Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Мариана аралдарының австронезиялық тілі
Austronesian language of the Northern Mariana Islands
Каролин тілі – Каролин аралдарында пайда болған, бірақ Солтүстік Мариана аралдарында сөйленетін австронезиялық тіл. Бұл Каролин халқының ресми тілі (ағылшын тілімен бірге). "Қауіп төндіретін тілдер каталогы" (ELCat) бойынша Каролин тілі жойылуға жақын тұрған тіл деп саналады, бірақ қолда бар мәліметтер шектеулі. Әлемде шамамен 3100 адам бұл тілде ана тілі ретінде сөйлейді. Каролин тілінің лексикалық жағынан Satawalese тілімен 95%, Woleaian және Puluwatese тілдерімен 88%, Mortlockese тілімен 81%, Chuukese тілімен 78%, Ulithian тілімен 74% ұқсастығы бар.
Carolinian is an Austronesian language originating in the Caroline Islands, but spoken in the Northern Mariana Islands. It is an official language (as well as English) of the Carolinian people. Carolinian is a threatened language according to the Catalogue of Endangered Languages (ELCat), but available data is scarce. There are approximately 3,100 native speakers in the world. Carolinian has 95% lexical similarity with Satawalese, 88% with Woleaian and Puluwatese; 81% with Mortlockese; 78% with Chuukese, 74% with Ulithian.
Жіктеу
Солтүстік Мариана аралдары Тынық мұхитында, Жапониядан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 1300 миль жерде орналасқан 14 аралдан тұратын тізбек. Жалпы жер аумағы 183,5 шаршы мильді құрайды, ал кейбір аралдарда адам тұрмайды. Каролиналықтардың көп бөлігі ең ірі арал – Сайпанда тұрады, дегенмен ол өте кішкентай. Агриган аралында тек каролина тілінде сөйлейтін каролиналықтар ғана тұрады. Каролин тілі көбінесе Сайпан каролин тілі деп аталады, ол 1815 жылы батыс Каролин атоллдарынан Солтүстік Мариан аралдарының Сайпан аралына бір ғасыр бойы жүрген көші-қонның нәтижесінде Каролин тілдер континууміндегі бірнеше тілдің бірігіп пайда болған нұсқасы. Көбінесе каролиналықтар қолданатын бұл тіл сатавалле, волейан және пулуват тілдеріне ең жақын диалект болып табылады. Бүгінде Каролин тілі Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Микронезияда үстемдік танытқан ағылшын тілінің әсерінен жылдам өзгеріп жатыр. Сайпанда дәстүрлі каролин тілінде еркін сөйлей алатын каролиналық балалардың саны азайып барады.
The Commonwealth of the Northern Marianas occupies a chain of 14 islands in the Pacific, approximately 1,300 miles southeast of Japan. The total land areas are 183.5 square miles, and some islands are unpopulated. Most Carolinians live on Saipan, the largest island, though a very small island. Agrigan, is reported to be populated solely by Carolinians speaking Carolinian language. Carolinian language is more usually known as Saipan Carolinian, it was born from several languages in the Carolinian language continuum, due to a century of migration from the west Carolinian atolls to the Northern Marianas island of Saipan in 1815. Spoken mostly by the Carolinian people, Carolinian is the most closely related dialect to Satawalese, Woleaian, and Puluwatese languages. Nowadays, Carolinian is changing quickly due to English, which has dominated Micronesia since World War II. There are only a small percentage of Carolinian children left on Saipan who can confidently speak the traditional form of Carolinian.
Жазу жүйесі
Каролиндіктер қолданатын әліпби жүйесін таңдауда кең ауқымды тәжірибелерді пайдаланады. Мысалы, көптеген ересек каролиндер неміс оккупациясы кезінде неміс тілін білген. Осыған байланысты, адамдар кейбір дауысты әріптерді жазу үшін діңгек белгілерін жиі қолданады. Неміс тілінің әсері короналды спирант /s/ әрпін <sch> деп жазуда да көрінеді. Дегенмен, басқа сөйлеушілер каролиндік тілінде жазу үшін чаморро орфографиясын пайдаланады. Чаморро тілінде каролиндік тіліне қарағанда үш фонемалық дауыстыдан кем, сондай-ақ каролиндіктерге тән дауыстының ұзақтығы, басындағы қосарлы дауыс әріптерінің қайталануы және велярланған езу дауыстылары жоқ болғандықтан, чаморроға негізделген жекелеген жүйелерде көптеген беймәлімдіктер кездеседі. Алайда, басқа каролиндер өздерінің жазуын ағылшын тіліне негіздеді, бірақ ешбір автор бұл жүйені толыққанды пайдалана алмады.
The Carolinians use a wide range of experiences in selecting the alphabetic system they use. For example, many of the older Carolinians are at least familiar with German from the German occupation. Depending on these, people would often use umlaut diacritics for the writing some vowels. A German influence could also be detected in the writing of the coronal spirant /s/ as <sch>. However, other speakers use their knowledge of Chamorro orthography to write Carolinian. As Chamorro has three fewer phonemic vowels than Carolinian and does not include Carolinians distinctive vowel length, initial consonant gemination, or velarized labials, individual systems based on Chamorro contained many double meanings. However, other Carolinians based their spelling in English, no individual writer could make use of the system.