Мишель Дебре: Францияның бірінші премьер-министрі

Кіріспе

1959-1962 жылдар аралығында Франция премьер-министрі болған Мишель Жан Пьер Дебре (miʃɛl dəbʁe; 15 қаңтар 1912 – 2 тамыз 1996) – Францияның Бесінші Республикасының тұңғыш премьер-министрі. Ол қазіргі Франция Конституциясының "әкесі" деп есептеледі. 1959 жылдан 1962 жылға дейін президент Шарль де Гольдің басшылығымен қызмет етті. Дебре саяси тұлға ретінде шаршамас, бекем және риторикалық радикализмге ұмтылыс танытты.

Ерте өмір

Дебре Парижде дүниеге келді, Жанна Маргарита (Дебат Понсан) мен Роберт Дебредің ұлы. Роберт Дебре – белгілі медицина профессоры, қазіргі заманғы педиатрияның негізін қалаушы деп есептелетін тұлға. Оның анасының әкесі – академиялық суретші Эдуард Дебат Понсан. Дебредің әкесі еврей, ал әкесінің әкесі раввин болған. Дебре өзі католик дінінде болған. Кейін Дебре «Француз халқының бірігуі» қозғалысына қосылып, 1948 жылдан 1958 жылға дейін Индр-и-Луар департаментінен сенатор болып сайланды. 1957 жылы ол «Le Courrier de la colère» газетін құрды, ол француз Алжирін қызу қорғап, де Голльдің қайтадан билікке оралуын талап етті. 1957 жылдың 2 желтоқсанындағы санында Дебре былай деп жазды:

Көтеріліске ашық шақыру социалистік саясаткер Ален Савариді былай деуге итерді: «ОАШ көтерілісіне келгенде, кінәлі солдаттар емес, кінәлі – Дебре».

Отбасы

Мишель Дебредің төрт ұлы болды: Винсент Дебре (1939–), кәсіпкер; Франсуа Дебре (1942–2020), журналист; Бернард Дебре (1944–2020), уролог және саясаткер; және Бернардтың аралас егіз бауыры Жан Луи Дебре, саясаткер. Дебре отбасы туралы толық ақпаратты қараңыз.

Үкімет

Мишель Дебре 1958 жылғы 1 маусымда генерал де Голь кабинетінде Garde des Sceaux және Әділет министрі болды. Бесінші республика Конституциясын жобалауда маңызды рөл атқарды, ал оны қабылдағаннан кейін Франция Премьер-Миністрінің жаңа лауазымын иеленді, ол 1959 жылғы 8 қаңтардан 1962 жылға дейін қызмет етті. 1962 жылғы Эвиан келісімдеріне өткізілген референдум, Алжир соғысын аяқтады және Алжирге өзін-өзі анықтау құқығын берді, нәтижесінде ол шамамен онға бір дауыс айырмасымен мақұлданды. Осыдан кейін де Голь Дебрені Жорж Помпидумен алмастырды. Қараша айында Ұлттық Ассамблея таратылғаннан кейін өткен парламенттік сайлауда Дебре Индре-и-Луардан депутат болып сайлануға тырысты. Жеңіліске ұшырағаннан кейін, 1963 жылғы наурыз айында ол Реюньонға баруды шешті, бұл аралға ол 1959 жылғы 10 шілдеде президент де Гольмен бірге 24 сағаттан кем уақытқа барған еді. Бұл шешім Дебренің француз отаршылдық империясының қалған бөлігі Алжирдің тағдырына ілесіп, тәуелсіздікке ұмтылатынынан қорқуын көрсетеді, ол мұндай көзқарасқа жақын емес еді. Дебре бірнеше жыл бұрын Пол Вергес құрған Реюньон Коммунистік партиясына қарсы күреске түсуді қалады. Бұл қозғалыс аралдың өзін-өзі анықтау құқығын және оның теңіз артындағы департамент мәртебесін жоюды талап етті және бірнеше күн бұрын аралда наразылық акциялары өткізілді. Сондай-ақ, ол Сен-Дени қаласының мэрі Габриэль Макенің сайлауын күштен шығару оппозицияға мүмкіндік бергенін атап өтті, сондықтан ол сайлауға қатысуға шешім қабылдады. Дебре 1966 жылы Экономика және Қаржы министрі ретінде үкіметке қайта оралды. 1968 жылғы мамырлық дағдарыстан кейін ол Сыртқы істер министрі болды, ал бір жылдан кейін президент Жорж Помпиду басшылығымен Қорғаныс министрі қызметін атқарды. Осы қызметте ол солшылдардың жек көретін тұлғасына айналды, себебі ол Ларзак жотасындағы 107 шаруа мен малшының жерін тартып алып, әскери базаны кеңейтуге ниеттенген еді. Нәтижесінде азаматтық наразылық науқаны жеңіске жетті. Голлистік идеологияның сақшысы ретінде танылған Дебре 1974 жылы Валери Жискар д'Эстен Франция президенті болып сайланғаннан кейін ықпалдан тыс қалды, оның сыртқы саясатын Дебре қатты сынады. 1979 жылы Дебре Еуропалық федерализмге қарсы "Республика үшін жиналыс" (RPR) науқанына белсенді қатысты және халықтардың Еуропасы принципін қорғау үшін Еуропалық парламентке депутат болып сайланды. Алайда, кейіннен Дебре Жак Ширакты айыптады, ал RPR өз ұстанымдарын жұмсартты. Дебре 1981 жылғы президенттік сайлауда тәуелсіз кандидат болды, бірақ дауыстардың тек 1,6% -ын ғана алды.

Michel Debré became the Garde des Sceaux and Minister of Justice in the cabinet of General de Gaulle on 1 June 1958. He played an important role in drafting the Constitution of the Fifth Republic, and on its acceptance he took up the new position of Prime Minister of France, which he held from 8 January 1959 to 1962. After the 1962 Évian Accords referendum that ended the Algerian War and gave self determination to Algeria was approved by a nearly ten to one margin, de Gaulle replaced Debré with Georges Pompidou. In November, during the parliamentary elections that followed the dissolution of the National Assembly, Debré tried to be elected as deputy for Indre et Loire. Defeated, in March 1963 he decided to go to Réunion, an island that he had visited for less than 24 hours on 10 July 1959, on a trip with President de Gaulle. The choice reflects Debré's fear that what remained of the French colonial empires would follow the path trodden by Algeria: that of independence for which he was not sympathetic. Debré wanted to take action against the Communist Party of Réunion, which had been founded by Paul Vergès a few years earlier. The movement sought self determination for the island and the removal of its position as an overseas department and had staged demonstrations on the island a few days earlier. He also noted that the invalidation of Gabriel Macé's election as Mayor of Saint Denis rendered the post open to the opposition and so he took the decision to contest the election. Debré returned to the government in 1966 as Economy and Finance Minister. After the May 1968 crisis, he became Foreign Minister and, one year later, served as Defence Minister under President Georges Pompidou. In that role, he became a hated figure of the left because of his determination to expropriate the land of 107 peasant farmers and shepherds on the Larzac plateau to extend an existing military base. The resulting civil disobedience campaign was ultimately victorious. Considered as a guardian of the Gaullist orthodoxy, Debré was marginalised after the election of Valéry Giscard d'Estaing as President of France in 1974, whose foreign policy Debré criticised with virulence. In 1979, Debré took a major part in the Rally for the Republic (RPR) campaign against European federalism and was elected member of the European Parliament to defend the principle of the Europe of nations. However, Debré later accused Jacques Chirac, and the RPR moderated their speech. Debré was a dissident candidate in the 1981 presidential election but obtained only 1.6% of votes.

Реюньондағы саясат

Мишель Дебре 1963 жылғы сәуір айында Реюньон аралына келді және 6 мамырда Сен-Дени депутаты болып сайланды. Дебре туралы жарлыққа жергілікті халық қарсылық білдіргеніне қарамастан, ол 1960 жылы Францияның теңізасты департаменттері мен аумақтарындағы мемлекеттік қызметкерлерді қоғамдық тәртіпті бұзу күдігімен Францияға қайта шақыруға мүмкіндік беретін заңды қабылдады. Автономияны қабылдамағандардың қолдауымен ол дереу жергілікті оңшылдардың жетекшісіне айналды. Бұл жағдай келесі он жылда Пьер Лагург тарапынан сынға алынды. 1946 жылы аралдың департаментке бөлінуін негіздеу және оның халқын тәуелсіздікке ұмтылудан сақтау үшін Дебре экономикалық даму саясатын жүзеге асырып, аралдағы алғашқы отбасылық жоспарлау орталығын ашты. Ол жеке өзі Парижге аралдың оңтүстігінде, Ле Тампон қаласында екінші орта мектеп ашуға күш салды, сол кезде тек бір ғана Лице Леконте де Лисле болды, ол мыңдаған тұрғынға қызмет көрсетті. 1968 жылдан 1982 жылға дейін Дебре Реюньоннан Францияға 2000-нан астам баланы мәжбүрлеп көшірді, олар Крюзеде ақысыз жұмыс істеді. «Крюзе балалары» деп белгілі болған осы балалардың тағдыры 2002 жылы Реюньоннан жер аударылған Жан Жак Марсиал Дебреге қарсы «кәсір балаларды ұрлау, ұстау және жер аудару» айыбымен шағым түсірген кезде жарияланды, ол осы даулы көшіруді ұйымдастырған. 2005 жылы Реюньон-де-Креуз қауымдастығы Франция үкіметіне қарсы ұқсас іс қозғады.