Кіріспе

Қасиетті Николайдың серіктері – Қасиетті Николайды бұрынғы Киелі Рим империясының аумақтарында немесе оның мәдени ықпалына ішкен елдерде сүйреп жүретін жақын туысқан тұлғалар тобы. Бұл кейіпкерлер мейірімді Рождество сыйлық әкелушіге қарсы келеді, тәртіпсіз балаларды жазалау немесе ұрлау арқылы қорқытады. Якоб Гримм (Deutsche Mythologie) осы кейіпкерді христиан дініне дейінгі үй рухымен (кобольд, эльф) байланыстырды, ол жақсылыққа да, жамандыққа да қабілетті болған, бірақ христиандықтанудан кейін оның әрекеттері зұлымдыққа толырақ бейнеленді. Рождество сыйлық әкелуші мен эльфтердің байланысы ағылшын және скандинавиялық фольклорда да кездеседі, ал соңғы және алыс байланысы Американың қазіргі заманғы фольклорындағы Рождество эльфімен сақталған. "Қараңғы" немесе қауіпті серіктерге берілген аттар: Германияда – Кнехт Рупрехт, Австрияда – Крампус, Баварияда – Паркельж, Словенияда, Фриулиде, Хорватияда, Венгрияда (Крампуш деп жазылады); Баварияда – Клаубауф, Австрияда – Бартель, Штирияда – Пелзебок; Бефана; Пелзникель; Белцениггль; Палатинатта (сондай-ақ Пенсильванияда, голландтық әсерінен) – Белсниккель; Швейцарияда – Шмутзли; Румпелклас; Белцзебуб; Ханс Муфф; Драпп; Аугсбургте – Бузеберг. Нидерланды мен Фландриядағы сәйкес келген тұлға Zwarte Piet немесе Black Pete деп аталады, ал швейцариялық фольклорда Schmutzli (schmutz – лас деген мағынаны білдіреді). Чехияда Қасиетті Николай немесе svatý Mikuláš, čert (шайтан) және anděl (аңгел) серіктерімен бірге келеді. Францияда Қасиетті Николайдың серігі неміс тілінде Руббельс деп аталады (Лотарингияда), ал Эльзаста және Францияның шығысында – Ханстрап, ал Валонияда, Солтүстік және Шығыс Францияда – Père Fouettard деп аталады.

Сыртқы келбеті

Көптеген қысқы өлеңдер мен әңгімелерде айтылатын серіктер, Әулие Николаймен бірге жүреді, олармен бірге таяқ (кейде таяқ, ал қазіргі заманда көбінесе сыпырғыш) және қап алып жүреді. Олар кейде жыртық қара киім киіп, қара бет және шалқыған қара шаштары болады. Көптеген қазіргі бейнелерде серіктер Николайдың қараңғы, қатігез немесе қарапайым нұсқаларына ұқсайды, олардың костюмі ұқсас, бірақ түсі қараңғырақ.

Кнехт Рупрехт

Германия фольклорында Кнехт Рупрехт, яғни Ферма Руперті немесе Қызметші Руперт деп аударылатын, Киелі Николайдың серігі және, мүмкін, ең танымал серігі. Дәстүр бойынша ол ұзын сақалды, жүнмен немесе бұршақ сабанмен жабылған адам болған. Кнехт Рупрехт кейде ұзын таяқ пен күлді алып жүреді, ал киімінде кішкентай қоңыраулар тағылған. Гримм былай дейді: «Робин – Германияда біз Кнехт Рупрехт деп атайтын және балаларға Рождествода көрсетілетін үй жындысы». Тильдің сөзіне қарағанда, Кнехт Рупрехттің бастапқыда Рождествомен ешқандай байланысы болмаған. Қасиетті Николай мерекесі Еуропаның кейбір аймақтарында 6 желтоқсанда тойланады. Оған дейін, Крампуснахт күні, көшеде зұлым, шашы ұзын шайтан пайда болады. Ол кейде Киелі Николайға ілесіп жүреді. Бірақ Крампус кейде үйлер мен кеңселерге жалғыз келіп, сыйлықтардың орнына көмір мен қайың бұтақтарын сыйлайды, ал Киелі Николай сыйлықтар таратады. Еуропалықтар 1800 жылдарынан бері Крампус суреті салынған сәлемдеме карточкаларымен – Крампускартпен алмасып келеді. Крампуслауф – аң кейпіндегі мерекелеушілердің шеруі, ол әлі де өте танымал, ал қатысушылардың көпшілігі шнапс ішіп күш алады. 1200-ден астам «Крампус» Штириядағы Шладмингке Австрияның түкпір-түкпірінен жиналады, ешкі жүнінен тігілген костюмдер мен оюлы маскалар киеді, саусақтарын сапырып ұратын таяқтар мен жақындап келе жатқандарын ескерту үшін сиыр қоңырауларын алып жүреді. Соңғы онжылдықтарда ауылдық Крампус бірлестіктері қараша айының соңы мен желтоқсан айының басында Крампус іс-шараларында Киелі Николайсыз шеру өткізеді.

Белсникель

Белсникель – Германиядағы Пфальц аймағындағы Әулие Николайдың серігі. Белсникель – бүкіл денесін түкпен жауып, кейде ұзын тілді маска киетін адам. Ол балаларды Рождествода келіп, шұлық немесе аяқ киімге тәттілер толтырып әкелетін, бірақ егер балалар жаман болса, шұлықтарында көмір табатын қорқынышты жаратылыс. 19 ғасырда АҚШ-тың кейбір аймақтарында "Пелзниккель" дәстүрі иммигранттар арасында, кем дегенде Индиана штатына дейін батысқа дейін сақталған. Бүгінде бұл дәстүрдің қалдықтары, әсіресе Пенсильванияда кездеседі. Мэриленд штатының Аллегани округіндегі "Белтзникл" дәстүрі туралы 19 ғасырдың бірінші қол есебін Жакоб Браунның (1824 жылы туған) "Браунның әртүрлі жазбалары" атты мақалалар жинағынан табуға болады. 1830 жылдар шамасында жазған Браун, "біз Санта-Клаус туралы естіген емеспіз" дейді. Оның орнына, дәстүр мүлдем басқа кейіпкердің келуін талап ететін.

Канаданың Нова-Шотландияның оңтүстік жағалауында "Белсниклинг" деп аталатын Рождестволық дәстүр бар. Онда адамдар үйден үйге барып, көп қабат киім киіп, беттерін орамалмен жасырып, кім екендерін жасырады. Олардың кім екенін тапқанға дейін оларға тамақ пен сусын (әдетте ром немесе жұмыртқалық коктейль) береді, содан кейін келесі үйге кетеді.

Zwarte Piet (Қара Пит)

Зварте Пит ( , , «әке қамшылағыш» дегенді білдіреді) – Нидерланд елдерінің фольклорында Әулие Николайдың (Синтерклаас) серігі. Бұл кейіпкер алғаш рет 1850 жылы Ян Шенкманның кітабында қазіргі түрінде пайда болды және көбінесе қарақұмар ретінде бейнеленеді. Дәстүр бойынша Зварте Пит қара болып келеді, себебі ол Испаниядан келген мавр. Зварте Питті сомдайтындар әдетте бетін қара бояумен макияждайды, тым қызыл ерікқақ, «наппи» немесе «кики» перік, сондай-ақ түрлі-түсті Ренессанс киімдері мен алтын сырғалар тағады. Бұл кейіпкер, әсіресе Нидерландыда, мәдени және этникалық сезімталдық танытпағаны үшін жиі дау тудырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Зварте Пит серік емес, қызметші ретінде танымал. Кнехт Рупрехт сияқты, ол бұрын жаман мінез-құлық көрсеткен балаларды қайың таяғымен ұрып немесе тіпті оларды Испанияға қапқа салып алып кеткен (онда жақсы балаларға арналған сыйлықтар болған). Бірақ 20-ғасырда бұл жазалар тоқтатылып, Зварте Пит достық кейіпкерге айналды, алайда жазалар туралы айтылуы Синтерклаас әндерінде әлі де кездеседі.