Кіріспе

Ядролық энергия және отын компаниясы

British Nuclear Fuels Ltd, Great British Nuclear сауда атауымен жұмыс істейтін компания, Ұлыбритания үкіметіне тиесілі ядролық энергия және отын компаниясы. Бұл Энергетикалық қауіпсіздік және таза нөлдік мақсаттар департаментінің қолдауыменгі ведомстволық емес мемлекеттік орган. 1971 жылғы құрылғаннан бастап 2010 жылға дейін ол ядролық отын өндіруші (әсіресе MOX), реакторларды пайдалану, электр энергиясын өндіру және сату, пайдаланылған отынды қайта өңдеу және басқару (көбінесе Селлафилдте) және ядролық станцияларды және басқа да ұқсас нысандарды тоқтатумен айналысты. 2023 жылдың шілдесінде ол Great British Nuclear сауда атауымен қайта құрылды, бұл Ұлыбританияның ядролық өнеркәсібін үйлестіруге және үкіметтің таза нөлдік мақсаттарына жетуге көмектесуге бағытталған.

Тарих

British Nuclear Fuels Limited (BNFL) 1971 жылы ақпанда Ұлыбританияның Атом энергиясы агенттігінің (UKAEA) өндіріс бөлімшесін бөлу арқылы құрылды. 1984 жылы BNFL British Nuclear Fuels plc ашық акционерлік қоғамына айналды, ол толығымен Ұлыбритания үкіметіне тиесілі болды. Оның АҚШ-тағы BNFL, Inc. еншісі 1990 жылы құрылып, ядролық объектілерді зарарсыздандыру және тоқтатуға маманданған. 1996 жылы жеті жетілдірілген газды салқындатқыш реактор (AGR) және бір қысымды су реакторы (PWR) British Energy ретінде жекешелендіріліп, 2,1 миллиард фунт стерлинг көлемінде қаражат жинады. Ең ескі реакторлар, Магнокс объектілері коммерциялық пайдалану үшін тартымды болмады және Магнокс Электрик ретінде мемлекеттік меншікте қалды. 1998 жылдың 30 қаңтарында Magnox Electric BNFL-ге BNFL Magnox Generation ретінде біріктірілді.

Сапалық деректерді бұрмалау дағдарысы

1999 жылы BNFL қызметкерлерінің 1996 жылдан бері MOX отынының сапасын бақылау деректерін жалғандап келгені анықталды. Ядролық объектілерді инспекциялау басқармасы (ЯОИБ) жүргізген тергеу "бақылау және қадағалау деңгейі дерлік болмаған" деген қорытындыға келді. BNFL жапондық клиент Kansai Electric компаниясына өтемақы төлеуге және Жапониядан кемшіліктері бар MOX отынының партиясын қайтарып алуға міндетті болды. ЯОИБ-нің сынға толы есебі жарияланғаннан кейін, бастапқыда отставкаға кесуге қарсылық көрсеткен BNFL-дің бас директоры Джон Тейлор отставкаға кетті. Осы дағдарыстың салдарынан BNFL-ді жартылай жекешелендіру екі жылға кейінге шегерілді.

Кеңейту

1999 жылы BNFL Westinghouse Electric Company компаниясын, CBS-тің коммерциялық ядролық қуат бизнесін (Westinghouse 1995 жылы CBS-ті сатып алып, өзін телерадиохабар таратушы компания ретінде қайта бағдарлады) 1,1 миллиард долларға сатып алды. Westinghouse компаниясының қызметтері отын өндіру, ядролық объектілерді тоқтату және реакторларды жобалау, құрылыс және күтім қызметтерін қамтиды. 2000 жылы BNFL ABB-нің ядролық бизнесін 300 миллион фунт стерлингке сатып алды. Бұл компания, Westinghouse-ке біріктірілгеннен кейін, АҚШ, Еуропа және Азияда ядролық мүдделеріне ие болды. 2000 жылдың маусым айында BNFL Оңтүстік Африкадағы Pebble Bed Modular Reactor (Pty) Ltd компаниясының 22,5% акциясын сатып алды. 2003 жылдың қаңтар айында BNFL-дің ғылыми-зерттеу және әзірлеу бөлімі Nuclear Sciences and Technology Services (NSTS) деп қайта құрылды. Дегенмен, BNFL-дің қаржылық қиындықтары артты және жартылай жекешелендіру мүмкіндігі төмендеді.

Қайта ұйымдастыру

2005 жылғы 1 сәуірде компания кең ауқымды ядролық өнеркәсіптің қайта құрылуының бір бөлігі ретінде қайта ұйымдастырылды. BNFL British Nuclear Group (BNG) болып өтті және British Nuclear Fuels атауын қабылдаған жаңа холдингтік компания құрылды. Бұл жаңа BNFL негізінен Westinghouse және BNG сияқты негізгі еншілес компаниялары, сондай-ақ NSTS-тен құрылған Nexia Solutions коммерциялық ядролық технологиялық бизнесі арқылы жұмыс істеді. Ядролық нысандарды жою жөніндегі ұлттық агенттік (NDA) 2005 жылғы 1 сәуірде құрылып, BNFL-дің барлық ядролық нысандарына, оның ішінде Селлафилдке иелік етті. NDA кейіннен түрлі нысандарды жою жұмыстарын тендерге шығарды, бұл шығындарды төмендетуге бағытталған шара болды. BNFL, BNG арқылы көптеген жою мердігерлерінің біріне айналды. BNFL-дің ядролық қалдықтарды тасымалдау компаниялары – Direct Rail Services және International Nuclear Services де NDA-ға берілді. 2005 жылғы 19 сәуірде BNFL, Inc. BNG America деп қайта аталды және BNG-нің еншілес компаниясы болды.

Westinghouse-ті сату

2005 жылдың шілдесінде BNFL Westinghouse-ты сатуды жоспарлап отырғанын растады, оның құны сол кезде 1,8 млрд доллар (1 млрд фунт стерлинг) деп бағаланған. Бірақ бұл ұсынысқа Toshiba, General Electric және Mitsubishi Heavy Industries сияқты бірнеше компаниялар қызығушылық танытты. Financial Times 2006 жылдың 23 қаңтарында Toshiba тендерді жеңіп алғанын хабарлағанда, компанияның ұсынысы 5 млрд долларға (2,8 млрд фунт стерлинг) бағаланды. 2006 жылдың 6 ақпанында Toshiba Westinghouse Electric Company компаниясын 5,4 млрд долларға сатып алатынын растады және инвесторларға үлестің бір бөлігін сататынын жариялады.

Британдық ядролық топтың бөлінуі

2006 жылғы 3 ақпанда BNFL компаниясы BNG America компаниясын Envirocare компаниясына EnergySolutions компаниясын құру мақсатында сату туралы келісімге келгенін хабарлады. 2006 жылдың наурыз айында BNFL BNG компаниясын сату ниетін жариялады. Westinghouse, BNG America және BNG компанияларын сату арқылы BNFL компаниясының қызметіне де facto нүкте қойылатын болды. BNFL бас директоры Майк Паркер: "2007 жылдың соңына қарай осы уақыттан бастап BNFL корпоративтік орталығына қажеттілік азаяды", - деді. 2006 жылғы 22 тамызда BNFL BNG компаниясын жұмысын жалғастыратын компания ретінде сатудың орнына, оны бөлік-бөлік етіп сататынын мәлімдеді. 2007 жылдың қаңтар айында BNFL BNG компаниясының Magnox реакторларын пайдалану жөніндегі бизнесін, Reactor Sites Management Company Ltd компаниясын сатуға келісті. Кейіннен 2007 жылдың маусым айында ол NDA компаниясымен жасалған операциялық келісімшарттарды ұстап тұратын Magnox Electric еншілес компаниясымен бірге EnergySolutions компаниясына сатылды. Ұлыбританиядағы барлық Magnox электр станцияларының 2015 жылдың соңына дейін жұмысын тоқтатуы жоспарланған. BNG компаниясының мамандандырылған ядролық консалтингтік бизнесі BNG Project Services 2008 жылдың қаңтар айында VT Group компаниясына сатылды, ол кейіннен 2010 жылы Babcock International Group компаниясымен сатып алынды. BNG компаниясы Sellafield Ltd деп қайта аталды және Sellafield нысанындағы тоқтату жұмыстарына байланысты NDA компаниясының Сайт лицензиялық компаниясы (SLC) мәртебесін алды. 2008 жылдың қараша айында NDA Sellafield Ltd компаниясының басқаруын URS, AMEC және Areva компанияларының консорциумы – Nuclear Management Partners Ltd компаниясына тапсырды.

Ұлттық ядролық зертхананың құрылуы

2006 жылдың шілдесінде Ұлыбритания үкіметі Ұлттық ядролық зертхананың (NNL) құрамында маңызды ғылыми-зерттеу және әзірлеу қабілеттерін сақтап, дамыту ниетін білдірді. 2006 жылдың қазан айында Сауда және өнеркәсіп министрі Алистер Дарлинг NNL компаниясы Nexia Solutions және Sellafield-тегі Британдық технология орталығынан құрылатынын растады. NNL 2008 жылдың шілдесінде мемлекеттік компания ретінде іске қосылды және бастапқыда Серко, Баттел және Манчестер университетінің консорциумымен келісімшарт бойынша басқарылды; бұл GOCO (Мемлекеттік меншік, мердігер басқаратын) режімі деп аталады.

Соңғы өткізу

BNFL-дің Urenco-дағы үштен бір үлесінің басқару құқығы 2008 жылдың сәуір айында Enrichment Holdings Ltd арқылы Акционерлік Басқаруға берілді, ал үкімет осы үлесті сату мүмкіндігін қарастырды. BNFL-дің AWE Management Ltd компаниясындағы үштен бір үлесі 2008 жылдың желтоқсан айында Jacobs Engineering Group компаниясына сатылды. AWE Ұлыбританияның ядролық қаруларын күтуге және өндіруге жауапты. BNFL таратыла бастағанда, 2008 жылдың 31 желтоқсанында ол жекеше компанияға қайта айналдырылып, British Nuclear Fuels Limited деген бастапқы атауын алды. BNFL-дің бұрынғы бизнестері бойынша соңғы сату мәмілелері 2009 жылдың мамыр айында аяқталды. Бұл ретте, компанияның өзі таратылмады және заңды тұлға ретінде әрі қарай жұмыс істеді.

Ұлыбритания ядролық державасы ретінде қайта тіріледі

2023 жылдың ақпан айында компанияны екі жыл ішінде тарату жоспарлары күшінде болды. Осы кезде компания 13 жылдан бері қызмет етпеген. Дегенмен, 2023 жылдың 18 шілдесінде BNFL «Great British Nuclear» деген жаңа атаумен қайта жанданды, мақсаты – үкіметтің ұзақ мерзімді ядролық бағдарламасын іске асыру және 2050 жылға дейін Ұлыбританияда 24 ГВт-қа дейін ядролық қуат өндіруге қолдау көрсету.

Көшбасшылық

GBN-ге уақытша бас атқарушы директор ретінде Гуэн Пэрри Джонс жетекшілік етеді, ол бұрын Magnox Ltd компаниясының бас директоры қызметін атқарған. Оның төрағасы – Саймон Боуэн.

Бұрынғы логотип

Бұрынғы BNFL логотипі 1996 жылы Джон Ллойд пен Джим Нортховер негізін қалаған британдық «Ллойд Нортховер» дизайн-консультациялық фирмасымен жасалған.