Кіріспе

Невада штатындағы пайдаланылмаған терең геологиялық қойма, АҚШ. 1987 жылғы Ядролық қалдықтар саясаты заңына енгізілген түзетулерге сәйкес тағайындалған Юка тауының ядролық қалдықтар қоймасы. Жоба көптеген қиындықтарға тап болды және халық, Батыс Шошон тайпалары және көптеген саясаткерлер тарапынан қарсылыққа ұшырады. Жобаға күшті мемлекеттік және аймақтық қарсылық та болды. Үкіметтік жауапкершілік кеңсесі жабылудың техникалық немесе қауіпсіздік емес, саяси себептерге байланысты екенін мәлімдеді. Бұл АҚШ үкіметін (Жаңа Мексикадағы Қалдықтарды оқшаулау пилоттық қондырғысында ядролық қару өндірісінен алынған трансураникалық қалдықтарды 2150 фут (655 м) тереңдікте сақтайды) және американдық ядролық электр станцияларын 34 штаттың 76 реактор алаңында болат және бетон ыдыстарда (құрғақ сақтау ыдыстары) сақталатын жоғары деңгейлі радиоактивті қалдықтары (изделінген отын) үшін арналған ұзақ мерзімді сақтау орындарызсыз қалдырды. Президент Барак Обаманың басшылығымен Энергетика министрлігі (ЭМ) Юка тауынан басқа жоғары деңгейлі қалдықтар қоймасы үшін басқа нұсқаларды қарастырды. Энергетика министрі құрған Американың ядролық болашағы жөніндегі Көк лента комиссиясы 2012 жылдың қаңтарында соңғы есебін жариялады. Онда консолидацияланған геологиялық қойманы салуға қолайлы орынды табудың шұғыл қажеттілігі көрсетілді, сондай-ақ болашақ кез келген нысан Ядролық қалдықтар қорына тікелей қол жеткізе алатын жаңа тәуелсіз ұйыммен құрылуы керек екені, ол ЭМ сияқты саяси және қаржылық бақылауға ұшырамауы тиіс екені айтылды. Алайда, бұл орын Невадада, соның ішінде Сенат жетекшісі Гарри Ридтен және Юка тауындағы қалдықтарды жою бойынша басқа да зерттеу жұмыстарына күшті қарсылыққа тап болды. 2018 қаржы жылында ЭМ Юка тауы қоймасына лицензия беру жұмыстарын жалғастыру үшін Конгрестен 120 миллион доллар, ал Ядролық ережелеу комиссиясы (ЯЕК) 30 миллион доллар сұрады. 2019 қаржы жылында ЭМ тағы да 120 миллион доллар сұрады, бірақ ЯЕК өтінішін 47,7 миллион долларға дейін арттырды. Конгресс 2018 қаржы жылының қалған бөлігіне қаржыландыруды тоқтату туралы шешім қабылдады. 2019 жылдың мамыр айында өкіл Джон Шимкус бұл орынға арналған заң жобасын Палатаға қайта енгізді. 2021 жылдың мамыр айында Энергетика министрі Дженнифер Гранхолм Юка тауы Байден әкімшілігінің ядролық қалдықтарды жою жоспарларына кірмейтінін мәлімдеді. Ол бөлімнің келесі қадамдарын "алдағы айларда" жариялауды жоспарлап отыр.

Кіріспе

Пайдаланылған ядролық отын – коммерциялық атом электр станцияларында электр энергиясын өндірудің радиоактивті қосалқы өнімі, ал жоғары деңгейлі радиоактивті қалдықтар – ядролық қару үшін бөлінгіш материалды өндіру мақсатында пайдаланылған отынды қайта өңдеудің қосалқы өнімі. 1982 жылы Конгресс ядролық қалдықтарды жою мәселесін шешу үшін ұлттық саясат қабылдады. Бұл саясат – Ядролық қалдықтар туралы заң, ол АҚШ Энергетика министрлігін (DOE) геологиялық репозиторий деп аталатын жер асты қоймасын іздеуге, салуға және пайдалануға жауапты етті. Геологиялық репозиторийді пайдалану туралы ұсыныс 1957 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Ұлттық ғылым академиясы қоршаған ортаны, халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғаудың ең тиімді жолы – қалдықтарды жер астындағы терең тау жыныстарына орналастыру екенін ұсынды. DOE 1978 жылы Юка тауын зерттеуді бастады, оның елдің алғашқы ұзақ мерзімді геологиялық репозиторийіне жарамдылығын анықтау үшін, 2015 жылғы мәліметтер бойынша, онда бүкіл елдегі 121 нысанда сақталған (150 миллион фунт) пайдаланылған ядролық отын мен жоғары деңгейлі радиоактивті қалдықтар орналастырылуы тиіс болды. Қалдықтардың бір бөлігі Американың әскери ядролық бағдарламаларынан түскен. 1984 жылдың 19 желтоқсанында DOE шамамен он жыл бойы жиналған деректерге сүйене отырып, алты штаттағы он нысанды әлеуетті репозиторийлер ретінде қарастыру үшін таңдады. Он нысан зерттелді және осы алдын ала зерттеулердің нәтижелері 1985 жылы жарияланды. Осы есептердің негізінде президент Рональд Рейган үш нысанды қарқынды ғылыми зерттеулер үшін бекітті, осы зерттеулерге «нысанды сипаттау» кірді. Үш нысан – Вашингтон штатындағы Ханфорд, Техас штатындағы Деф Смит округі және Юка тауы болды, бұл DOE-ге ядролық қалдықтарды сақтауға арналған қауіпсіз репозиторий құрудағы келесі қадамды жасауға мүмкіндік берді. DOE 1998 жылдың 31 қаңтарына дейін Юка тау репозиторийінде пайдаланылған отынды қабылдауға кірісуі керек еді, бірақ заңдық шағымдар, нысанға ядролық қалдықтарды қалай тасымалдау туралы алаңдаушылықтар және саяси қысым салдарынан құрылыстың жеткіліксіз қаржыландырылуына байланысты оны іске асыра алмады. 2006 жылдың 18 шілдесінде DOE нысанды 2017 жылдың 31 наурызында ашу және толық қаржыландыру негізінде қалдықтарды қабылдауды бастау күні ретінде ұсынды. 2006 жылдың 8 қыркүйегінде Буш Пенсильвания штатындағы PECO Energy компаниясының бұрынғы ядролық саласының атқарушы директоры Уорд (Эдвард) Спроатты Юка тау жобасын басқаруға тағайындады. 2006 жылғы ара сайлаулардан кейін, репозиторийге ұзақ жылдар бойы қарсы болған Гарри Рид Сенатта көпшілік көшбасшысы болды, бұл оған жобаның болашағына үлкен әсер ету мүмкіндігін берді. Рид жобаны аяқтауға кедергі келтіруді жалғастыратынын мәлімдеді және «Юка тауы өліп қалды. Ол ешқашан іске аспайды» деген сөздерімен атақты болды. 2008 жылғы «Жалпы шығындар туралы» заңда Юка тау жобасының бюджеті 390 миллион долларға дейін қысқартылды. Жоба ресурстарды қайта бөлуге және лицензиялық өтінішті 2008 жылдың 3 маусымында ұсыну үшін көлік шығыстарын кейінге қалдыруға мүмкіндік алды. 2008 жылғы президенттік науқанында Барак Обама жобадан бас тартуға уәде берді. Сайлаудан кейін Ядролық реттеу комиссиясы Обамаға мұндай мүмкіндігі жоқ екенін мәлімдеді. 2009 жылдың 23 сәуірінде Линдси Грэм және тағы сегіз сенатор Конгресс жобаны тоқтатса, ядролық электр станциялары төлеген 30 миллиард долларлық федералды басқарудағы қордан «қайтарым» беру туралы заң жобасын ұсынды, бұл қордың барлық жиналған қаражатын қайтаруға мүмкіндік береді. 2013 жылдың қарашасында Ұлттық реттеуші коммуналдық комиссарлар қауымдастығы мен Ядролық энергия институты сотқа шағымдануына жауап ретінде АҚШ апелляциялық соты ядролық коммуналдық кәсіпорындар DOE Ядролық қалдықтар туралы заңға сәйкес келіп, Юка тауын репозиторий ретінде белгілесе немесе Конгресс заңды өзгертетін болса ғана ядролық қалдықтарды қалпына келтіру қорына төлеуді тоқтатуға құқылы екенін шешті. Ақы төлеу 2014 жылдың 16 мамырында тоқтатылды. Жұмыс істеп тұрған репозиторий болмағандықтан, федералды үкімет бастапқыда коммуналдық компанияларға 1998 жылға дейін пайдаланылған ядролық отынды қабылдау туралы келісімді орындамағаны үшін жылына 300-500 миллион доллар көлемінде өтемақы төледі. 2015 жылдан кейінгі он жыл ішінде салық төлеушілерге Сот төлемдері қорынан 24 миллиард доллар төленуі күтілуде. Сот төлемдері қоры бюджеттік ережелерге бағынбайды және Конгресске ядролық қалдықтар мәселесін елемеуге мүмкіндік береді, өйткені одан түсетін төлемдер басқа бағдарламаларға арналған жылдық шығындарға әсер етпейді.

Құрылыс

Юка тауы жобасы 1982 жылғы Ядролық қалдықтар саясаты туралы заңға сәйкес келеді және пайдаланылған ядролық отын мен жоғары радиоактивті қалдықтарды сақтау үшін ұлттық алаңды дамытуды мақсат етеді. 2009 жылдың 1 сәуірінен бастап жобаның басқару және пайдалану мердігері – USA Repository Services (USA RS), URS Corporation (қазір AECOM құрамындағы) толық меншікті еншілес компаниясы. Негізгі қосалқы мердігерлері – Shaw Corporation (қазір McDermott International Inc.) және Areva Federal Services LLC (қазір Orano федералдық қызметтері). 2009 жылдың 31 наурызында 800 қызметкер жұмыстан босатылғаннан кейін, жобада шамамен 100 қызметкер қалды, ал 2010 жылдың соңына дейін барлық техникалық қызметкерлер 2011 жылғы бюджетте Азаматтық радиоактивті қалдықтарды басқару кеңсесіне қаражат бөлмеуге байланысты жұмыстан босатылды. Sandia National Laboratories жабылудан кейінгі талдау жүргізуге және NWPA талаптарына сәйкес келуді қамтамасыз етуге жауапты болды. Зерттеу орталығындағы басты туннель U пішіндес, 8 километрлік және 8 метрлік ені бар. Басты туннельден салалар шығатын бірнеше собор сияқты кеңістіктер де бар. Көптеген ғылыми тәжірибелер осы кеңістіктерде жүргізілді. Қалдықтар сақталуға арналған кіші диаметрлі туннельдер (басты туннельден салалар) Ядролық реттеу комиссиясынан рұқсат алуды қажет еткендіктен салынбады. Мұндай мөлшердегі қалдықтарды сақтау үшін 64 километрлік туннельдер қажет болар еді, егер пайдаланылған отын таяқшалары қайта өңделмесе. Қазіргі уақытта АҚШ-та қайта өңдеу зауыты жоқ. 2008 жылға қарай Юка тауы геологиялық тұрғыдан әлемде ең көп зерттелген аймақтардың біріне айналды. Геологиялық зерттеулер мен материалдар ғылымы саласында АҚШ жобаға 9 миллиард АҚШ доллары инвестициялады. Невада штатының Тау-кен және геология бюросы (NBMG) зерттеген бұл алаң, қазіргі уақытта зерттеліп жатқан ядролық материалдың табиғи аналогтарын тапқандықтан, басқа әлеуетті сақтау орындарынан ерекшеленеді. Энергетика министрлігінің бағалауынша, олардың уақытша сақтауында ядролық қару өндірісінен және ғылыми-зерттеу жұмыстарынан алынған 100 миллион АҚШ галлоны аса радиоактивті қалдықтар мен пайдаланылған отын бар. Объектінің құны ядролық энергияның әрбір киловатт-сағатына салынатын салық және қару-жарақ пен теңіз ядролық қалдықтарын жою үшін салық төлеушілер есебінен төленеді. 2001 жылғы есеп бойынша, ядролық энергияны тұтынушылар 73%-ын, ал салық төлеушілер 27%-ын төлейді. 2008 жылдың 15 шілдесінде Конгресске ұсынылған Жалпы жүйелік өмірлік цикл құнының директоры Спроаттың баяндамасы бойынша, құны 90 миллиард долларды құрады. Бұл құн бұрынғы есептермен салыстырылмады, өйткені ол бұрынғыдан екі есе үлкен сақтау сыйымдылығын (100 жылға қарсы 30 жыл) қамтиды. Сонымен қатар, жобаның құны жеткілікті қаржыландырудың болмауына байланысты тиімді түрде жобаны аяқтау үшін өсе берді. 2007 жылы Энергетика министрлігі Юка тауы сақтау алаңының сыйымдылығын екі есеге арттыруды жоспарлап отырғанын хабарлады. Басты туннельді қазып жасаған туннельді қазу машинасының құны 13 миллион долларды құрады және жұмыс істеген кезде 122 метрлік ұзындығы болды. Қазір ол объектінің оңтүстік порталында (оңтүстік кіреберісінде) орналасқан. Ұзын емес қосымша туннельдер жарылғыш заттарды қолдану арқылы қазылды.

Қарсылық

DOE 1998 жылдың 31 қаңтарына дейін Юка тауы қоймасында пайдаланылған отынды қабылдауға кіріседі деп жоспарланған. 2010 жылы, осы мерзімнен кейін бірнеше жыл өткен соң, Юка тауындағы қойманың болашақ мәртебесі әлі де белгісіз болып қалды, себебі сот процестері жалғасып, Гарри Рид қарсылық білдірді. Құрылыс жұмыстарының кешігуіне байланысты АҚШ-тағы бірқатар атом электр станциялары қалдықтарды темір және бетон бөшкелерде құрғақ сақтауға көшті. Көптеген невадалықтар "Неваданы қиындату заңы" деп аталатын заңға қарсы болды, ол 1987 жылы қорытындылар жасалмас бұрын Ханфорд пен Техас штаттарын қалдықтарды орналастыру мүмкіндігі ретінде зерттеуді тоқтатты. 2015 жылы Невадалықтар арасында жүргізілген сауалнамада респонденттердің 55% штатқа қандай пайда әкелуі мүмкін екенін талқылауға ашық болуы керек екенін айтты. Мазақтау тудырған мәселелердің бірі – 10 000 жылдан 1 000 000 жылға дейінгі радиациялық эмиссия стандарты болды. 2005 жылдың 9 тамызында АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) осы кезеңде жылына 350 миллиремдік шектеуді ұсынды. 2007 жылдың қазан айында DOE қосымша экологиялық бағалау туралы есептің жобасын жариялады, онда алғашқы 10 000 жыл ішіндегі орташа халыққа түсетін доза 0,24 мрем/жыл, ал одан кейін – 0,98 мрем/жыл болатыны көрсетілді, екеуі де EPA ұсынған шектен айтарлықтай төмен. Салыстыру үшін, жамбас рентгені шамамен 83 мрем доза береді, ал бас немесе кеуде томографиясы – шамамен 1110 мрем. Жыл сайын АҚШ-тағы адамның табиғи радиациядан алатын дозасы шамамен 350 мремді құрайды, бірақ кейбір аймақтарда бұл көрсеткіш екі еседен астам болады. 2002 жылдың 12 ақпанында Энергетика министрі Спенсер Абрахам бұл учаскенің елдің ядролық қоймасы ретінде пайдалануға лайықты деп шешті. Невада губернаторының қарсылық білдіруге 90 күні болды, ол осыдан кейін қарсылық білдірді, бірақ Конгресс оны жоққа шығарды. Губернатордың қарсылығы күшінде қалғанда, жоба тоқтатылып, жаңа учаске таңдалған болар еді. 2004 жылдың тамызында сенатор Джон Керри сайланса жоспардан бас тартатынын айтқаннан кейін, қойма сайлау мәселесіне айналды. 2005 жылдың наурыз айында Энергетика және Ішкі істер департаменттері АҚШ Геологиялық қызметінің бірнеше гидрологтары судың сіңуіне қатысты сапаны қамтамасыз ету құжаттарын жалғандау мүмкіндігін талқылаған электрондық хаттар алмасқандығын жариялады. 2006 жылдың 17 ақпанында DOE-нің Азаматтық радиоактивті қалдықтарды басқару кеңсесі (OCRWM) АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) қызметкерлері жүргізген сіңу модельдеу жұмысының техникалық тұрғыдан дұрыс екенін растайтын есеп жариялады. Сандия зерттеу орталығы 2006 жылдың 1 қазанынан бастап жетекші зертхана ретінде жұмыс істеуге кірісті. Невада штаты мен конгресс мүшелері Юка тауының ғылыми негіздерінің сапасы туралы сұрақтар көтергендіктен, 2006 жылдың 31 наурызында DOE Оук Ридж қауымдасқан университеттері / Оук Ридж ғылым және білім институтын (96 докторлық диплом беретін мекемелер мен 11 серіктес университетті қамтитын коммерциялық емес консорциум) Юка тауы жобасы бойынша ғылыми және техникалық жұмыстарды саралау үшін таңдады. DOE жобаның "нақты ғылымға негізделгенін" мәлімдеді. Бұл грант DOE-ге академиялық және ғылыми-зерттеу институттарына қол жеткізуге мүмкіндік береді, осылайша DOE өз міндеттемелерін орындауға және лицензия алу, құрылыс жүргізу және елдің пайдаланылған ядролық отыны үшін Юка тауын қойма ретінде ашу міндеттемесін орындауға көмектеседі. Жобаға Невадада кеңінен қарсылық болды. Оны ілгерілету және қарсылықты жеңу әрекеттері жасалды. Бірақ ондаған жылдарға созылатын ірі жобалар үшін, тұрақты жергілікті қарсылық жеңіске жетеді, және Юка тауы жобасымен де осылай болды. 2009 жылдың 5 наурызында Энергетика министрі Стивен Чу Сенаттағы тыңдауда Юка тауының реактор қалдықтарын сақтау үшін енді қарастырылмайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың 3 наурызында DOE лицензиялық өтінішін кері қайтару туралы NRC-ге өтініш берді, бірақ штаттар, округтер және елдің азаматтары бұл әрекетті NWPA-ның талаптарына сәйкес емес деп есептеп, оны тоқтату үшін бірнеше сот процесі бастады. 2014 жылы Нью-Мексикодағы Қалдықтарды оқшаулау пилоттық зауытында болған қымбат ядролық апат, ядролық қалдық контейнерінің жарылуы Юкаға балама ретінде пайдалану мүмкіндігіне күмән тудырды. 2019 жылдың қаңтарында губернатор Стив Сисолак "Юка тауында ядролық қалдықтардың бір грам да рұқсат етілмейтінін" және мамыр айындағы қаржыландыру заңында бұл учаскеге қаражат қарастырылмағанын мәлімдеді.

Бастапқы стандарт

EPA 2001 жылдың маусым айында Юка тауына қатысты стандарттарды бекітті. Сақтау стандарты Юка тауының сыртындағы халық үшін жылына 15 миллирем доза шегін белгіледі. Қамтамасыз ету стандарттары үш компоненттен тұрды: жеке доза стандарты, қоймаға адамдардың кіруінің салдарына баға беру стандарты және жер асты суларын қорғау стандарты. Жеке қорғау және адамдардың кіруіне қатысты стандарттар ең көп әсерге ұшырауы мүмкін адам үшін жылына 15 миллирем шегін белгіледі. Жер асты суларын қорғау стандарты EPA-ның қауіпсіз ауыз су туралы заңының стандарттарымен сәйкес келеді, оны Агенттік көптеген жағдайларда ластануды алдын алу шарасы ретінде қолданады. Құжаттарды жою стандарттары нысан жабылғаннан кейін 10 000 жыл бойы қолданылуға тиіс болды. Дозаны бағалау 10 000 жылдан кейін де жалғастырылып, DOE-нің экологиялық әсерді бағалау есебіне қосылуға тиіс еді, бірақ сәйкестік стандартына бағынбады. NAS есебі ең жоғары тәуекел кезінде стандарттар белгіленуі керек екенін ұсынды, бұл бір миллион жылға дейін созылуы мүмкін. Сәйкестік мерзімін 10 000 жылмен шектеу арқылы EPA NAS ұсынымдарына сәйкес стандарттарды әзірлеуге қатысты заң талаптарын бұзды.

EPA ережесі

EPA 2009 жылы Федералдық тіркелімде соңғы ереже жариялады. Жаңа ереже Юка тауының жабылуынан кейін 1 000 000 жылға дейін радиациялық дозаны шектейді. Осы реттеу мерзімі ішінде EPA нысан жабылғаннан бастап жылдар санына байланысты қолданылатын екі доза стандартын белгіледі. Алғашқы 10 000 жылда EPA 2001 жылғы соңғы ереженің жылына 15 миллирем доза шегін сақтайды. Бұл – АҚШ-тағы қазіргі ең қатаң радиациялық реттеулердің деңгейіндегі қорғау. 10 000 жылдан 1 миллион жылға дейін EPA жылына 100 миллирем доза шегін белгіледі. EPA ережесі Энергетика министрлігінен Юка тауының жер сілкінісі, жанартаулық белсенділік, климаттың өзгеруі және контейнерлердің тозуы сияқты факторларды ескере отырып, қалдықтарды 1 миллион жыл бойы қауіпсіз сақтауға болатынын көрсетуді талап етеді. Ағымдағы талдаулар көрсеткендей, қойма 1 000 000 жыл ішінде жылына 1 мремнен кем доза тудырады.

Геология

Юка тауының құрамына кіретін формация кальдералық жанартаудың бірнеше ірі атқылауларынан пайда болды және ол игнимбрит (кептірілген туф), дәнекерленбеген туф және жартылай дәнекерленген туфтың кезектесіп орналасқан қабаттарынан тұрады. Қоршаған туф радиацияға табиғи тосқауыл болып, адам денсаулығын қорғайды деп күтілуде. Бұл Мохаве және Ұлы Бесін шөлдері арасындағы көшу аймағында орналасқан. Юка тауындағы жанартаулық туф айқын түрде жарылған және қалдықтар қоймасының астындағы су жинағыш арқылы судың қозғалысы негізінен жарықтар арқылы жүзеге асырылады. Жарықтар көбінесе туфтың жеке қабаттарымен шектелген болса, геологиялық жарылымдар жоспарланған сақтау аймағынан басталып, жер бетіндегі су деңгейіне дейін созылады. Судың болашақта жер бетінен қалдық контейнерлеріне тасымалдануына жарықтар ықпал етеді. Жер бетіндегі судың 700 фут (213 м) тереңдіктегі қабаттар арқылы Юка тауындағы зерттеу туннеліне 50 жылдан кем уақытта жеткеніне дәлелдер бар. Юка тауының су жинағышы Амаргаса аңғарына құйылады, онда 1400-нен астам адам және көптеген жойылу қаупі төніп тұрған түрлер мекендейді. Ресми тұлғалар қалдық контейнерлері осы мүмкіндікті азайтуға немесе тіпті толық жоюға бағытталғандай етіп сақталады деп мәлімдейді. Юка тауының айналасындағы аймақ геологиялық өткенде көбірек жаңбыр алған және су деңгейі бүгінгіге қарағанда әлдеқайда жоғары болған, бірақ қойма деңгейінен төмен болған.

Жер сілкіністері

Энергетика министрлігі Юкка тауының табиғи жүйелеріне сейсмикалық және тектоникалық әсерлердің қойманың жұмысына елеулі әсер етпейтінін мәлімдеді. Юкка тауы тектоникалық деформацияға ұшырайтын аймақта орналасқан, бірақ деформация жылдамдығы 10 000 жылдық реттеу талаптарына сәйкес кезеңде тауға маңызды әсер ете алмайды. Сейсмикалық белсенділіктен туындаған жер асты суларының көтерілуі ең көп дегенде бірнеше он метрді құрайды және қоймаға жетпейді. Юкка тауының құрамындағы сынықтанған және жарылған жанартаулық туф соңғы бірнеше миллион жылда көптеген жер сілкінісінен зардап шеккенін және күшті жер қозғалыстарын көрсетеді, ал тау жынысының гидрологиялық қасиеттері келесі 10 000 жылда болуы мүмкін сейсмикалық оқиғалардың нәтижесінде едәуір өзгермейді. Инженерлік қорғау жүйесінің компоненттері қалдықтарды тіпті күшті сейсмикалық жүктеме кезінде де ағып жатқан судан сенімді түрде қорғайды деп хабарланады. 2007 жылдың қыркүйегінде Боу Ридж жарылысының қондырғының астынан, бастапқыда есептелген жерден жүздеген фут шығысқа қарай, пайдаланылған радиоактивті отын контейнерлері туннельдер лабиринтына жабылудан бұрын салқындатылатын сақтау алаңының астынан өтетіні анықталды. Бұл жағдай бірнеше құрылымды бірнеше жүз фут шығысқа жылжытуды талап етті және бұрынғы Невада ядролық жобалар агенттігінің басшысы Роберт Р. Лукс сынға алды. Ол Юкка әкімшілігінің жарылыс сызығының орналасқан жерін жылдар бұрын білуі керек екенін айтты және құрылымдарды жылжытуды «уақтылы инженерлік шешім» деп атады. 2008 жылдың маусым айында ірі ядролық жабдықтарды жеткізуші Holtec International компаниясы Юкка тауына көмілгенге дейін радиоактивті қалдықтарды тасымалдау жоспарына қатысты DOE қауіпсіздік жоспарын сынады. Олардың пікірінше, жер сілкінісі кезінде Юкка тауында көмілуді күтіп тұрған бекітілмеген ядролық қалдық контейнерлері «шатақтанған және домалап жүретін алыптардың» қақтығысына ұшырауы мүмкін.

Қалдықтарды тасымалдау

Ядролық қалдықтарды ядролық реттеу комиссиясы бекіткен, пайдаланылған ядролық отынды тасымалдау бочкалары деп аталатын берік контейнерлерде теміржол және/немесе жүк көлігімен тасымалдау жоспарланған. Невада штатындағы бағыттар жарияланса, басқа штаттарда тасымалдау жоспарланған бағыттары, күндері мен уақыты қауіпсіздік мақсатында құпия сақталатын еді. Штат және тайпа өкілдеріне пайдаланылған ядролық отынды тасымалдау олардың құзыретіне кірмес бұрын хабар берілер еді.

Невада бағыттары

Невада штатында жоспарланған негізгі көлік түрі Калиенте дәлізі арқылы темір жолмен жүзеге асыру болжаныпты. Бұл дәліз Невада штатының Калиенте қаласынан басталып, Невада сынақ алаңының солтүстік және батыс шекаралары бойымен шамамен 200 мильге (322 км) дейін созылады. Содан кейін оңтүстікке бұрылады. Басқа қарастырылып жатқан нұсқалардың бірі – Мина дәлізімен темір жол салу. Бұл темір жол маршруты Уабусканың жанындағы Форт-Черчилль сайдинг темір жол желісінен басталатын еді. Ұсынылған дәліз оңтүстік-шығысқа қарай Хоторн, Блэр, Лида және Оазис аңғары арқылы өтер еді. Оазис аңғарында темір жол желісі солтүстік-шығысқа қарай Юка тауына бұрылуы тиіс еді. DOE-нің бұл темір жол дәлізін пайдалануы үшін Walker River Paiute тайпасынан жерлерінен өтуге рұқсат алу қажет болар еді. Ұсынылған дәліздің алғашқы 54 милі (87 км) Қорғаныс министрлігіне тиесілі болғандықтан, Қорғаныс министрлігінен қосымша рұқсат алу қажет еді. Неваданың Биологиялық әртүрлілік орталығы және Неваданың бас прокуроры "сан алуан сезімтал орталар арқылы" көлік маршруттарына қатысты алаңдаушылық білдірді. 2018 жылдың қазан айында Юта штатының сенаторы басқа штаттардан Юка тауына ядролық қалдықтарды мемлекеттік тас жолдармен және темір жолдармен тасымалдау денсаулыққа қауіп келтіруі мүмкін екенін айтты.

Мәдени әсері

Археологиялық зерттеулер американдықтардың Юка тауының жақын маңайын уақытша немесе маусымдық түрде пайдаланғанын көрсеткен. Кейбір американдықтар археологиялық зерттеушілердің олардың ата-бабалары еуропалықтар аймақты іздеу, зерттеу және мал өсіру үшін пайдалана бастағанға дейін Юка тауы аумағында көшпенді аңшы-жинаушылар тобы болған деген қорытындысымен келіспейді. Олар бұл қорытындылар еуропалықтар келгенге дейінгі дәстүрлі егіншілік туралы айтылған әңгімелерді назардан тыс қалдырады деп санайды. Юка тауы мен оны қоршаған жерлер Оңтүстік Пайют, Батыс Шошон және Оуэнс аңғарының Пайют және Шошон халқының өмірінде орталық рөл атқарды, олар оларды діни обрядтар, ресурстарды пайдалану және қоғамдық шаралар үшін пайдаланды.

2009 жылдан бастап кешіктірулер

2009 жылдан бастап Обама әкімшілігі Юка тауындағы ядролық қалдықтарды сақтау орнын жабуға тырысты, бірақ АҚШ-тың қолданыстағы заңына қарамастан, Юка тауы елдегі ядролық қалдықтар қоймасы ретінде белгіленген. Әкімшілік ведомствосы, DOE, 2009 жылдың мамырында Президенттің жоспарын іске асыруды бастады. Ядролық реттеу комиссиясы да әкімшіліктің жабылу жоспарына қолдау көрсетті. Әртүрлі штаттар мен конгресс ұйымдары әкімшіліктің жабылу жоспарларын заң арқылы және сот арқылы күшін жоюға тырысты. 2008 жылы АҚШ Сенатының Экология және қоғамдық жұмыстар жөніндегі комитеті келісімшарттық міндеттемелерді орындамау 2020 жылға дейін салық төлеушілерге 11 миллиард долларға дейін шығын келтіруі мүмкін екенін анықтады. 2013 жылы салық төлеушілерге қатысты бұл шығын мөлшері 21 миллиард долларға дейін өсті. 2009 жылдың шілдесінде Өкілдер палатасы HHR3183 түзетулеріне қатысты 388 дауыспен 30 дауысқа қарсы дауыс берді, бұл 2010 қаржы жылының бюджетінде Юка тауының қоймасын қайта қаржыландыруға тыйым салуға бағытталған шара еді. 2013 жылы Өкілдер палатасы 2014 жылғы Энергия және су қаражаты жөніндегі пікіталас кезінде 80%-дан астам көпшілік дауыспен екі рет Юка тауын елдегі жалғыз ядролық қалдықтарды шешу жолы ретінде жоюға қарсы дауыс берді. 2010 жылдың 13 сәуірінде Вашингтон штаты Юка тауының жабылуын тоқтату үшін сотқа шағымданып, бұл Ханфорд ядролық резервациясын тазалау жұмыстарын баяулатуы мүмкін екенін мәлімдеді. Оңтүстік Каролина штаты, Эйкен округі (Саванна-Ривер орналасқан жері) және басқалары да Вашингтонға қосылды. 2011 жылдың шілдесінде Колумбия округінің апелляциялық соты, Ядролық реттеу комиссиясы лицензияны қайтарып алу туралы шешім қабылдамағанын айтып, талап арызды қараусыз қалдырды. 29 шілдеде Вашингтон мен Оңтүстік Каролина тағы бір сот процесін бастады. Жобаны қаржыландыру үшін электр энергиясы компанияларынан 32 миллиард доллар түскен және оның 12 миллиард доллары зерттеу және құрылыс жұмыстарына жұмсалғандықтан, федералды үкіметте, пайыздарды қоса алғанда, 27 миллиард доллар қалды. 2012 жылдың наурызында сенатор Линдси Грэм осы қаражаттың төрттен үш бөлігін тұтынушыларға қайтаруды және қалған бөлігін компанияларға қойманы жақсарту үшін беруді көздейтін заң жобасын ұсынды. 2013 жылдың тамызында Колумбия округінің апелляциялық соты Ядролық реттеу комиссиясына "DOE-нің Невада штатындағы Юка тауындағы ешқашан аяқталмаған қалдықтар қоймасына берген өтінішін мақұлдау немесе қабылдамау" жөнінде бұйрық берді. Жауап ретінде NRC Yucca Mountain қауіпсіздігін бағалау жөніндегі соңғы есепті (SER) жариялады, онда NRC қызметкерлері бұл орынның барлық қолданыстағы стандарттарға сәйкес келетінін мәлімдеді. Сонымен қатар, қызметкерлер NRC жер және су құқықтарына қатысты талаптар орындалғанша және DOE-нің экологиялық әсері туралы есебіне (EIS) қосымша дайынталғанша қойма құрылысына рұқсат бермеуі керек екенін айтты. 2015 жылдың 3 наурызында NRC қызметкерлеріне қосымша EIS-ті аяқтауды және барлық бұрын бөлінген лицензиялық қаражатты пайдалана отырып, Юка Маунтин лицензиялық құжаттар базасын жалпыға қолжетімді етуді тапсырды. 2015 жылдың наурызында сенатор Ламар Александр АҚШ Сенатында 2015 жылғы ядролық қалдықтарды басқару туралы заңды (S854) енгізді. Бұл заң толығымен тәуелсіз Ядролық қалдықтар әкімшілігін (NWA) құруға бағытталған, ол ядролық қалдықтарды сақтау және жою объектілерін әзірлендіруі керек еді. Мұндай нысандарды салу үшін штаттық, жергілікті және тайпалық үкіметтердің келісімі қажет болады. NWA 2021 жылға дейін жұмыс істемейтін реакторлардан және басқа да "шұғыл" жеткізілімдерден (оларды "жоғары басымдылықты қалдықтар" деп атайды) ядролық қалдықтарды сақтаудың пилоттық орнын ашу жөніндегі миссия жоспарын аяқтауы тиіс еді. S854 комитетте қарастырылмай қалды. 2021 жылдың 30 қыркүйегіне сәйкес, Ядролық қалдықтар қорының инвестициялық құны 52,4 миллиард долларды құрады.

Қатысушы заңнама (20172019)

2017 жылдың 15 наурызында Трамп әкімшілігі Юка тауы қоймасында лицензиялау қызметін қайта бастау үшін Конгресс бекітуін сұрап, 120 миллион доллар бөлгенін мәлімдеді, сондай-ақ қаражатты уақытша сақтау бағдарламасын құруға да пайдалану жоспарланған. Жоба АҚШ-тың барлық аймақтарынан жиналған ядролық қалдықтарды 2010 жылдан бері жергілікті жерлерде сақталған Юка тауында шоғырландыруды көздеді. Федералдық бюджет ұсынысын Сенат қабылдамады. Әкімшілігі жобаға қаржы бөлгенімен, 2018 жылдың қазан айында президент Дональд Трамп Юка тауын қалдықтарды төгуге пайдалануға қарсы екенін мәлімдеді. 2018 жылдың 11 мамырында H. R. 3053 заң жобасы Өкілдер палатасында 340–72 дауыспен мақұлданды. Ядролық қалдықтар саясатын өзгерту туралы заң жобасын Джон Шимкус ұсынды. The Hill газеті заң жобасының «Энергетика министрлігіне (ЭМ) Неваданың оңтүстігіндегі участокты жоспарлау және салу процесін қайта бастауға, ЭМ-ге жерді беруді жеңілдетуге, федералдық қаржыландыру механизмін оңайлатуға және ЭМ-ге Юка жобасы жоспарланып, салынып жатқанда қалдықтарды сақтау үшін уақытша нысан салуға немесе лицензия беруге мүмкіндік беретінін» түсіндірді. The Hill газетінің хабарлауынша, заң жобасына қолдау білдірген заң шығарушылар ядролық қалдықтарды өздерінің округтерінен Юкаға көшірудің дұрыс екенін айтты. Бұл ұсынысқа Невада штатының өкілдері қарсылық білдірді, Дина Титус сияқты саясаткерлер оны «Неваданы қирату 2.0» заң жобасы деп атады. Титус ұзақ мерзімді сақтауға келісім берген жерлерде ғана сақтау жүргізілуін талап ететін түзету ұсынды, бірақ ол палатада қабылданбады (332–80). Невада штатының өкілдері Юка тауын ядролық қойма ретінде пайдалануға қарсы шығып, Калифорния штатының сенаторы Дианн Файнштейн және басқа да саясаткерлер тарапынан қолдау тапты. 2018 жылдың маусым айында Трамп әкімшілігі мен Конгресс мүшелерінің бір бөлігі Юка тауын пайдалану туралы ұсыныстар жасады, бірақ Невада сенаторлары қарсылық білдірді. 2019 жылдың сәуір айында Невада Ұлттық қауіпсіздік полигонының қызметкерлері жұртшылыққа Невада қауіпсіздік полигонындағы құрылғыларды құрастыру зауытының жер сілкінісінен қауіпсіз екенін мәлімдеді. Алайда Невада штатының ресми өкілдері аймақтағы сейсмикалық белсенділік ядролық қалдықтарды сақтау үшін қауіпті екенін айтты. 2019 жылдың 1 сәуірінде Las Vegas Review Journal газеті «Палатадағы Невада демократтары» Энергетика министрлігінен (ЭМ) штатқа плутонийді әкелуге тырысып жатқанын хабарлады.