Кіріспе

Британдық астроном сэр Уильям Хуггинс (7 ақпан 1824 – 12 мамыр 1910) – әйелі Маргаретпен бірге астрономиялық спектроскопия саласындағы новаторлық еңбектерімен танымал британдық астроном.

Өмірбаян

Уильям Хаггинс 1824 жылы Миддлсекстің Корнхилл қаласында дүниеге келген. 1875 жылы ол Дублин қаласының тұрғыны Джон Мюррейдің қызы Маргарет Линдсейге үйленді, ол да астрономия және ғылыми зерттеулерге қызығушылық танытты. Ол күйеуінің фотосурет түсіруіне қолдау көрсетіп, зерттеулерін жүйелі түрде жүргізуге көмектесті. Хаггинс Лондонның 90 Upper Tulse Hill мекенжайында жеке обсерватория салды, онда ол әйелімен бірге әртүрлі аспан денелерінің спектрлік эмиссия сызықтары мен сіңіру сызықтарын жан-жақты зерттеді. 1864 жылдың 29 тамызында Хаггинс NGC 6543 тұмандығын талдағанда планеталық тұмандықтың спектрін алғашқы болып алды. Сондай-ақ ол тұмандықтар мен галактикаларды ажыратуда алғашқылардың бірі болды, кейбіреулерінің (мысалы, Орион тұмандығы) газға тән таза эмиссиялық спектрлері бар екенін, ал Андромеда галактикасы сияқтылары жұлдыздардың спектрлік ерекшеліктерін көрсеткенін анықтады. Хаггинс спектрлерді талдауда оның көршісі, химик Уильям Аллен Миллердің көмегін алды. Хаггинс астрономиялық объектілерді суретке түсіруде құрғақ пластиналық фотосуретті алғаш рет қолданды. 1867 жылы Хаггинс пен Уильям Аллен Миллер бірлесіп Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалін жеңіп алды. Кейін ол 1876-1878 жылдары Корольдік астрономиялық қоғамның президенті болып қызмет етті және 1885 жылы тағы да (бұл жолы жеке) алтын медаль алды. Ол Корольдік астрономиялық қоғамда 37 жыл қызмет етті, бұл көрсеткіш басқа ешкімде болған жоқ. Хаггинс 1865 жылдың маусым айында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, сондай-ақ оған Корольдік медаль (1866), Рамфорд медалі (1880) және Копли медалі (1898) табысталды және 1885 жылы Бейкер лекциясын оқыды. Ол 1900-1905 жылдары Корольдік қоғамның президенті болды. Мысалы, 1904 жылғы президенттік құттықтауында ол қайтыс болған қоғам мүшелерін мақтап, сол жылғы жүлделерді табыс етті. Ол 1910 жылы ішек қыстыру операциясынан кейін Лондонның Тулс-Хиллдегі үйінде қайтыс болды және Голдерс Грин крематорийінде жерленді.

Жарияланымдар

1870: Аспан денелеріне қатысты спектрлік талдау. Манчестер, (жұмыс істейтін халық үшін ғылыми лекциялар; 2-серия, № 3)
1872: (редактор) Х. Шеленнің «Жердегі заттарға және аспан денелерінің физикалық құрамына қатысты спектрлік талдау» кітабы, Джейн және Каролина Ласселлдар аударған, HathiTrust сілтемесі.
1899: (Леди Хаггинспен бірге): 4870-ден 3300-ға дейінгі аралықтағы жұлдыздық спектрлер атласы, жұлдыздардың эволюциялық реті және олардың спектрлерін түсіндіру жөніндегі талқылау; одан бұрын обсерваторияның қысқаша тарихы. Лондон, (Сэр Уильям Хэггинс обсерваториясының басылымдары; 1-том)
1906: Корольдік қоғам, немесе мемлекетте және мектептердегі ғылым. Лондон.
1909: Сэр Уильям Хэггинстің ғылыми еңбектері; Сэр Уильям және Леди Хэггинс редакциялаған. Лондон, (Сэр Уильям Хэггинс обсерваториясының басылымдары; 2-том)