Кіріспе
Saltasaurus (яғни "Салтадан шыққан кесіртке") - Аргентинаның соңғы кредалық кезеңіне жататын салтазаврид динозаврлар туысы. Сауроподтардың арасында шағын болғанымен, қазіргі тіршілік иелерінің өлшемдерімен салыстырғанда салмақты болған Saltasaurus қысқа мойнымен және жуан денелі аяқтарымен ерекшеленген. Бұл сауроподтардың терісіне енбеген сүйекті пластиналардан тұратын қару-жарағы бар алғашқы туысы. Остеодерм деп аталатын мұндай кішкентай сүйекті пластиналар кейін басқа титанозаврларда да табылды.
Saltasaurus (which means "lizard from Salta") is a genus of saltasaurid dinosaur of the Late Cretaceous period of Argentina. Small among sauropods, though still heavy by the standards of modern creatures, Saltasaurus was characterized by a short neck and stubby limbs. It was the first genus of sauropod known to possess armour of bony plates embedded in its skin. Such small bony plates, called osteoderms, have since been found on other titanosaurians.
Ашылу
Солтазаврдың қазбаларын 1975-1977 жылдары Хосе Бонапарт, Мартин Винс және Хуан К. Лиал "Эль Брете" эстанциясында қазып шығарды. Бұл жайлы 1977 жылы ғылыми әдебиеттерде хабарланды. Солтазаврды 1980 жылы Бонапарт пен Хайме Э. Пауэлл атайды және сипаттайды. Типтік түрі – Saltasaurus loricatus. Оның туыс атауы Аргентинаның солтүстік-батысындағы, алғашқы қазбалар табылған Салта провинциясынан шыққан. Латын тілінде бұл атау "кішкентай бронялық тақталармен қорғалған" деген мағынаны білдіреді. PVL 4017 92 нөміріндегі голотипі жоғарғы бор кезеңінің Маастрихт қабатының алғашқы кезеңіне, шамамен 70 миллион жыл бұрынғы қабатта табылды. Ол екі илиумға жалғанған сакральдан тұрады. PVL 4017 тізім нөмірімен тағы екі жүзден астам қазбалар тізімделген. Оларға бас сүйегінің артқы бөліктері, тістер, мойын, арқа, жамбас және құйрық омыртқалары, иық белдеуі мен жамбастың бөліктері, аяқ-қол сүйектері және түрлі бронялық элементтер кіреді. Бұл сүйектер кем дегенде бес жеке тұлғаны, екі ересек және үш жас немесе жартылай ересекті білдіреді. Қазіргі уақытта Солтазаврдың мойындалған жалғыз түрі – S. loricatus. S. robustus және S. australis түрлері ұсынылған, бірақ қазір олар Neuquensaurus деген бөлек туысқа жатады деп есептеледі. Бұрын аймақтағы бронялық тақталар Фридрих фон Хуене тарапынан Loricosaurus деп аталған, ол оларды броньды анкилозаврдан шыққан деп болжаған. Алайда, осы тақталардың шын мәнінде Солтазаврдан болған болуы мүмкін деген пікір бар.
Сипаттама
Сальтазавр савроподтардың көптеген басқа өкілдерімен салыстырғанда өте кішкентай. Пауэлл ересек жеке дарақтың ұзындығын алты метр деп бағалаған. 2010 жылы Грегори С. Пол максималды ұзындығын 8,5 метр (28 фут), ал салмағын 2,5 тонна (2,8 қысқа тонна) деп есептеді. Сальтазаврдың тістері цилиндр пішіндес, жапырақ сияқты ұштармен. Сальтазаврдың мойны салыстырмалы түрде қысқа, мойын омыртқалары қысқарған. Оның құйрығының ортаңғы бөлігіндегі омыртқалардың денелері (центрлерi) ұзақ болған.
Филогения
Солтазавр Наварро және тағы басқалар, 2022 жылғы кладограммада:
Палеобиология
Барлық савроподтар сияқты, Салтазавр да шөппен қоректенген. Пауэлл оның бетегеге ұқсайтын, домалақ арт жағының есебінен су ортасында өмір сүрген болуы мүмкін деген болжам жасады. Кішкентай болғанына қарамастан, Салтазавр басқа савроподтар сияқты гравипорталды болды, яғни жүгіре алмады, себебі оның артқы аяқтары жүріс циклінің жүк көтеретін кезеңінде тік тұруы керек еді. Пауэлл ересектердің дене қапталдарымен жыртқыштардан қорғалғанын, ал жас Салтазаврлардың бүкіл топтың қорғауында болғанын айтты.