың қаңқасы мен бұлшық еттерінің компьютерлік моделін оның жылдамдығы мен жүріс-тұрысын зерттеу үшін пайдаланды. Компьютерлік симуляциялардан бұрын динозаврлардың жылдамдығын бағалаудың жалғыз жолы анатомия мен іздерді зерттеу арқылы болды. Компьютерлік модель Кармен Фунес мұражайында орналасқан қаңқаның лазерлік сканеріне негізделген. Бұлшықеттер мен олардың қасиеттері тірі жануарлармен салыстыруға негізделген; соңғы модельдің массасы . Компьютерлік симуляция мен машиналық оқыту әдістерін қолдану арқылы энергияны барынша азайтатын қозғалыстардың үйлесімін тауып, цифрлық Аргентинозавр жүріп үйренді. Алгоритмдермен табылған оңтайлы жүріс қарқынына жақын болды (дене жағындағы алдыңғы және артқы аяқтар бір мезгілде қозғалады). Авторлар оның алып өлшемділігімен Аргентинозавр функционалдық шекке жетті деген қорытындыға келді. Көптеген ірі құрлықтық омыртқалы жануарлар болуы мүмкін, бірақ буынның құлдырауының алдын алу үшін дене пішіндері әртүрлі болуы және мінез-құлық өзгеруі қажет. Зерттеу авторлары бұл модельдің толыққанды нақты емес екенін және тым қарапайым екенін, оны көптеген салаларда жақсартуға болатынын ескертті. Қосымша зерттеулер үшін жұмсақ тіндерді қалпына келтіруді жақсарту үшін тірі жануарлардан алынған қосымша деректер қажет, ал модельді толыққанды савропод үлгілеріне негіздеп растау қажет. Бұл шөгінділер жоғарғы креда дәуірінде, ортаңғы кеномань және ерте турон қабаттарында қалыптасқан. Шөгінділер өрілген өзеннің дренаж жүйесін көрсетеді. Қазылған гүл тозаңдары Huincul Formation-да кең түрлі өсімдіктер болғанын көрсетеді. Формацияның El Zampal бөлімін зерттеу нәтижесінде мүйізділер, бауыржапырақтар, папоротниктер, Selaginellales, мүмкін Noeggerathiales, жалаңаяқ гүлділер (gnetophytes және қызыл ағаштарды қоса), және гүлді өсімдіктер (ашық гүлді өсімдіктер) табылды, сонымен қатар белгісіз туыстыққа жататын бірнеше гүл тозаңдары табылды. Huincul Formation Патагониядағы ең бай омыртқалы жануарлардың бірі болып табылады, соның ішінде балықтар (dipnoans және gar), chelid басты тасбақалар, squamates, sphenodonts, neosuchian крокодилдер және түрлі динозаврлар сақталған. Омыртқалы жануарлар көбінесе формацияның төменгі, демек, ескі бөлігінде табылады, және Cathartesaura, Limaysaurus және атаусыз түрлері сияқты бірнеше rebachisaurid-тер табылды. Mapusaurus сияқты carcharodontosaurid-тер, Skorpiovenator, Ilokelesia және Tralkasaurus сияқты abelisaurid-тер, Huinculsaurus сияқты noasaurid-тер, Overoraptor сияқты paravians және Aoniraptor және Gualicho сияқты басқа да theropod-тар да осы жерде табылды. Huincul Formation-да бірнеше iguanodont-тар да кездеседі.