Кіріспе

Арқанды табанды аяқ киім. Эспадриль (испан тілінде: alpargatas немесе esparteñas; каталон тілінде: espardenyes; баск тілінде: espartinak, француз тілінде: espadrilles) – арқанды табанды, көбінесе жазық, бірақ кейде биік өкшелі жеңіл аяқ киім. Олардың үстіңгі жағы көбінесе мата немесе хлопоктан тігіледі, ал табаны еспарто арқанынан жасалған иілгіш болады. Эспадрильдің ерекше белгісі – арқанды табан; үстіңгі бөлігі стиль бойынша әртүрлі болуы мүмкін. Эспадрильдер – Испанияның жазғы аяқ киімінің дәстүрлі түрі, Каталония, Арагон және Баск елімен тығыз тарихи байланысы бар. Бұл сөз каталон тіліндегі "espardenya" сөзінен шыққан, ол Испанияның оңтүстігінде өсетін және арқан мен тоқуға қолданылатын еспарто шөбін білдіреді. Олар әлі де Испанияда кеңінен өндіріледі, бірақ бір бөлігі әлемдегі ең ірі джут өндіруші – Бангладешқа көшірілген. Бұрын шаруалардың аяқ киімі болған, оларды 20-шы ғасырда Пикассо, Сальвадор Дали сияқты көптеген мәдени тұлғалар, содан кейін Джон Ф. Кеннеди мен Ив Сен-Лоран танымал етті.

Этимология

Бұл аяқ киімнің Еуропада болуы кем дегенде 1322 жылдан бері құжатталған, осы жылы ол алғаш рет қазіргі каталон тіліндегі атымен сипатталды. «Эспадриль» термині француз тілінен шыққан және окситан тіліндегі сөзден туындайды, ол каталон тіліндегі «espardenya» немесе испан тіліндегі «alpargata» және «esparteña» сөздерінен келген. «Espardenya» және «esparteña» екеуі де еспартодан жасалған аяқ киім түрін білдіреді, еспарто – қатаң, жіпшелі, Жерорта теңізі аймағында арқан жасау үшін қолданылатын шөп. Баск аймағында оны «espartina» деп атайды.

Тарих

Эспадрильялар Баск елінде, Каталонияда және Испанияның көптеген аймақтарында, сондай-ақ Францияның Окситания аймағында жасалған. Олар кемінде 14 ғасырдан бері шаруалардың әдеттегі аяқ киімі болды және қазірге дейін дәстүрлі технологиямен өндіріледі. Эспадрильяның ең көне, ең қарапайым түрі 9500 жыл бұрын пайда болған. Дәстүрлі эспадрильяның үстіңгі бөлігі матадан тігіледі, еңкейту және аяқ бөлігі бір бөлікке кесіліп, бүйірлерінен арқаннан жасалған табанға тігіледі. Көбінесе олардың жоғары бөлігінде баулары болады, олар аяқ киімді жақсы ұстап тұру үшін білезікке оралады. Дәстүрлі эспадрильяларды ерлер де, әйелдер де киеді.

Аргентина мен Уругвайда қолданылуы

Аргентина мен Уругвайда ауыл шаруашылығы жұмыскерлері аттың төменгі аяғының терісінен жасалған дәстүрлі гаучо киімінің бір бөлігі болған "бота де потро" орнына эспадрилья (алпаргата деп те аталады) киюге көшкен. Басқа киімдерден өзгеше, эспадрилья екі жыныс үшін де қажетті киімге айналды, бірақ ең бастысы – бомбашалардың (шарвары) ажырамас серігі болды. 20 ғасырдың бірінші жартысында эспадрильяны халықтың төменгі топтары арасында осы деңгейде қолдану кең таралғандықтан, Fábrica Argentina de Alpargatas компаниясы үлкен маңызға ие болды және Флоренсио Молина Кампостың суреттерімен безендірілген көркем альманахтар арқылы насихатталды. Эспадрилья Хуан Доминго Перон президенттікке сайлануынан бұрын Аргентина саяси аренасына жұмысшы табымен байланыстырып енгізілді. 1943 және 1944 жылдары Перонға қарсы студенттік қозғалыс "No a la dictadura de las alpargatas" ("Эспадрилья диктатурасына жоқ") деген ұранды қолдана бастады, ал перонистер оған жауап ретінде: "alpargatas sí, libros, no" ("Эспадрилья – иә, кітаптар – жоқ") деді.

Қазіргі заманғы эспадрильялар

Бір кезде шаруалардың аяқ киімі, кейін қалалық жұмысшылардың аяқ киімі болған эспадрильялардың танымалдылығы артты, әсіресе Баск елінің Франциядағы Атлантика жағалауында және Гранададан Жиронаға дейінгі Испанияның Жерорта теңізі жағалауында, онда көптеген ерлер мен әйелдер оларды көктем және жаз айларында киеді. Дизайнерлік эспадрильялар қазір кеңінен қолжетімді. Олар көбінесе Испания, Франция және Оңтүстік Азияда өндіріледі. Қазіргі эспадрильялардың көп бөлігі әйелдерге арналған, бірақ осы стильде ерлер аяқ киімдері де жасалады. Эспадрилья табандары табиғи талшықтан жасалған, жалпақ, платформалы немесе клиндік болуы мүмкін. Үстіңгі бөлігі кез келген материалдан жасалуы мүмкін, ашық немесе жабық саусалы, ашық немесе жабық артқы бөлігі болуы мүмкін, және оны аяққа киіп немесе баумен байлап тағуға болады. Мыңдаған түрлі эспадрилья бар, олардың арасында арзан бағалы брендтерден бастап, қымбат дизайнерлік брендтерге дейін кездеседі. Эспадрилья 1940 жылдары АҚШ-та сәнге енді. 1948 жылғы «Ки Ларго» фильміндегі Лорен Бакалдың кейіпкері білегіне байланған эспадрилья киген. Клиндік эспадрильяны алғаш рет француз сәнгері Ив Сен-Лоран танымал етті. 1970 жылы Парижде өткен сауда жәрмеңкесінде ол испан эспадрилья өндірушісі Кастанеермен танысты. Ив Сен-Лоран бірнеше ай бойы клиндік эспадрилья жасап беретін адамды іздеп шарлады. Кастанеер Ив Сен-Лоранның ойын түсініп, клиндік эспадрилья бірден танымал болды, тіпті бүгінгі күнге дейін сәнге әсер етеді. Эспадрилья стилі 1980 жылдары АҚШ-та «Маями Вице» сериалының сәттілігіне байланысты қайта жаңғырды – аяқ киімді Сонни Крокетт кейіпкері (Дон Джонсон сомдаған) киген. 2013 жылы Нью-Йорктегі сәнді аяқ киім дүкендерінде эспадрильяның бір жұбына шамамен 500 доллар тұсқан.

Жапырақты шұңқырлар

Құны мен материалдың қолжетімділігіне байланысты, эспадрильдің табаны қазір көбінесе джут арқанынан немесе өрілімінен жасалады. Джуттың табиғи, жарқыраған ақ түсі – қазіргі эспадрильдердің маңызды дизайнының бір бөлігі. Бангладеш жоғары сапалы джут өндіретін ел және премиум сапалы джут табандары мен толық эспадрильдерді өндірудің ірі орталығына айналды. Әлемдегі толық эспадрильдердің және джут табандарының 90 пайызы Бангладеште өндіріледі, алайда Испания, Франция және Италиядағы кейбір өндірушілер эспадрильдерді аяқтау үшін Бангладештен джут табандарын импорттайды. Толық эспадрильдер Аргентинада, Боливияда, Чилиде, Колумбияда, Парагвайда және Венесуэлада Бангладештен импортталған джуттан құрастырылады. Джут табандарының астыңғы жағында, эспадриль аяқ киімдерінің ұзақ қызмет етуі үшін толық немесе жартылай вулканизацияланған (қатайтылған) резеңке болады. Кейде сыртқы табан ретінде крепи резеңке табандар қолданылады, бірақ олар вулканизацияланған аналогтарына қарағанда аз төзімді. Джуттан тоқылған табандарға ағаштан немесе EVA көбігінен жасалған өкшелер қосылуы мүмкін.

Өндiру

Эспадрильяны жасау, әдетте, сандал жасаудан күрделірек. Жүті табандары ең маңызды бөлігі болып табылады. Алдымен жюта жіптері машинамен өріледі. Осы өрімдер қолмен табанның пішініне келтіріліп, соңғы пішінін қалыптастыру үшін жылумен гидравликалық пресстеледі және эспадрилья инелерімен тік тігіспен аяқталады. Бұл негізгі табандар кейіннен төменгі жағынан вулканизацияланады. ЕВА көбігі немесе ағаш өкшелер жабыстырылады, ал табанды аяқтау үшін олардың үстіне тағы да көп жюта өрімдер оралады. Содан кейін әртүрлі стильдегі үстіңгі бөліктері жюта табандарына бекітіліп, эспадрилья аяқталады.