Кіріспе

Балалар ойыны

Жасырынбақ (кейде жасырынбақ деп те аталады) – ең танымал балалар ойындарының бірі, онда кем дегенде екі (көбінесе үш немесе одан да көп) ойыншы белгілі бір ортада жасырынып, бірін немесе бірнеше іздеушілерден табылуға тырысады. Ойынды бір ойыншы таңдап алып ("оның" рөлі беріледі), ол көздерін жауып, қалған ойыншылар жасырынып жатқанда, алдын ала белгіленген санға дейін санайды. Санға жеткен соң, "оның" ойыншысы "Дайын болсаңдар, мен келемін!" немесе "Келіп жатырмын, дайынсыңдар ма?" деп айтып, барлық жасырынып алған ойыншыларды табуға кіріседі. Ойынның бірнеше аяқталу жолы бар. Ең көп таралған түрі – "оның" барлық ойыншыларды тауып шығуы. Бірінші табылған ойыншы жеңіліп, келесі ойында "оның" рөлін атқарады. Ал соңғы табылған ойыншы жеңімпаз атанды. Тағы бір кең таралған нұсқасында іздеуші "базалық нүктеде" санайды; жасырынып алғандар жасырынуын жалғастыра береді немесе базалық нүктеге жетіп, "аман" болу үшін жүгіріп шыға алады, оларды таңбалау мүмкін емес. Бұл ойын ауызша дәстүрдің мысалы, өйткені оны көбінесе балалар бір-біріне үйретеді.

Нұсқалар

Әлемде ойынның әртүрлі нұсқалары әртүрлі атаулармен ойналады. Бір нұсқасы "сардин" деп аталады, онда тек бір адам жасырынады, ал қалғандары оны табуға тырысады, тауып алған соң оның қасына жасырынады. Жасырыну орындары бірте-бірте тар бола түседі, консервідегі сардиндер сияқты. Жасырынған топты соңғы тапқан адам жеңіледі және келесі раундта жасырынушы болады. А.М. Бураж өзінің 1931 жылғы "Сми" атты әңгімесінде осы ойын нұсқасын "Сми" деп атады. Шарль Шульцтің "Peanuts" комиксінде "Ха Ха Герман" деп аталатын "сардин" ойынының нұсқасы ойналады, онда іздеушілер "ха ха" деп шақырады, ал жасырынушы "Герман" деп жауап беруі керек. Ойынның кейбір нұсқаларында, алғашқы жасырынушы ұсталғаннан кейін немесе белгілі бір уақыт ішінде басқа ойыншылар табылмайтын болса, іздеуші бұрын келісілген сөз тіркесін ("Olly olly oxen free", "Come out, come out wherever you are" немесе "All in, All in, Everybody out there all in free") айтады, бұл басқа жасырынушыларға келесі раундқа базаға оралуға сигнал береді. Іздеуші жасырынушыларды тапқаннан кейін, олар қайтып келмес бұрын "үй базасына" оралуы керек. Керісінше, жасырынушылар іздеуші оларды көріп қайтып келмес бұрын "үй базасына" оралуы керек. Жасырынушылар іздеушіге көрінгенше жасырынады, ол "Қырқ, қырқ, мен сені көремін" (кейде "Қырқ, қырқ, көремін" деп қысқартылады) деп айқайлайды. Көрінген кезде, жасырынушы "үй базасына" (басқа ойыншылар жасырынып жатқан кезде іздеуші санап отырған жеріне) жүгіріп барып, іздеуші оны "тиіп" (белгілеп немесе қол тигізіп) алмас бұрын оған тиюі керек. Егер тиіп алса, жасырынушы жаңа іздеуші болады. Forty forty ойынының көптеген аймақтық атаулары бар, мысалы, Солтүстік-Шығыс Англия мен Шотландияда – 'block one two three', Уилмслоуда – 'relievo one two three', Оңтүстік-Шығыс Англияда – 'forty forty', Бристоль мен Оңтүстік Уэльсте – 'mob', Норвичте – 'pom pom', Лестерде – 'I erkey', Честерде – 'hicky one two three', Ковентриде – 'rally one two three', Бирмингемде – 'Ackey 123' және Австралияда – '44 Homes'.

Тарих

Жасырын-сырын ойнау, әрине, ежелден бергі балалық шақтағы өте көне және инстинктивті ойын. Бірақ, бұл ойынның ежелгі грек тіліндегі ең алғашқы жазбадағы атауы – apodidraskinda. Екінші ғасырдағы грек жазушысы Юлий Полюкс осы ойынды алғаш рет сипаттаған. Ол кезде де, қазір де ойын бірдей ережемен ойналады: бір ойыншы көзін жұмып санап тұрады, ал қалғандары жасырынады. Бұл ойынның бейнесі Геркуланум қаласынан табылған біздің заманымыздан бұрынғы екінші ғасырға жататын ежелгі суретте де кездеседі.

Халықаралық бәсекелестік

Жасыру және іздеу әлем чемпионаты – 2010 жылдан 2017 жылға дейін өткізілген халықаралық жасыру және іздеу жарысы. Ойын итальяндық "nascondino" жасырын-көрмеу ойынының нұсқасынан туындаған. Чемпионат алғаш рет 2010 жылы Италияның Бергамо қаласында CTRL журналының бастамасымен ұйымдастырылды. Бұл бастама әзіл ретінде болғанмен, жыл сайын маңыздырақ бола берді. 2016 және 2017 жылғы жарыстар Ломбардия облысының Лекко ауданында орналасқан Consonno қаласында, яғни "Италиялық Лас-Вегас" деп аталатын қараусыз қалған қалада өтті. Жеңімпаз командаға "Алтын інжір жапырағы" сыйлықтары табысталды, ол Адам мен Хауа туралы айтылған Киелі кітаптағы жасыру символы болып саналады. Жапонияның Сакадо қаласындағы Жосай университетінің медиа зерттеулері профессоры, сонымен қатар Ниппон спорт ғылым университетінің түлегі Ясуо Хазаки 2013 жылы Токиодағы 2020 жылғы Олимпиада ойындарына жасыру және іздеу ойынын енгізуді мақсат еткен науқан ұйымдастырды. Хазаки ұсынған ойын дәстүрлі жапон ойындарынан сәл өзгеше, көбінесе "таг" ойынына ұқсас болды. Хазаки Nascondino әлем чемпионатының ұйымдастырушыларымен байланысып, Олимпиадаға ілікту үшін Nascondino ережелерінің қолайлы екенін мәлімдеді.