Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиялық ақсүйек әйел (1480–1538)
сэр Джеймс Болейннің әйелі
English noblewoman (1480–1538)
the wife of Sir James Boleyn
Елизавета Болейн, Вилтшир графесі (туған Елизавета Говард; шамамен 1480 – 3 сәуір 1538) – Англиялық ақсүйек әйел, Анна Болейннің анасы ретінде және соның арқасында Англияның Елизавета I-нің шешесінің анасы ретінде танымал. Томас Говардтың, 2-ші Норфолк герцогының және оның бірінші әйелі Элизабет Тилнидің үлкен қызы, ол 15-ші ғасырдың соңында Томас Болейнге үйленді. Елизавета күйеуі билікке көтерілген кезде 1525 жылы Рочфорд виконтессасы болды, кейіннен 1527 жылы Ормонд графессасы және 1529 жылы Вилтшир графессасы атанды.
Elizabeth Boleyn, Countess of Wiltshire (born Elizabeth Howard; c. 1480 – 3 April 1538) was an English noblewoman, noted for being the mother of Anne Boleyn and as such the maternal grandmother of Elizabeth I of England. The eldest daughter of Thomas Howard, 2nd Duke of Norfolk and his first wife Elizabeth Tilney, she married Thomas Boleyn sometime in the later 15th century. Elizabeth became Viscountess Rochford in 1525 when her husband was elevated to the peerage, subsequently becoming Countess of Ormond in 1527 and Countess of Wiltshire in 1529.
Отбасы және ерте өмірі
Елизавета шамамен 1480 жылы бай және ықпалды Говард отбасында, сэр Томас Говардтың, кейіннен Норфолк герцогының және оның бірінші әйелі Елизавета Тилнидің екі қызының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, сэр Джон Говард, 1483 жылы король Ричард III оны Норфолк герцогы етіп тағайындады. Оның отбасы 1485 жылы Босворт шайқасында қаза тапқан және жеңімпаз Генрих VII-ге билікке келген король Ричард III-нің құлдырауынан аман қалды, ол кезде Елизавета шамамен бес жаста болған. Елизавета жас кезінде патша сарайының бір бөлігіне айналды.
Elizabeth was born c. 1480 into the wealthy and influential Howard family, as the elder of the two daughters of Sir Thomas Howard, later 2nd Duke of Norfolk, and his first wife Elizabeth Tilney. Her paternal grandfather, Sir John Howard, was created Duke of Norfolk in 1483 by King Richard III. Her family managed to survive the fall of their patron, King Richard III, who was killed at Bosworth in 1485 and supplanted by the victor, King Henry VII, when she was about five years old. Elizabeth became a part of the royal court as a young girl.
Үйлену және патша сарайындағы келіншек
Ол сарайда болған кезінде, 1500 жылға дейін, шамамен 1498 жылы, амбициялық жас сарай қызметкері Томас Болейнге тұрмысқа шықты. Генри Энн Болейнмен қарым-қатынаста болғанда, Елизавета бір кезде оның сүйіктісі болған деген әңгімелер тарады, тіпті Энн Болейн Генри VIII-нің қызы болуы мүмкін деген пікір де айтылды. Алайда, бір-екі тарихшының осы аңызды қайта жаңғыртуға жасаған соңғы тыраныстарына қарамастан, Генри оны жоққа шығарды және Эннмен одағын заңдастыру үшін сұраған рұхсатнамада мүлдем еске алған жоқ. Көптеген тарихшылардың пікірінше, бұл қаңқу Елизаветаны Генридің танымал сүйіктісі Елизавета Блунтпен шатастырудан немесе 1527 жылдан кейін Болейн отбасының беделінің төмендеуінен туған болуы мүмкін.
It was while she was at court, that she wed Thomas Boleyn, an ambitious young courtier, sometime before 1500, probably in 1498. Rumours circulated when Henry was involved with Anne Boleyn that Elizabeth had once been his mistress, with the suggestion even being made that Anne Boleyn might be the daughter of Henry VIII. However, despite recent attempts by one or two historians to rehabilitate this myth, it was denied by Henry and never mentioned in the dispensation he sought in order to make his union with Anne lawful. Most historians believe it is likely that this rumour began by confusing Elizabeth with Henry's more famous mistress Elizabeth Blount, or from the growing unpopularity of the Boleyn family after 1527.
15191536
1519 жылы Елизаветаның қыздары Анна мен Мэри француз король сарайында француз королевасы Клодтың күйеуінің қызметінде болды. Он бес жыл өткен соң Франциядағы папалық нунцийінің айтуынша, француз королі Франциск I Мэриді «ағылшын биесі» деп атаған, ал кейін «үлкен бәде, ең танымал» деп сипаттаған. Тарихшы М. Л. Брюстің сөзіне қарағанда, Томас пен Елизавета екеуі де қызы Мэриге деген жағымсыз сезімдерге ие болды. Генридің сүйіктілерінің көпшілігі, Елизавета Блунттан басқа, көпшілік алдында құрметтелген жоқ, ал оның ұлы Генри Фицрой 1525 жылы әсем салтанатта Ричмонд және Сомерсет герцогы атанды. Генри мен Мэридің қарым-қатынасы соншалықты құпия болғандықтан, он жыл ішінде кейбір бақылаушылар оның болғанын күмәнданды. Мэриден өзге, Елизаветаның екінші қызы Анна анасымен жақын қарым-қатынаста болған деп есептеледі. Елизавета балаларының, соның ішінде Аннаның да бастапқы біліміне жауапты болды және оған түрлі музыкалық аспаптарда ойнауды, ән айтуды, билеуді, сондай-ақ тігізгіштік өнерді, поэзияны, әдептілікті, арифметиканы, оқуды, жазуды және француз тілін үйретті. 1525 жылы Генрих VIII Аннаға ғашық болды, ал Елизавета оның қорғаушысы болды. Анна патшамен жақын қарым-қатынасқа түсуден қашып жүргендіктен, ол оны сарайға ертіп барды. Елизавета Аннамен бірге Болейн отбасының үлкен саяси қарсыласы, кардинал Томас Уолси құлағаннан кейін Йорк-плейсті көруге барды – бұл Аннаға саяси биліктің алғашқы дәмін сезіндірген интрига болды. Төрт жылдан кейін ол патшайым болып жарияланды. Елизавета патшайым болған уақытында қызының үйінде тұрды. Дәстүр бойынша, Аннаның қызы Елизавета I анасының әжесі Елизаветаның құрметіне аталған. Дегенмен, ол Генридің анасы, Йорктан шыққан Елизаветаның атымен аталған болуы мүмкін, бірақ оның екі әжесінің де құрметіне аталғанын жоққа шығаруға болмайды. Елизавета Болейн 1535 жылы үлкен қызы Мэри Уильям Стаффордпен қашып кеткені үшін отбасының қалған мүшелерімен бірге болды. Мэри бастапқыда әпкесінің қолдауына үміттенген (Анна 1529 жылдан бері Болейн отбасында Мэридің жалғыз сенімді серігі болған), бірақ Анна әдептілікті бұзғаны үшін ашуланып, оны қабылдаудан бас тартты. Бір жылдан кейін ғана отбасы үлкен дау-дамаға ұшырады. Елизаветаның кіші қызы Анна мен жалғыз тірі ұлы Джордж мемлекетке қарсы сатқындық, неке бұзушылық және туысқандық қарым-қатынас жасады деген айыппен өлім жазасына кесілді. Аннаның екі бас биографы Эрик Айвс пен Рета Уорник бұл айыптаулар жасалма екенін мәлімдеді. Олар корольдің Джейн Сеймурға үйленгісі келгеніне де келіседі. Осы айқын фактіден басқа, оқиғалардың тізбегі белгісіз және тарихшылар Аннаның құлдырауына басты себеп күйеуінің оған деген жек көрушілігі ме, әлде оның саяси амбициялары ма деген мәселеде екіге бөлінген. Соңғы кездегі бірнеше романда айтылғандарға қарамастан, академиялық тарихшылар Аннаның кінәсіз және күйеуіне адал болғанына келіседі. Дегенмен судьялар корольге бағынып, Анна, Джордж Болейн және тағы төрт адамды өлім жазасына кесті. Елизаветаның күйеуі Томас Болейн және ағасы Томас Говард, Норфолктің 3-ші герцогы сотталғандарға ешқандай көмек көрсетпеді. Айыпталушылар 1536 жылдың 17 мамырында балтамен басы кесілді, ал Анна екі күннен кейін француз қылышшеберімен өлтірілді.
In 1519, Elizabeth's daughters, Anne and Mary, were living in the French royal court as Ladies in waiting to the French Queen consort Claude. According to the papal nuncio in France fifteen years later, the French King Francis I had referred to Mary as "my English mare", and later in his life described her as "a great whore, the most infamous of all". In the words of historian M. L. Bruce, both Thomas and Elizabeth "developed feelings of dislike" for their daughter Mary. Few of Henry's mistresses were ever publicly honoured, except Elizabeth Blount, who was mentioned in Parliament and whose son, Henry Fitzroy, was created Duke of Richmond and Somerset in an elaborate public ceremony in 1525. Henry's relationship with Mary was so discreet that within ten years, some observers were wondering if it had ever taken place. In contrast to Mary, Elizabeth's other daughter, Anne, is thought to have had a close relationship with her mother. Elizabeth had been in charge of her children's early education, including Anne's, and she had taught her to play on various musical instruments, to sing and to dance, as well as embroidery, poetry, good manners, arithmetic, reading, writing and some French. In 1525, Henry VIII fell in love with Anne, and Elizabeth became her protective chaperone. She accompanied Anne to Court, since Anne was attempting to avoid a sexual relationship with the King. Elizabeth travelled with Anne to view York Place after the fall of the Boleyn family's great political opponent, Cardinal Thomas Wolsey – an intrigue which had given Anne her first real taste of political power. She was crowned queen four years later. Elizabeth remained in her daughter's household throughout her time as queen consort. Tradition has it that Anne's daughter, Elizabeth I, was named after her maternal grandmother. However, it is more likely that she was named after Henry's mother, Elizabeth of York, although the possibility that she was named after both grandmothers cannot be ruled out. Elizabeth Boleyn sided with the rest of the family when her eldest daughter, Mary, was banished in 1535 for eloping with a commoner, William Stafford. Mary had initially expected her sister's support (Anne had been Mary's only confidante within the Boleyn family since 1529), but Anne was furious at the breach of etiquette and refused to receive her. Only a year later, the family was overtaken by a greater scandal. Elizabeth's younger daughter, Anne, and her only living son, George, were executed on charges of treason, adultery, and incest. Anne's two chief biographers, Eric Ives and Retha Warnicke, both concluded that these charges were fabricated. They also agree that the King wanted to marry Jane Seymour. Beyond this obvious fact, the sequence of events is unclear and historians are divided about whether the key motivation for Anne's downfall was her husband's hatred of her or her political ambitions. Despite the claims of several recent novels, academic historians agree that Anne was innocent and faithful to her husband. Nonetheless, the judges obeyed the King, condemning Anne, George Boleyn and four others to death. Elizabeth's husband Thomas Boleyn and brother Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk provided no help to the condemned. The accused men were beheaded by the axe on 17 May 1536 and Anne was executed by a French swordsman two days later.
Кейінгі өмір және өлім
Отбасылық армандарының толыққан тоқырауынан кейін, Елизавета елді мекенге көшіп кетті. Ол екі кіші баласынан кейін екі жыл өткен соң қайтыс болды, ал күйеуі бір жылдан соң дүние салды. Елизавета Ламбеттегі Сент-Мария шіркеуіндегі Говардтар отбасының қабірханасына жерленген. 1972 жылы жабылып, енді Бақ мұражайы болып табылатын шіркеу.
Following the annihilation of the family's ambitions, Elizabeth retired to the countryside. She died only two years after her two younger children and her husband died the following year. Elizabeth is buried in the Howard family chapel at St Mary's Church, Lambeth. The church, decommissioned in 1972, is now the Garden Museum.