Кіріспе

Жүйенің құрамдас бөліктерін ажырату және қайта құрастыру мүмкіндігінің шамасы.

Жалпы айтқанда, модульділік – жүйенің құрамдас бөліктерін ажырату және қайта құрастыру шамасы, көбінесе пайдаланудағы икемділік пен әртүрлілікті арттырумен байланысты. Модульділік тұжырымы, негізінен, жүйені әртүрлі деңгейдегі өзара тәуелділік және тәуелсіздікке бөлу арқылы күрделілікті азайтуға бағытталған, сондай-ақ "әрбір бөліктің күрделілігін абстракция және интерфейс арқылы жасырады". Дегенмен, модульділік тұжырымын әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар көптеген салаларға қолдануға болады. Осы ерекшеліктерге қарамастан, модульдік жүйелерге қатысты тұрақты тақырыптарды анықтау мүмкін.

Контексттік нюанстар

"Модульділік" сөзінің мағынасы контекстке қарай сәл өзгеруі мүмкін. Төменде ғылым, технология, өнеркәсіп және мәдениет салаларында модульділіктің қолданылуына қатысты мысалдар келтірілген:

Ғылым

Биологияда модульділік организмдердің немесе метаболизмдік жолдардың модульдерден тұратындығын мойындайды. Экологияда модульділік, әртүрлілік және кері байланыспен қатар, тұрақтылықты қолдаудың маңызды факторы болып саналады. Табиғатта модульділік, мысалы, бал күмісіндегі алтыбұрышты ұялар сияқты, стандартталған бөліктерді біріктіріп үлкен құралымдар құру арқылы жасушалық организмнің құрылысына қатысты болуы мүмкін. Когнитивтік ғылымда сананың модульділігі туралы идея, сананың тәуелсіз, жабық және салалық нақты өңдеу модульдерінен тұратынын көрсетеді. Визуалды модульділік – түрлі болжамды визуалды модульдер. Тіл модулі – болжамды тіл модулі. Күрделі желілерді зерттеуде модульділік – желіні топтарға немесе қауымдастықтарға бөлудің сапасын өлшейтін пайдалы функция.

Технология

Модульдік бағдарламалауда модульділік – бағдарламалық құралдың бөліктерінің бөлінуі мен өзара байланысын білдіреді. Бағдарламалық жасақтаманы жобалауда модульділік – күрделі бағдарламалық жасақтаманы іске асыру және күту мақсатында басқаруға мүмкіндік беретін "бағдарламалық жасақтаманы жобалаудың" логикалық бөлінуі. Бөлу логикасы байланысты функцияларға, іске асыру талаптарына, деректер байланысына немесе басқа да критерийлерге негізделуі мүмкін. Өзін-өзі қайта конфигурациялайтын модульдік робототехникада модульділік – роботтық жүйенің қолдағы міндетті орындау үшін әртүрлі морфологиялық құрылымдарға автоматты түрде қол жеткізу қабілетін білдіреді.

Өнеркәсіп

Модульдік құрылыста модульдер – орнату алдында көптеп өндірілетін, қажеттілік артық жоба компоненттерінің жиынтығы. Құрылыс компоненттері көбінесе құрылыстың индустрияландыру кезеңінде модульдерге біріктіріледі. Индустриялық жобалауда модульдік – кішігірім жүйелерді біріктіру арқылы ірі жүйелер құратын инженерлік тәсіл. Өндірісте модульдік әдетте модульдік дизайнды білдіреді, яғни затты жасау кезінде алмастырылатын бөліктерді немесе опцияларды қолдану, не модульдік компоненттерді жобалау және өндіру. Ұйымдық құрылымда Ричард Л. Дафт пен Ари Й. Левин (1993) «модульдік ұйым» деп аталатын парадигманы анықтады, оның негізі – үздіксіз өзгерістерге бейімделгіш, үйренетін ұйымдардың қажеттілігі және олардың мәселелерін үйлестірілген, өздігінен ұйымдастыру процестері арқылы шешу қажеттілігі болды. Бұл модульдік ұйымға орталықтандырылмаған шешім қабылдау, тегіс иерархия, бөлімшелердің өздігінен ұйымдасуы тән.

Мәдениет

"Жаңа медианың тілі" атты еңбегінде автор Лев Манович жаңа медианың жалпы медиа объектісінің модульдерден немесе дербес бөліктерден құралғандығы туралы қағиданы талқылайды. Қазіргі заманғы өнер мен архитектурада модульділік – стандартталған элементтерді біріктіріп үлкен композициялар жасау арқылы объектіні құру, және/немесе модульді стандартталған өлшем бірлігі және пропорция ретінде қолдануды білдіреді. Модульдік өнерде модульділік – жұмысты қайта құрастыру, қосымша элементтер енгізу және/немесе бөліктерін алып тастау арқылы өзгерту мүмкіндігін көрсетеді.

Өнердегі модульдік

Модульдерді бейнелеу өнерінде қолдану әртүрлі мәдениеттерде ұзақ тарихқа ие. Грек-римдік ежелгілік дәуірінің классикалық архитектурасында модуль ғимарат элементтерінің пропорцияларын анықтау үшін стандартталған өлшем бірлігі ретінде пайдаланылды. Әдетте, модуль классикалық бағананың төменгі бөлігінің диаметрінің жартысына тең болды; классикалық жүйенің құрылымындағы барлық басқа да компоненттер осы модульдің үлесі немесе еселігі ретінде берілді. Традициялық жапон құрылысында бөлмелердің мөлшері көбінесе стандартты күріш төсектерінің – татамидің комбинацияларымен анықталды; төсектің стандартты мөлшері шамамен 3 футқа 6 футқа тең болатын, бұл жатқан адамның пропорциясына жуық. Осылайша модуль үш өлшемді тік элементтермен қолдануға арналған пропорционалды құрал ғана емес, сонымен қатар екі өлшемді жоспарлау құралы болып табылады. Модульділік белгілі бір типтегі құрылыстарға тән өлшем бірлігі болып табылады; мысалы, кірпіштен салынған құрылыс өзінің табиғаты бойынша модульді, себебі кірпіштің белгілі бір мөлшері бастапқы бірліктің еселігін құрайтын мөлшерлерді тудырады. Кірпіштерді біріктіріп қабырғалар мен беттер жасау модульділіктің екінші анықтамасын көрсетеді, яғни үлкен композициялар құру үшін бір-бірімен физикалық байланысқан стандартталған бірліктерді пайдалану. Модернизмнің және 20-ғасырдағы озық құрылыс техникаларының пайда болуымен, бұл соңғы анықтама модульділікті композициялық қасиеттен өзіндік тақырыпқа айналдырды. 1950-ші жылдары бетоннан құйылған қайталанатын элементтерден мүсіндер мен архитектуралық ерекшеліктер жасаған мүсіншілер тобы арасында модульдік конструктивизм мектебі қалыптасты. Он жылдан кейін модульділік өзіндік көркемдік мәселеге айналды, өйткені бірнеше маңызды минималист суретшілер оны өзінің басты тақырыбы ретінде қабылдады. Модульді құрылыс индустриалдық өндіріс моделі ретінде де, архитектуралық зерттеулердің нысаны ретінде де осы кезеңнен бастау алады. Модульділік ModulArt жақтастары арасында қайта жаңғырды, бұл модульдік өнердің бір түрі, онда құрамдас бөліктерді физикалық түрде қайта құруға, алып тастауға және/немесе қосуға болады. 1950-ші жылдарда ModulArt-тағы бірнеше тәжірибелерден кейін, 1990-шы жылдардан бері бірнеше суретшілер осы икемді, бейімделетін және бірлесіп шығармашылыққа қабілетті өнер түрін зерттеп келеді.

Моданың модульділігі

Модульділік – киімді элементтерді қосу және алып тастау немесе силуэтті өзгерту арқылы жекешелендіру қабілеті, әдетте, молниялар, ілгектер мен көздер немесе басқа да бекіткіштер арқылы. Тарих бойы киім тігу үшін қолданылып келген, тіпті 17 ғасырда да кездескен. Соңғы жылдары осы концепциямен тәжірибе жасап жатқан дизайнерлердің саны артып келеді, әсіресе баяу немесе тұрақты модаға бағытталғандар. Haute Couture саласында Йоджи Ямамото және Хуссейн Чалаян көзге түседі, соңғысы модульді киімдер жасау үшін технологияны қолданғаны үшін ерекше аталады. Финляндия мен АҚШ-та жүргізілген зерттеулер тұтынушылардың модульді сәнге жағымды көзқарасын көрсетсе де, бұл концепция әлі де кең таралған модаға енген жоқ. Қазіргі модульді мода тұтынушылар үшін бірлесіп жобалау және жекешелендіру факторларына баса назар береді, мақсаты – тұтынушылардың қажеттіліктері мен тілектерінің жылдам өзгеруіне қарсы тұру, сондай-ақ киімнің қызмет ету мерзімін ұзарту арқылы тұрақтылықты арттыру.

Өнімнің дизайнындағы модульдік

Модульділік – сәулет және өнеркәсіп салаларында толыққанды қолданылған ұғым. Ішкі дизайнда модульділік экономикалық тұрғыдан тиімді, жекелендірілген өнімдерді жасау үшін пайдаланылады. Мысалы, IKEA-ның кейбір жекешелендірілген туындылары және көбінесе жоғары бағалы жобалар осыған жатады. Ішкі дизайндағы модульділік немесе "қолданыстағы модульділік" 1940 жылдары Харви Проббердің ойлап табуымен пайда болды, 1970 жылдары жетілдіріліп, 2010 және 2020 жылдары кең қанағатқа ие болды.