Кіріспе

Солтүстік Бугенвиль тілі

Ротокас – Жаңа Гвинеяның шығысында орналасқан, Папуа-Жаңа Гвинеяның құрамына кіретін Бугенвиль аралында шамамен 4320 адам сөйлейтін Солтүстік Бугенвиль тілі. Аллен мен Хёрдтың (1963) мәліметінше, үш диалектісі бар: Орталық Ротокас ("Нағыз Ротокас"), Айта Ротокас және Пипипая; сонымен қатар, Ацилима (Атсинима) ауылында қолданылатын, мәртебесі нақты емес тағы бір диалект бар. Орталық Ротокас өте шағын фонемалық тізімімен және, мүмкін, ең кішкентай заманауи әліпбиімен ерекшеленеді.

Фоналогия

Ротокас тілінің орталық диалектісі әлемдегі ең аз фонемалық тізімдердің бірімен ерекшеленеді. (Тек Пираха тілінде одан да аз фонема бар деп айтылған.) Алфавит он бір дыбысты көрсететін он екі әріптен тұрады. Ротокас тілінде дауыстылардың ұзындығы бойынша айырмашылық бар (яғни, әрбір дауыстының қысқа және ұзақ түрі болады), бірақ контрастты тон немесе екпін сияқты ерекше суперсегменттік ерекшеліктері жоқ.

Стресс

Стресс фонемалық емес сияқты, бірақ бұл әлі белгісіз. 2 немесе 3 буынды сөздердің бірінші буыны басады; 4 буынды сөздердің бірінші және үшінші буындары басады; ал 5 немесе одан көп буынды сөздердің үшінші соңғы буыны басады. Ұзын дауыстылар бұл ережені күрделендіреді, сондай-ақ барлық етістік түбірлері осы үлгіге сәйкес келмейді.

Грамматика

Типологиялық тұрғыдан алғанда, Ротокас - әдеттегі етістік соңында тұратын тіл, сын есімдер мен көрсету есімдіктері өзгертетін есімдердің алдында келеді, ал қосымшалар соңында тұрады. Шығармашылық сөздердің ретіне қатысты еркіндік болғанымен, олар көбінесе етістіктен бұрын келеді, мысалы:

Орфографиялық

Алфавит, мүмкін, қолданыстағы ең кішкентай алфавиттердің бірі болып табылады, онда ISO негізгі латын алфавитінен тек 12 әріп, ешқандай диакритикалық белгілер мен лигатураларсыз қолданылады. Бұл әріптер: A, E, G, I, K, O, P, R, S, T, U, V. T және S әріптерінің екеуі де бір фонеманы көрсетеді, S әрпі I әрпінің алдында және "Rotokas" деген атта жазылады, ал қалған жерлерде T әрпі қолданылады. V әрпі кейде B әрпі ретінде жазылады. Ұзақ дауыстыларды белгілеу үшін макрондарды қолданатын және ықтимал, қарапайым емле ережелері бар, А, Е, И, О, У, Ā, Ē, Ī, Ō, Ū, P, T, K, B, D, G (16 әріп) әріптерін ғана қолданатын қарапайым алфавит ұсынылған. Алайда, ол кеңінен қолданысқа енген емес.

Үлгі мәтіндер

Жоқ, жоқ. РотокасТәржіме (ағылшын) 1 Осиреитоареи авукава иава урурупавира топасивира. Қарттың көзі жабық. 2Vo tuariri rovoaia Pauto vuvuiua ora rasito pura rovoreva. Vo osia rasito raga toureva, uva viapau oavu avuvai. Oire Pauto urauraaro tuepaepa aue ivaraia uukovi. Vara rutuia rupa toupaiva. Oa iava Pauto oisio puraroepa, Aviavia rorove. Oire aviavia rorova. Бастапқыда Құдай аспан мен жерді жаратты. Жер пішінсіз және бос болды, ал қараңғылық терең судың үстін жапты. Құдайдың Рухы судың үстінде қозғалды. Содан кейін Құдай: «Жарық болсын!» деді. Сөйтіп, жарық пайда болды.