Кіріспе

Тромбоциттерге қарсы дәрі

Көбінесе байқалатын жанама әсерлерге бас ауруы, жүрек айну, терінің көгеруі, қышу және қызылша жатады. Клопидогрел тиенопиридин класына жататын тромбоциттерге қарсы дәрі. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген. 2021 жылы АҚШ-та бұл дәрі 16 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған 37-ші орында болды. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді. Оның қолданылуы:

Денеге коронарлық ангиопластика (PCI) жасау алдында жүктеме дозасы беріліп, кейін қан тамырларына стента орнатылған пациенттерге бір жыл бойы емдеу жүргізіледі.
Фибринолитикалық терапия алдында жүктеме дозасы беріліп, кем дегенде 14 күн бойы емдеу жалғастырылады.
ST сегменті жоқ миокард инфарктісі немесе тұрақсыз стенокардияны емдеу үшін қолданылады.
PCI жасаған және аспиринге төзбейтін пациенттерге жүктеме дозасы және тұрақты терапия беріледі.
Орташа немесе жоғары тәуекелге ие пациенттерге, инвазивті емес емдеу стратегиясы таңдалған жағдайда, 12 айға дейін тұрақты терапия қолданылады.
Тұрақты ишемиялық жүрек ауруы бар пациенттерде клопидогрелмен емдеу, аспиринге төзбейтін пациенттерде монотерапия ретінде «мақұлданады», сондай-ақ кейбір жоғары тәуекелге ие пациенттерде клопидогрелді аспиринмен бірге қолдану да қарастырылады. Бұған қоса, ол ацетилсалицил қышқылымен (АСА, аспирин) бірге коронарлық стента орнатылғаннан кейін тромбоздың алдын алу үшін немесе аспиринге төзімді адамдар үшін тромбоциттерге қарсы препарат ретінде қолданылады. Ол аспиринмен бірге тұрақты дозада қолжетімді. Мета-талдау клопидогрелдің жүрек-қан тамырлары ауруынан болатын өлім, миокард инфарктісі және инсультті азайтудағы тиімділігі темекі шегушілерде 25%-ға, темекі тартпайтын адамдарда 8%-ға ғана жететінін көрсетті. Сонымен қатар, консенсус негізіндегі терапиялық нұсқаулар асқазан жарасы бар адамдарға антитромбоциттік терапияда аспириннің орнына клопидогрельді қолдануды ұсынады, себебі АСА простагландиндердің синтезін тежеу арқылы жағдайды нашарлатады. Дегенмен, АСА-ның жазылған жарасы бар адамдарда АСА-мен және протондық сорғыны тежегіш (ППИ) эзомепразол қолданғандар, клопидогрел қолданғандарға қарағанда қайталап жарадан қан кету жиілігі азырақ болды. Алайда, жедел коронарлық синдромнан кейін клопидогрелмен бірге протондық сорғы тежегіштерін профилактикалық қолдану, CYP2C19 тежелуі нәтижесінде клопидогрелдің белсенді түріне айналуына кедерілгендіктен, жағымсыз жүрек оқиғаларын күшейтуі мүмкін. Еуропалық дәрілік заттар агенттігі клопидогрел мен протондық сорғы тежегіштері арасындағы өзара әрекеттесу туралы мәлімдеме жасады. Алайда, бірнеше кардиологтар бұл ескертулерге негіз болған зерттеулердің көптеген шектеулері бар екенін және клопидогрел мен протондық сорғы тежегіштері арасындағы өзара әрекеттесудің нақты екендігіне көз жеткізбегенін білдірді.

Фармакология

Клопидогрел – бауырда белсенді түріне айналатын пропрепарат. Белсенді түрі ADP рецепторының P2Y12 субтипін ерекше және қайтымсыз тежегіш ретінде әрекет етеді, бұл тромбоциттерді белсендіруде және фибрин ақуызымен байланысуында маңызды рөл атқарады. 75 мг клопидогрелдің (негіз) қайталамалы ауыздық дозаларын қабылдағаннан кейін, плазмадағы бастапқы қосылыстың концентрациясы өте төмен және, әдетте, дозадан кейін екі сағаттан кейін анықтау шегінен (0,258 мкг/л) төмен болады. Клопидогрел – пропрепарат, ол екі сатыда белсендіріледі: біріншісі CYP2C19, CYP1A2 және CYP2B6 ферменттері арқылы, содан кейін CYP2C19, CYP2C9, CYP2B6 және CYP3A ферменттері арқылы. Тиофен сақинасының ашылуына байланысты, белсенді метаболиттің химиялық құрылымында стереохимиялық маңызы бар үш орын бар, яғни барлығы сегіз мүмкін изомер бар. Олар: С4-тегі стереоорталық (SH тиол тобымен байланысқан), С3–С16-дағы қос байланыс және С7-дегі бастапқы стереоорталық. Сегіз құрылымның тек біреуі ғана белсенді антитромбоциттік препарат болып табылады. Ол келесі конфигурацияға ие: С3–С16 қос байланысындағы Z конфигурациясы, С7 орналасқан бастапқы S конфигурациясы.

Адамдарға 14C белгіленген клопидогрелдің ауыздық дозасын қабылдағаннан кейін, дозадан кейінгі бес күн ішінде шамамен 50%-ы зәрмен, ал 46%-ы нәжіспен шығарылды.

Фармакогенетика

CYP2C19 – көптеген клиникалық тұрғыдан қолданылатын дәрілердің, соның ішінде антидепрессанттардың, барбитураттардың, протондық сорғы тежегіштерінің, сондай-ақ қызбаға қарсы және ісікке қарсы препараттардың биоөзгерісін катализдейтін маңызды дәрілік метаболизм ферменті. Клопидогрель – осы фермент арқылы метаболизденетін дәрілердің бірі. Жарналы түрінде жарияланған шолу көрсеткендей, CYP2C19, CYP3A4, CYP2C9, CYP2B6 және CYP1A2 гендерінің кейбір мутациялары клопидогрельмен емдеудің клиникалық тиімділігі мен қауіпсіздігіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, CYP2C19*2, CYP2C19*3, CYP2C9*2, CYP2C9*3 және CYP2B6*5 аллельдерін тасымалдаған пациенттерде тромбоциттерді тежеу тиімділігінің төмендігіне байланысты клопидогрельге жауап беруі мүмкін емес.

Әрекет ету механизмі

Клопидогрелдің белсенді метаболиті АДФ рецепторының P2Y12 субтипін ерекше және қайтымсыз тежеп, тромбоциттердің белсенуіне және фибрин ақуызымен олардың байланысуына әсер етеді.

Экономика

Plavix бүкіл әлем бойынша 110-ға жуық елде сатылады, 2009 жылы оның сату көлемі болды. 2007 жылы ол әлемде ең көп сатылатын екінші дәрі болды және 2007 жылы 20%-дан астам өсімді көрсетті. АҚШ-та 2008 жылы сатылды. Патентінің мерзімі біткенге дейін клопидогрел әлемдегі ең көп сатылатын дәрілердің екінші орында тұрды. 2010 жылы ол әлемдік сатылымда болды. 2006 жылы генерикалық клопидогрелді канадалық генерикалық фармацевтикалық компания Apotex қысқа мерзімге сатты, бірақ Bristol Myers Squibb патентін бұзу ісі бойынша сот шешімімен өндіріс тоқтатылды. Сот Bristol Myers Squibb патентінің жарамды екенін және 2011 жылдың қарашасына дейін қорғауды қамтамасыз ететінін анықтады. FDA клопидогрелдің патенттік қорғалуын алты айға ұзартып, 2012 жылдың мамырында аяқталатын эксклюзивтілік берді. FDA 2012 жылдың мамырында клопидогрелдің генерикалық нұсқаларын мақұлдады.

Аттар

Жалпыға бірдей клопидогрельді әлемдегі көптеген компаниялар көптеген сауда атауларымен сатады. 2017 жылға қарай, ол ацетилсалицил қышқылымен (аспиринмен) бірге Anclog Plus, Antiban ASP, Asclop, Asogrel A, Aspin Plus, Cargrel A, Clas, Clasprin, Clavixin Duo, Clodrel Forte, Clodrel Plus, Clofre AS, Clognil Plus, Clontas, Clopid AS, Clopid AS, Clopida A, Clopil A, Clopirad A, Clopirin, Clopitab A, Clorel A, Clouds, Combiplat, Coplavix, Coplavix, Cugrel A, Dorel Plus, DuoCover, DuoCover, DuoPlavin, DuoPlavin, Ecosprin Plus, Grelet A, Lopirel Plus, Myogrel AP, Noclog Plus, Noklot Plus, Norplat S, Odrel Plus, Pidogul A, Pladex A, Plagerine A, Plagrin Plus, Plavix Plus, Replet Plus, Stromix A және Thrombosprin сауда атауларымен сатылды.