Кіріспе

Швед композиторы, дирижер, скрипкашы және суретші (1872–1960)

Хьюго Эмиль Альфвен (; 1 мамыр 1872 – 8 мамыр 1960) – швед композиторы, дирижер, скрипкашы және суретші.

Скрипкашы

Альфвен Стокгольмде дүниеге келді. 1887-1891 жылдары Корольдік музыка колледжінде (Kungliga Musikhögskolan) оқыды, негізгі аспабы – скрипка болды және осы уақытта Ларс Цеттерквисттен сабақ алды. Ол сонымен қатар жетекші контрапункт сарабы Йохан Линдегреннен жеке композиция сабақтарын да алды. Ол 1890-1892 жылдары Стокгольмдегі Корольдік опера театрында скрипкашы болды.

Кондуктор

1897 жылдан бастап Альфвен келесі он жыл бойы Еуропаны көптеп аралап саяхаттады. Ол Брюссельде Сезар Томсоннан скрипка тарту техникасын оқыды және Дрезденде Герман Людвиг Куцшбахтан дирижерлік өнерді үйренді. 1903 жылы ол Стокгольмдегі Корольдік консерваторияда композиция профессоры болып тағайындалды. 1910 жылдан бастап Альфвен Уппсала университетінде Director musices (музыкалық директор) қызметін атқарды (ол 1939 жылға дейін осы лауазымда болды). Ол сондай-ақ сол жерде Orphei Drängar (немесе 'O. Д.') ерлер хорын басқарды (1947 жылға дейін). Альфвен Уппсала (1911), Дортмунд (1912), Штутгарт (1913), Гетеборг (1915) және Копенгаген (1918–1919) қалаларында өткен фестивальдерде дирижерлік етті. Өмірі бойы дирижер ретінде Еуропаны гастрольдеп аралады. 1917 жылы Уппсала университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және 1908 жылы Стокгольмдегі Корольдік музыка академиясының мүшесі болды. Альфвен 1954 жылдың соңында өз оркестрлік шығармаларының бір бөлігін стерео форматында жазды (Швецияда жасалған алғашқы классикалық стерео жазбалар); жазбалар АҚШ-та Westminster Records лейблымен LP форматта шығарылды. Альфвеннің дирижер ретіндегі жазбаларынан тұратын үш CD жинағы жарық көрді.

Музыка

Альфвен өзінің замандасы Вильгельм Стенхаммармен бірге Швецияның сол кездегі басты композиторларының бірі ретінде танылды. Альфвеннің музыкасы кеш романтизм дәуірінде жазылған. Оның оркестрлеуі шеберлікпен және түрлі-түсті, Рихард Штраустың стильін еске түсіреді. Штраусс сияқты, Альфвен де көптеген бағдарламалық музыка туындыларын жазды. Альфвеннің кейбір шығармалары Швеция пейзажының бейнесін көз алдыға келтіреді. Оның туындыларының ішінде ерлер хорына арналған көптеген шығармалар, бес симфония және үш оркестрлік «Швед рапсодиялары» бар. Осы рапсодиялардың біріншісі – «Midsommarvaka», оның ең танымал туындысы болып табылады. Альфвеннің бес симфониясы, олардың алғашқы төртеуі қазір бірнеше рет жазылған (тағы бір цикл жұмыс істеп жатыр), композитордың музыкалық дамуын көрсетеді. Біріншісі, Ф минорында, Op. 7 (1897), стандартты төрт бөлімнен тұратын ерте туынды. Екіншісі, ре мажорында (1898–99), Op. 11 (және белгілі бір мағынада оның дипломдық жұмысы, осы жерде айтылғандай), д минорындағы қоралдық прелюдия және фугамен аяқталады. Үшінші симфония, ми мажорында, Op. 23 (1905), сонымен қатар төрт бөлімнен тұрады, техникалық жағынан жетілген, бірақ мінезі жеңіл, Италияға жасаған саяхаттан шабыттанды. Төртінші симфония, до минорында, Op. 39 (1918–19), «Шеткі аралдардан» (сондай-ақ «Аралдар жырлары» атты поэмасы бар), Карл Нильсеннің «Sinfonia Espansiva» шығармасынан шабыттандырылып, сөзсіз дауыстарды қолдана отырып, қырық бес минуттық бір бөлімнен тұрады. 1942 жылы жазыла бастаған бесінші симфония, А минорында, композитордың соңғы туындыларының бірі болып табылады және толыққанды екі рет жазылған (бесінші симфонияның жазбалары мен орындалулары, өте сирек болса да, көбінесе оның он бес минуттық бірінші бөлімінен тұрады). Naxos Records және BIS Records сияқты компаниялар оның барлық симфонияларын және көптеген туындыларын қамтитын жеке жазбалар жинақтарын немесе топтарын ұсынады. Brilliant Classics Альфвенге арналған, симфониялар мен басқа да оркестрлік туындыларды қамтитын 5 CD жинағын лицензиялап, қайта шығарды.

Швед рапсодиясы No 1

Бірінші рапсодия – «Швед рапсодиясы» № 1, сонымен қатар «Midsommarvaka» (Жазғы күн тойының алдындағы түні) деп те аталады – 1903 жылы жазылған және көбінесе жай ғана «Швед рапсодиясы» деп аталады. Бұл Альфвеннің ең белгілі туындысы және Швециядағы ең танымал музыкалық шығармалардың бірі.

Суретші және жазушы

Альфвеннің үлесі көп қырлы болды, сонымен қатар сурет салу және жазу ісімен де айналысты. Ол дарынды акварель суретшісі болған және бір кезде өзін толығымен сурет салуға арнауды ойлаған. Ол жазуда да шебер болды. Оның төрт томдық автобиографиясы "құмарландыратын" деп сипатталған және Альфвен жарты ғасырдан астам уақыт бойы басты тұлға болған Швецияның музыкалық өміріне маңызды түсініктер береді.

Жеке өмір

Альфвен 1872 жылы 1 мамырда Швецияның Стокгольм қаласында дүниеге келген. Ол үш рет үйленген. Оның алғашқы некесі (1912–1936) даниялық суретші Мари Трипке (1867–1940) есімді әйелмен болды, ол бұрын суретші Педер Северин Кройерге (1851–1909) үйленген болатын. 1936 жылы Мариден ажырасқаннан кейін ол Карин Вессбергке (1891–1956) үйленді. Олар екі он жыл бойы (1936–1956) бірге өмір сүрді, содан кейін ол қайтыс болды. 1959 жылы Анна Лундқа (1891–1990) үйленді. 1960 жылы 8 мамырда 88 жасқа толып, Швецияның Фалун қаласында қайтыс болды. Оның қызы Маргита Альфвен үнсіз кино дәуірінде киножұлдызға айналды. Оның туған інісі Ханнес Альфвен 1970 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алды.

Музыкалық шығармалар тізімі

Уго Альфвен қайтыс болғаннан кейін оның музыкалық мұрағаты Уппсала университетіне тапсырылды және Ян Олоф Руден Альфвеннің музыкасын тіркеуге жауапты болды, барлығы 214 шығарманың қаосынан тәртіп орнатуға тырысты. Композитордың шығармалары ресми түрде тіркеліп, жалпы 54 музыкалық шығармаға дейін опус нөмірі берілді. Альфвеннің шығармалары Рюден нөмірімен, сондай-ақ опус нөміріне арналған каталогпен бірге тіркелді. Осылайша Руден басқа да мәліметтер негізінде жіктеуге ұмтылды. Күні мен Opus/Rudén нөмірі берілмеген құжаттар әлі де бар. Төмендегі шығармалардың кейбіреулерінде бірнеше атауды қамтитын опус нөмірлері болуы мүмкін. 48-ші опус нөмірі ешқашан қолданылмаған, немесе кем дегенде, табылған жоқ.

Танымал мәдениетте

Хуго Альфвен – даниялық автор Хенрик Понтоппиданның "De Dødes Rige" ("Өлілердің патшалығы") романындағы "Карстен Фром" кейіпкеріне ең көп мүмкіндік берген шабыт көзі.