Кіріспе
Иә-жоқ сұрақтар арқылы ойналатын ойын – дедуктивті ойлау және шығармашылықты дамытатын ауызша ойын. Бұл ойын АҚШ-та туындап, 19 ғасырда кеңінен таралған. 1940 жылдардың соңында оның танымалдылығы артып, апталық радиолық викторина бағдарламасының форматына айналды. Дәстүрлі ойында "жауап беруші" өзге ойыншылардың, "сұрақ қоюшылардың" табатын нәрсені таңдайды. Олар кезекпен сұрақ қояды, ал жауап беруші "иә" немесе "жоқ" деп жауап беруі керек. Ойынның кейбір түрлерінде "білдірмеймін" сияқты жауаптарға да рұқсат етіледі. Мысал ретінде, мынадай сұрақтар қойылуы мүмкін: "Бұл нан сақтағыштан үлкен бе?", "Ол тірі ме?", және соңында "Бұл қалам ба?". Өтірік айтуға рұқсат жоқ. Егер сұрақ қоюшы дұрыс жауапты таба алса, ол жеңіске жетеді және келесі турда жауап беруші болады. Егер 20 сұраққа дұрыс жауап берілмесе, жауап беруші сұрақ қоюшыларды шатастырған болып есептеледі және келесі турда да жауап беруші болады. Сұрақтарды сараптап таңдау сұрақ қоюшының ойынды жеңу мүмкіндігін арттырады. Мысалы, "Бұл байланыс, ойын-сауық немесе жұмыс саласындағы технологияны қамти ма?" деген сұрақ, жауап берушінің "иә" немесе "жоқ" деп жауап бере алатын бір ғана сұрақ арқылы көптеген мүмкіндіктерді қарастыруға мүмкіндік береді, бұл мүмкіндіктерді едәуір қысқартады.
the spoken game
Twenty questions is a spoken parlor game which encourages deductive reasoning and creativity. It originated in the United States and was played widely in the 19th century. It escalated in popularity during the late 1940s, when it became the format for a successful weekly radio quiz program. In the traditional game, the "answerer" chooses something that the other players, the "questioners", must guess. They take turns asking a question which the answerer must answer with "yes" or "no". In variants of the game, answers such as "maybe" are allowed. Sample questions could be: "Is it bigger than a breadbox? ", "Is it alive? ", and finally "Is it this pen?" Lying is not allowed. If a questioner guesses the correct answer, they win and become the answerer for the next round. If 20 questions are asked without a correct guess, then the answerer has stumped the questioners and gets to be the answerer for another round. Careful selection of questions can greatly improve the odds of the questioner winning the game. For example, a question such as "Does it involve technology for communications, entertainment or work?" can allow the questioner to cover a broad range of areas using a single question that can be answered with a simple "yes" or "no", significantly narrowing down the possibilities.
Әдемі нұсқалары
Оның бір түрі "жануар, өсімдік немесе минерал" деп аталады. Бұл табиғат әлемінің Линней таксономиясынан алынған. Ойынның басында жауап беруші сұрақ қоюшыларға тақырыптың жануарлар, өсімдіктер немесе минералдар әлеміне жататынын айтады. Бұл санаттар кейде күлкілі жағдайларға әкелуі мүмкін, мысалы, ағаш үстел өсімдік ретінде жіктелуі мүмкін (өйткені ағаш ағаштардан келеді), ал белдік былғарыдан жасалған болса – жануар, матадан жасалған болса – өсімдік, металл немесе пластиктен жасалған тоқасы болса – минерал ретінде қарастырылуы мүмкін. Тағы бір нұсқасы – "адам, орын немесе зат". Кейбір нұсқаларда, атайтын заттың белгілі бір санатқа жатуы керек, мысалы, іс-қимылдар, мамандықтар, танымал адамдар және т.б. Венгрияда осыған ұқсас ойын Симон бар Кохбаның атымен аталады. "Иә" және "жоқ" деп аталатын жиырма сұрақтан тұратын нұсқасы Чарльз Диккенстің "Рождество әні" романындағы кейіпкерлермен үй ойыны ретінде ойналады.
Компьютерлер, ғылыми әдіс және жағдай жұмбақтары
Ойынның кейбір жауаптары дұрыс емес болатын абстрактты математикалық нұсқасы кейде Уламның ойыны немесе Рени–Улам ойыны деп аталады. Ойын, кездейсоқ объектіні анықтау үшін қажетті ақпарат (Шеннонның энтропия статистикасымен өлшенген) ең көп дегенде 20 биттей болатынын көрсетеді. Ойын көбінесе адамдарға ақпарат теориясын үйрету кезінде мысал ретінде қолданылады. Математикалық тұрғыдан алғанда, әрбір сұрақ нысандардың жартысын жоюға бағытталған болса, 20 сұрақ сұраушыға 220 = 1 048 576 нысанды ажыратуға мүмкіндік береді. Сәйкесінше, жиырма сұрақ үшін ең тиімді стратегия – әр жолы қалған мүмкіндіктерді шамамен жартылай бөлетін сұрақтар қою. Бұл процесс компьютерлік ғылымдағы екілік іздеу алгоритміне немесе аналогтық сигналды цифрлыққа түрлендірудегі бірінен соң бірі жақындау ADC-ге ұқсас. 1901 жылы Чарльз Сандерс Пирс зерттеу экономикасындағы гипотезаны сынаққа қою үшін таңдау факторларын талқылады: (1) төмен құн, (2) ішкі құндылық (инстинктивті табиғилық және негізделген ықтималдық) және (3) басқа жобаларға (басқа гипотезалар мен сұраныстарға) қатыстылық (сақтық, кеңдік және қарапайымдық). Ол жиырма сұрақ арқылы 220 нысанның ішінде бір тақырыпты таңдау мүмкіндігін талқылады және шеберлікпен сақтық тануды атап өтті: Ол осы принципті жарықты зерттеуде қолданғанда, зерттеушілердің жарты ғасырлық еңбегінен құтылуға болатынын айтты. Гипотезаның ең кішкентай логикалық компоненттерін бірінен соң бірін тексеру, мысалы, бірден 1 048 576 нысан туралы сұрау емес, бірақ болжамның немесе гипотезаның аспектілерін анықтау және мысалы, "Бұны жануар жасады ма?" деп сұрау, содан кейін "Бұны ат жасады ма?" деп сұрау. Ғылыми әдістің бұл аспектісі де бастапқыда түсініксіз жағдайға тап болғандағы жағдайды еске түсіреді (жиырма сұрақтан өзгеше). Екі ойын да "иә" немесе "жоқ" жауаптарын талап етеді, бірақ "Жиырма сұрақ" сұрақтардың тиімділігіне басымдық береді. Гипотезаларды сынап көрудің ғылыми процесімен олардың ұқсастығының шектелуі – гипотезаның ауқымына байланысты, оны шындыққа тексеру ("иә" жауабын алу) оны жалғандыққа тексеруден ("жоқ" жауабын алу) немесе керісінен тексеруден қиын болуы мүмкін. Кванттық механиканың түсіндірмесі болып табылатын қатысушы антропологиялық принципін (PAP) әзірлеуде, теориялық физик Джон Арчибальд Уилер, біз ғалам туралы қандай сұрақтар қоятынымыздың біз алатын жауаптарға қалай әсер ететінін көрсету үшін жиырма сұраққа қатысты таңғажайып жиырма сұрақ деп аталатын нұсқаны пайдаланды. Бұл нұсқада жауап беруші алдын ала нақты нысанды таңдамайды немесе шешпейді, тек "иә" немесе "жоқ" жауаптарының үлгісін анықтайды. Бұл нұсқада жауап берушіден сұрақтарға берілген жауаптардың бірізділігін ұсынуы талап етіледі, сондықтан әрбір жауапты алдыңғы жауаптардың барлығымен логикалық үйлесімді деп қарастыруға болады. Осылайша, сұрақтар бірінен соң бірі нақты нысанға тоқтағанша, таңдауды шектейді. Уилердің теориясы бойынша, осыған ұқсас, сана ғаламның пайда болуына белгілі бір рөл атқарады.
He elaborated on how, if that principle had been followed in the investigation of light, its investigators would have saved themselves half a century of work. Testing the smallest logical components of a hypothesis one at a time does not mean asking about, say, 1,048,576 subjects one at a time, but extracting aspects of a guess or hypothesis, and asking, for example, "Did an animal do this?" before asking "Did a horse do this?". That aspect of scientific method resembles also a situation puzzle in facing (unlike twenty questions) a puzzling scenario at the start. Both games involve asking yes/no questions, but Twenty Questions places a greater premium on efficiency of questioning. A limit on their likeness to the scientific process of trying hypotheses is that a hypothesis, because of its scope, can be harder to test for truth (test for a "yes") than to test for falsity (test for a "no") or vice versa. In developing the participatory anthropic principle (PAP), which is an interpretation of quantum mechanics, theoretical physicist John Archibald Wheeler used a variant on twenty questions, called surprise twenty questions, to show how the questions we choose to ask about the universe may dictate the answers we get. In this variant, the respondent does not choose or decide upon any particular or definite object beforehand, but only on a pattern of "yes" or "no" answers. This variant requires the respondent to provide a consistent set of answers to successive questions, so that each answer can be viewed as logically compatible with all the previous answers. In this way, successive questions narrow the options until the questioner settles upon a definite object. Wheeler's theory was that, in an analogous manner, consciousness may play some role in bringing the universe into existence.
Америка Құрама Штаттары
1940 жылдары ойын танымал радио-викториналық шоуға айналды, "Жыйырма сұрақ" деген атпен, алғаш рет 1946 жылғы 2 ақпан күні, сенбі сағат 20:00-де Нью-Йорктің Батыс 48-ші көшесіндегі Лонгакр театрынан Mutual Broadcasting System арнасында эфирге шықты. Радио тыңдаушылары панель мүшелеріне жиырма сұрақ арқылы болжау үшін тақырыптар жіберді; Уинстон Черчилльдің сигары ең көп ұсынылған тақырып болды. Бағдарламаның алғашқы кезеңдерінде панель мүшелерін шатастырған тыңдаушылар Pageant журналына өмір бойына жазылу құқығын жеңіп алды. 1946 жылдан 1951 жылға дейін бағдарламаны Ronson жарықтандырғыштары демеушілік етті. 1952–1953 жылдары Wildroot Cream Oil демеуші болды. "Жыйырма сұрақ" телесериалы алғаш рет 1949 жылғы 2 қарашада Нью-Йорктегі WOR TV 9 арнасында жергілікті шоу ретінде көрсетілді. 26 қарашадан бастап, сериал NBC арнасында бүкіл ел бойынша 24 желтоқсанға дейін көрсетілді, содан кейін 1950 жылғы 17 наурызға дейін тоқтатылды, бірақ ABC арнасы оны 1951 жылғы 29 маусымға дейін қайтадан эфирге қойды. Дегенмен, ең ұзақ және кең танымал болған кезеңі – 1951 жылғы 6 шілдеден 1954 жылғы 30 мамырға дейін DuMont телеарнасында көрсетілгені. Осы кезеңде бастапқы жүргізуші Билл Слейтердің орнын Джей Джексон басты. Бұл көрсетілім аяқталғаннан кейін, ABC 1954 жылғы 6 шілдеден 1955 жылғы 3 мамырға дейін сериалды тағы да алды. Радиодағы соңғы хабарлама 1954 жылғы 27 наурызда берілді.
Канада
"Екідеген сұрақ" 1961 жылдың наурыз айынан маусым айына дейін Канаданың Виннипег қаласындағы CJAY телеарнасында, ал қыркүйек айынан бастап жаңа CTV тележелісінде көрсетілді. Оның жүргізушісі Стюарт Макферсон Ұлыбританиялық нұсқасының алғашқы жүргізушісі атанды.
Венгрия
Венгрияда бұл ойын екінші ғасырда римдіктерге қарсы яһуди көтерілісінің басшысы Симон бар Кохбаның атымен аталады – Баркохба. Әңгімеге сүйенсек, римдіктер бір тышпының тілін кесіп тастаған, сол себепті ол бар Кохбаның лагеріне жеткенде, бар Кохбаның сұрақтарына жауап беру үшін тек бас қимылдатып немесе басын шайқап жауап бере алатын болды. Сұрақтар саны жиырмамен шектелмейді. Баркохбаны Фригиес Каринти және оның серіктері 1911 жылы Будапештте ойнаған. Осылайша, ойын Будапешттегі «Нью-Йорк» кафесінен бастау алған. Баркохба 1975 жылдан 1991 жылға дейін «Мажар Телевидениесінде» «Кім кім?» (кейін «Ван Бенне Валами» деп аталды) телешоуы ретінде көрсетілді. Бұл Истван Вагоның алғашқы жүргізген бағдарламасы еді, ол кейін «Jeopardy!» (Mindent vagy semmit!) және «Кім миллионер болғысы келеді?» (Legyen Ön is milliomos!) ойындарының венгр тіліндегі нұсқаларын жүргізді.
Ирландия
1960 және 1970 жылдары RTE Radio 1 арнасында "Жиырма сұрақ" ойынының екі тілдегі (ирландша/ағылшынша) нұсқасы эфирге берілді. Оны Gearóid Ó Tighearnaigh жүргізді, сценарийін Дик О'Донаван жазды, ал Билл О'Донаван (кейде қатысушы ретінде) және Доминик О’Риордан, Тони О Далай, Сеан О Мурчу және Маир Нуон оның дайындалуына қатысты. Ол өте танымал болды, Ирландияның барлық аймақтарына саяхаттап, жергілікті клубтар мен қоғамдық үйлерде өткізілді.
Норвегия
NRK өз нұсқасын 1947 жылдан 1980 жылдардың басына дейін үздіксіз эфирге шығарды. 2004 жылы радио сериясы қайта жаңғыртылып, қайтадан танымалдылыққа ие болды, нәтижесінде 2006 жылы телеарнада да көрсетілді. Норвегиялық «20 сұрақ» NRK радио және телеарналарында жалғасуда, ал веб-нұсқасы NRK ресми сайтында қолжетімді. 2006 жылы серия негізінде жасалған үстел ойыны қазіргі таңдағыда ойыншылар тобын жеңген тыңдаушыларға жүлде ретінде жіберілуде.
Польша
Польша нұсқасы, "20 pytań" 1960 жылдары TVP1 телеарнасында көрсетілді, жүргізушілері Ришард Серафинович пен Джоанна Росточка болды. Польша нұсқасында үш команда, әрқайсысы үш ойыншыдан тұрды: математиктер, журналистер және Лодзь қаласынан құрылған аралас команда. Шоу бір дауға байланысты тоқтатылды, себебі математиктер сұрақтарға жауап беру үшін бинарлық іздеу алгоритмін пайдаланған, осы үшін Wielka Encyklopedia Powszechna PWN энциклопедиясын қолданған.
Ұлыбритания
BBC радиосы 1947 жылдың 28 ақпанынан 1976 жылға дейін, сондай-ақ 1947 және 1948 жылдары, ал 1956 жылдан 1957 жылға дейін телеарналарда көрсетілді. Радиода, табалатын нысанды "құпия дауыс" (алғашқыда 1947 жылдан 1962 жылға дейін Норман Хакфорт; кейін ол тұрақты панель мүшесі болды) көрермендерге жариялап берді. Хакфорт британдық жұртшылыққа білімімен қатар салқындығымен де әйгілі болды. Бастапқыда сериалды Стюарт Макферсон жүргізді. Панель құрамында Ричард Димблби, Джек Трен, Анона Винн және Джой Адамсон болды, ал кейінірек комик Питер Глейз де қосылды. Кейінірек жүргізуші Гилберт Хардинг 1960 жылы продюсер Иан Месситермен келіспеушілікке түсті, өйткені ол Месситерге өзі ұсынған үш стақан джин-тоник ішіп алғаннан кейін, кешкі ойынды толығымен құлатты – ол екі панель мүшесін қорлады, жеті сұрақтан кейін дұрыс жауапты танымады (20-шы сұрақтан кейін жауапты ашқаннан соң, ол панель мен көрермендерге айқайлады) және шоуды үш минут ертерек аяқтады: «Мен осы ақымақ ойыннан жалықтым, үйге барамын». Оның орнына Кеннет Хорн 1967 жылға дейін, содан кейін 1970 жылдан 1972 жылға дейін Дэвид Франклин келді. 1990 жылдары BBC Radio 4 арнасында Джереми Бидл жүргізген бір маусымдық қайта жаңғырту болды. Коммерциялық радиостанция Radio Luxembourg жасаған қарсы командасы бар нұсқасын BBC мойындамайды. Телевизиялық нұсқасы 1960 жылдан 1961 жылға дейін ITV үшін Associated Rediffusion компаниясымен жасалып, Питер Джонс жүргізді (кейін 1974 жылы да жүргізді). «Құпия дауыс» кейіннен радиодағы «Кешіріңіз, мен білмеймін» атты бағдарламаның тұрақты әзіліне айналды. BBC World Service сонымен қатар Терри Воган төрағалық еткен, Рейчел Хейхо Флинт және Майкл Фландерс қатысқан «Animal, Vegetable and Mineral» атты нұсқасын көрсетті. «20 сұрақ, кісі өлтіру құпиясы» (1950) фильмінде Ричард Димблби мен Норман Хакфорт сияқты команда мүшелері де ойнады. Олар екі газет тілшісімен бірге келесі құрбанына қатысты сұрақтар қоятын серийлі кісі өлтірушінің кім екенін анықтау үшін жұмыс істейді.