Кіріспе

Неміс филологы (1841–1886)

Вильгельм Шерер (26 сәуір 1841 – 6 тамыз 1886) – неміс филологы және әдебиет тарихшысы. Ол позитивист ретінде белгілі болды, себебі ол көптеген жұмыстарын "толыққанды тарихи зерттеулерге негізделген болжамдарға" және әрбір әдеби құбылысты "объективті" тарихи немесе филологиялық фактілерге байланыстырды. Оның позитивизмі ұлттық мақсаттарымен байланысты ерекшеленеді. Оның осы бағытқа қосқан маңызды үлесі – мәдениет алты жүз жылдық циклмен дамиды деген пікірі.

Өмір

Шерер Австрия империясының Шёнборн қаласында (қазіргі Гёллерсдорф, Төменгі Австрия, Австрия) дүниеге келген. Ол Венадағы академиялық гимназияда, содан кейін Вена университетінде білім алған, онда ол көрнекті неміс тілі маманы Карл Мюлленхофтың (1818–1884) сүйікті шәкірті болды. Философия докторы ғылыми дәрежесін алғаннан кейін, 1864 жылы неміс тілі мен әдебиетінен приват-доцент болып жұмыс істеді. 1868 жылы Вена университетінде профессорлық қызметке тағайындалды, ал 1872 жылы Страсбург университетіне, 1877 жылы Берлин университетіне ұқсас лауазымға шақырылды, онда 1884 жылы Ғылым академиясының мүшесі болды. Ол 45 жасында Герман империясының Берлин қаласында қайтыс болды.

Шығармалары

Шерердің әдеби қызметі үш санатқа бөлінеді: Венада – филолог, Страсбургте – әдебиет профессоры және Берлинде – автор. Оның алғашқы еңбегі филолог Якоб Гриммнің өмірбаяны (1865, 2-ші басылымы 1885); одан кейін бұрынғы мұғалімі Мюлленхоффпен бірлесіп, 8-ден 12 ғасырға дейінгі неміс поэзиясы мен прозасының ескерткіштері (Denkmäler deutscher Poesie und Prosa aus dem 8. bis 12. Jahrhundert) кітабын жариялады (1864, 1892 жылғы редакциясы). Оның алғашқы маңызды еңбегі – «Неміс тілі тарихы» (Zur Geschichte der deutschen Sprache, Берлин, 1868; 3-ші басылымы, 1890), бұл неміс тілінің тарихы, оның ішінде фонетикалық заңдарға ерекше назар аударылған. Ол Оттакар Лоренцтің «Эльзастың тарихы» (Geschichte des Elsasses, 1871, 3-ші басылымы 1886) еңбегіне Эльзас әдебиеті бөлімін қосты. Басқа маңызды еңбектері: «Неміс императорлық дәуірінің рухани ақындары» (Geistliche Poeten der deutschen Kaiserzeit, Страсбург, 1875); «11 және 12 ғасырлардағы неміс поэзиясы тарихы» (Geschichte der deutschen Dichtung im 11. und 12. Jahrhundert, 1875); және «Германия мен Австриядағы рухани өмір тарихына арналған лекциялар мен мақалалар» (Vorträge und Aufsätze zur Geschichte des geistlichen Lebens in Deutschland und Österreich, 1874). Шерердің ең белгілі еңбегі – «Неміс әдебиеті тарихы» (Geschichte der deutschen Literatur, Берлин, 1883; 10-шы басылымы, 1905; ағылшын тіліне аудармасы Ф.С. Конибеар, 1883; жаңа басылымы, 1906). Бұл еңбек неміс әдебиетінің бастауынан Гёте қайтыс болғанға дейінгі кезеңді жан-жақты және нақты қарастыруымен ерекшеленеді. Көптеген филологиялық зерттемелерден басқа, Шерер Гёте туралы көп жазды («Гётенің ерте кезеңінен» (Aus Goethes Frühzeit, 1879); «Гёте туралы мақалалар» (Aufsätze über Goethe, 1886)) және Ваймардағы Гёте мұрағатының құрылуына белсенді қатысты. Оның өлімінен кейін поэтика туралы шағын зерттеме, Карл Мюлленхофтың өмірбаяны және «Кішкентай жазбалар» (Kleine Schriften) екі томдық жинағы жарық көрді.