Кіріспе

Камаразаврид сауропод динозаврлар туысы кеш Юра периодынан

Камаразавр (,/k//æ//m//ər//ə/'/s//ɔː//r//ə//s/ КАМəраSORəs) – төрт аяқты, шөп жейтін динозаврлар туысы және Солтүстік Америкадағы ең көп кездесетін сауропод қазбасы. Оның қазба қалдықтары 155 және 145 миллион жыл бұрынғы кеш юра эпохасына (киммеридж және титон қабаттары) жататын Моррисон формациясынан табылды. Камаразавр ерекше бас пішінімен ерекшеленеді: доңғалақ мұрын және күмбезді, едәуір төртбұрышты, базальдық макронарийлерге тән бас сүйегі. Атауы "қуыс кесіртке" дегенді білдіреді, себебі оның мойын омыртқаларындағы плевроцельдер деп аталатын қуыс кеңістіктер бар (грек тілінде καμαρα (камара) – "күмбезді кеңістік" немесе аркалы жабын, ал σαυρος (саврос) – "кесіртке"). Камаразаврдың әдетте мойындалған төрт түрі бар: Камаразавр grandis, Камаразавр lentus, Камаразавр lewisi және Камаразавр supremus. C. supremus – типтік түрі, төрт түрдің ішіндегі ең үлкені және геологиялық жағынан ең жасы. Камаразавр – Camarasauridae тұқымдасының типтік туысы, оған оның еуропалық жақын туысы Лоуриназавр да кіреді. Камаразавр 1877 жылы Эдвард Дринкер Коуп ашты, ол оның және Отниел Чарльз Марш арасындағы ғылыми бәсекелестік кезеңінде, "Сүйек соғыстары" деп белгілі болды. Бірақ Марш көп ұзамай Морозавр деген атау берді, бірақ ол кейін Камаразаврдың синонимі екені анықталды.

Бастапқы ашылуы

Камаразавр туралы алғашқы мәлімет 1877 жылдың көктемінде Колорадо штатының Каньон-Сити қаласының тұрғыны Орамель Уильям Лукас Гарден-паркте үлкен омыртқаларды тапқанда пайда болды. Ол оларды Филадельфиядағы Эдвард Дринкер Коупке жіберді. Жіберілген бастапқы материалға жартылай мойын омыртқасы (осы таксонның атына айналған), үш арқа омыртқасы және төрт құйрық омыртқасы кірді. Гарден-парктегі жинау жұмыстары аяқталған кезде, скелеттің дерлік барлық бөліктерінен кем дегенде төрт жеке дана және бірнеше жүз сүйек табылды.

Түрлер

Көптеген зерттеушілер Camarasaurus-тың төрт жарамды түрінен тұратынын қабылдайды: C. grandis, C. lentus, C. lewisi және C. supremus.

Синонимдер мен күмәнді түрлер

Амфикоэлиас латус 1877 жылы Эдвард Коуп Garden Park-та табылған оң сан сүйегі мен 4 құйрық омыртқасына сүйене отырып атады және C. supremus немесе C. grandis-пен бірдей болып табылады. D. lacustris тістері мен тіс қаптары Flagellicaudatan болғанымен, бас сүйегінің материалы, әдетте, Camarasaurus-қа жатады. 2020 жылға дейін бұл түр таксономиялық белгісіздікте қалды, содан кейін ол Smitanosaurus деген жаңа туысқа жатқызылды және дикраэозаврид ретінде қайта жіктелді. Camarasaurus becklesiii 1842 жылы Гидеон Мантелл Ұлыбританияның Сассекс аймағынан алынған алдыңғы аяқтың ішінара бөлігіне негіздеме жасап Pelorosaurus becklesii деп сипаттады. Марш 1889 жылы оны Morosaurus деп, ал фон Хуэне 1932 жылы Camarasaurus деп атады. 2015 жылға дейін ол өз туысы Haestasaurus-қа жатқызылды. Morosaurus marchei 1898 жылы Савэдж Португалияның Алькобака формациясының Жоғарғы юралық қабаттарынан табылған толық емес дистальды құйрық омыртқасы мен тіске сүйене отырып атады. Лаппарент пен Збишевски голотиптік омыртқаны Megalosaurus insignis деп атады, ал Мадсен және авторлар тобы 1995 жылы оны Megalosauria деп атады. Аталған тіс 2017 жылы Turiasauria тобына жататыны анықталды. Camarasaurus alenquerensis 1957 жылы Альберт Феликс де Лаппарент пен Жорж Збишевски Португалияның Луринья қаласынан алынған жартылай посткраниальді қаңқаға сүйене отырып Apatosaurus түрі деп атады. 1990 жылы Джон Макинтош оны Camarasaurus-қа жатқызды, бірақ 1998 жылы оған Lourinhasaurus деген жаңа туыс берілді.

Тамақтандыру

Бұрын ғалымдар Камаразавр мен басқа да савроподтар асқазанда тамақты ұнтақтауға көмектесу үшін гастролиттер (тастар) жұтып, олар тым тегіс болғанда қайтара немесе шығарып тастаған болуы мүмкін деп ұсынған. Алайда, асқазандағы тастарға қатысты жаңа талдаулар мұның рас емес екенін көрсетеді. Камаразаврдың күшті, берік тістері көптеген савроподтардың тістерінен жақсы жетілген және орташа есеппен 62 күнде бір рет жаңасымен ауыстырылған (M. D'Emic et al.), бұл Камаразаврдың жұтып алғаннан бұрын аузында біраз деңгейде тамақты шайнаған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Өсу

Ұзын сүйектердің гистологиясы зерттеушілерге нақты бір жеке тұлғаның қанша жасқа дейін өмір сүргенін анықтауға мүмкіндік береді. Griebeler және авторлар (2013) ұзын сүйектердің гистологиялық деректерін зерттеп, Camarasaurus sp. CM 36664 салмағы [салмақ мәні] болған, 20 жасында жыныстық жағынан жетілген және 26 жасында өлген деген қорытындыға келді.

Метаболизм

Eagle және басқалар. әртүрлі юралық сауроподтардың, соның ішінде Камаразаврдың тістерін жабатын эмальге топталған изотоптық термометрия жасады. Олардың нәтижесінде алынған температуралар қазіргі сүтқоректілердің температурасына ұқсас. Камаразаврдың хищниктерге шалыққан кездегі осалдық мерзімін қысқарту үшін жас кезінде тез өсті. Бұл оның жас кезінде метаболизмінің салыстырмалы түрде жоғары болғанын көрсетеді.

Палеопатология

Юта штатындағы Динозаврлар ұлттық ескерткішінен табылған Камаразаврдың таз сүйегі, Алозаврға тиесілі деп саналатын іздерді көрсетіп тұр. Камаразаврдың қазба қалдықтары дерлік барлық маңызды жерлерде табылды және ол Морисон динозаврларының ең кең таралғандарының бірі болып табылады, қазбалары Нью-Мексикодан Монтанаға және Ютадан Оклахомаға дейінгі аймақтарда кездеседі. Оның ортасы жартылай шөлейтті, айқын ылғалды және құрғақ маусымдармен сипатталатын болған. Динозаврлар мен олардың іздері, әсіресе Нью-Мексикодан Альберта мен Саскачеванға дейін созылған Моррисон алабында көптеп табылды. Бұл алап Роки тауларының алдыңғы сілемдері батысқа қарай жылжыған кезде пайда болған. Олардың шығысқа қарай беткейлерінен эрозияға ұшыраған материал ағыстар мен өзендер арқылы тасылып, батпақты жазықтарға, көлдерге, өзен арналарына және су тасқынына ұшыраған жерлерге шөгінді. Бұл формация жасы жағынан Португалиядағы Луринья формациясына және Аргентинадағы Каньон Калькарео формациясына ұқсас, ал Камаразавридтердің қазбалары осы екі формацияда да табылған. 1877 жылы бұл аймақ "Сүйек соғыстарының" орталығына айналды, бұл ерте палеонтологтар Отниел Чарльз Марш пен Эдвард Дринкер Коуп арасындағы қазбаларды жинау бойынша бәсекелестік болды, ал Камаразаврдың өзі осы қақтығыс кезінде соңғы палеонтологтың есімімен аталды.

Палеофауна

Моррисон формациясы Мараапунизавр, Амфикоэлияс, Барозавр, Диплодокус, Апатозавр, Бронтозавр және Брахиозавр сияқты алып сауропод динозаврлар басым болған орта және уақытты тіркейді. Камаразаврмен бірге өмір сүрген динозаврларға шөппен қоректенетін орнитосхиандар Камптозавр, Гаргойлозавр, Дриозавр, Стегозавр және Нанозавр жатты. Бұл палеоэкожүйедегі хищниктерге саурофаганакс, Торвозавр, Цератозавр, Маршозавр, Стокесозавр, Орнитолестес және Аллозавр жатты, олардың теропод үлгілерінің 75% құрады және Моррисон азық тізбегінің жоғарғы трофикалық деңгейінде болды. Камаразавр көбінесе Аллозавр, Апатозавр, Стегозавр және Диплодокус табылған жерлерде кездеседі. Бұл аймақтағы басқа организмдерге екі жақтауы бар моллюскалар, бұрқақтар, сүйекті балықтар, бақалар, саламандралар, тасбақалар, сфенодонттар, кесірткелер, құрлықта және суда тіршілік ететін крокодиломорфтар, сондай-ақ Гарпактогнатус және Мезадактилус сияқты бірнеше түрлері кірді. Алғашқы сүтқоректілерге докодонттар (мысалы, Докодон), көп түймелілер, симметродонттар және триконодонттар жатты. Бұл кезеңнің флорасы жасыл балдырлардың, саңырауқұлақтардың, мүктердің, атқуырлардың, цикадтардың, гинкголардың және бірнеше қылқан жапырақтылардың қазба қалдықтары арқылы анықталды. Өсімдік жамылғысы өзен бойындағы ағаш тәрізді папоротниктер мен папоротниктерден (галереялық орман) тұратын орманды жағалаулардан, ара-тура ағаштармен (мысалы, араукарияға ұқсас брахифилл) аралас папоротник саванналарына дейін өзгерді.