Екінші дүниежүзілік соғыстағы қанадалық тыңшы: «Intrepid» өмірі мен қызметі
William Stephenson
Канадалық тыңшы, Уильям Стивенсон (Intrepid) туралы мақала. 2-ші дүниежүзілік соғыстағы рөлі, BSC өкілі және Джеймс Бонд прототипі ретіндегі танымалдылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық тыңшы Сэр Уильям Сэмюэл Стивенсон (23 қаңтар 1897 – 31 қаңтар 1989), туған аты Уильям Сэмюэл Клаустон Стенджер, – канадтық әскер қызметшісі, батыр ұшқыш, кәсіпкер және тыңшы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол батыс одақтастары үшін Ұлыбританияның қауіпсіздік координациясының (BSC) жетекші өкілі болды. Ол Intrepid әскери кодировкалық атымен танымал. Көптеген адамдар оны Джеймс Бондтың нағыз өмірдегі прототипі санайды. Иан Флемингтің өзі бір күні: «Джеймс Бонд – нағыз тыңшының романтикалық бейнесі. Ал нағыз тыңшы – Уильям Стивенсон» деп жазған. BSC басшысы ретінде Стивенсон британдық ғылыми құпияларды Франклин Д. Рузвельтке берді және американдық құпияларды Уинстон Черчилльге жеткізді.
Canadian spymaster
Sir William Samuel Stephenson (23 January 1897 – 31 January 1989), born William Samuel Clouston Stanger, was a Canadian soldier, fighter pilot, businessman and spymaster who served as the senior representative of the British Security Coordination (BSC) for the western allies during World War II. He is best known by his wartime intelligence code name, Intrepid. Many people consider him to be one of the real life inspirations for James Bond. Ian Fleming himself once wrote, "James Bond is a highly romanticised version of a true spy. The real thing is William Stephenson." As head of the BSC, Stephenson handed British scientific secrets over to Franklin D. Roosevelt and relayed American secrets back to Winston Churchill.
Құрметтер
Соғысқа жасаған ерекше үлесі үшін ол 1945 жылғы Жаңа жылдық құрметте король Георг VI оны бакалавр рыцарьы етіп тағайындады. Стивенсонды рыцарьдық орденге ұсынғанда Уинстон Черчилль: «Ол мен үшін қымбат жаратылыс» деп жазды. 1946 жылдың қараша айында Стивенсон президент Гарри Трумэннен сол кездегі АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – «Еңбек медалін» алды. Ол бұл құрметке ие болған алғашқы американдық емес адам болды. Медальді генерал «Жабайы Билл» Донован табыс етті. Мақтау қағазында Стивенсонның «барлау және арнайы операциялар саласында Америкаға көрсеткен құнды көмегіне» ризашылық білдірілді. «Тыныш канадалық» өз Отанында кейін танылды: 1979 жылдың 17 желтоқсанында ол Канада орденінің серігі атанды және 1980 жылдың 5 ақпанында орденмен марапатталды. 2000 жылдың 2 мамырында ЦРУ атқарушы директоры Дэвид У. Кери, Орталық барлау қызметінің директоры Джордж Тенет және директордың орынбасары Джон А. Гордон атынан Виннипег, Манитоба қаласының «Intrepid» қоғамынан Стивенсонның қола мүсінін қабылдады. Өз сөзінде Кери былай деді:
For his extraordinary service to the war effort, he was made a Knight Bachelor by King George VI in the 1945 New Year Honours. In recommending Stephenson for the knighthood, Winston Churchill wrote: "This one is dear to my heart." In November 1946 Stephenson received the Medal for Merit from President Harry S. Truman, at that time the highest U. S. civilian award. He was the first non American to be so honoured. General "Wild Bill" Donovan presented the medal. The citation paid tribute to Stephenson's "valuable assistance to America in the fields of intelligence and special operations". The "Quiet Canadian" was recognized by his native land late: he was made a Companion of the Order of Canada on 17 December 1979, and invested in the Order on 5 February 1980. On 2 May 2000, CIA Executive Director David W. Carey, representing Director of Central Intelligence George Tenet and Deputy Director John A. Gordon, accepted from the Intrepid Society of Winnipeg, Manitoba, a bronze statuette of Stephenson. In his remarks, Carey said:
Сэр Уильям Стивенсон ЦРУ құруда маңызды рөл атқарды. Ол Америкаға күшті барлау ұйымының қажет екенін ерте түсінді және президент Рузвельтке жақын байланыстар арқылы ФБР және әскери барлауды бақылау үшін АҚШ «координаторын» тағайындауға ықпал етті. Ол бұл қызметке жақында британдық қорғанысын аралап, премьер-министр Уинстон Черчилльдің сенімін қондырған Уильям Дж. «Жабайы Билл» Донованды ұсынды. Рузвельт Сэр Уильямның ниетін толыққанды жүзеге асырмаса да, құрылған ұйым американдық барлау тарихында революциялық қадам болды. Донованның Стратегиялық қызметтер кеңсесі – АҚШ-тың алғашқы «орталық» барлау қызметі. OSS соғыс жылдары Сэр Уильям және басқа канадалық және британдық шенеуніктермен тығыз байланыста жұмыс істеді және олардан тәжірибе алды. Кейіннен осы OSS офицерлері ЦРУ-ның ядросын құрады. «Intrepid» техникалық тұрғыдан ЦРУ-ның әкесі болмаса да, ол біздің тарихымызда сөзсіз бар. 2008 жылдың 8 тамызында Стивенсонның еңбегі үшін АҚШ армиясының барлау корпусының командирі генерал-майор Джон М. Кастер оны марапаттады. Кастер оны АҚШ армиясының барлау корпусының құрметті мүшесі етіп қабылдады, бұл құрметке тек екі ғана американдық емес адам ие болды.
Sir William Stephenson played a key role in the creation of the CIA. He realized early on that America needed a strong intelligence organization and lobbied contacts close to President Roosevelt to appoint a U. S. "coordinator" to oversee FBI and military intelligence. He urged that the job be given to William J. "Wild Bill" Donovan, who had recently toured British defences and gained the confidence of Prime Minister Winston Churchill. Although Roosevelt didn't establish exactly what Sir William had in mind, the organization created represented a revolutionary step in the history of American intelligence. Donovan's Office of Strategic Services was the first "central" U. S. intelligence service. OSS worked closely with and learned from Sir William and other Canadian and British officials during the war. A little later, these OSS officers formed the core of the CIA. Intrepid may not have technically been the father of CIA, but he's certainly in our lineage someplace. On 8 August 2008, Stephenson was recognized for his work by Major General John M. Custer, Commandant of the U. S. Army Intelligence Corps. Custer inducted him as an honorary member of the U. S. Army Intelligence Corps, an honour shared by only two other non Americans.
Даулар
1976 жылы британдық туған канадалық жазушы Уильям Стивенсон Стивенсоннің өмірбаянын жариялады, ол «Атойлы деп аталатын адам» деп аталды. Кітаптың кейбір мәлімдемелері күмән тудырды; сол жылы Хью Тревор Ропер «Бұл кітап басынан аяғына дейін мүлдем құнды емес» деп жазды, ал басқа бұрынғы барлау қызметкерлері мен тарихшылар кітапты қателіктер үшін сынға алды. Найджел Уэсттің 1998 жылғы «Қалтай шпиондар» кітабында «Атойлы» дегені Стивенсонның кодтық аты емес, Нью-Йорктегі BSC-нің телеграфтық мекенжайы болған деп мәлімдеген. Стивенсон соғыстан кейін Стивенсон тұратын Бермудаға жиі баратын. Ол бұрынғы әскери-теңіз офицері болды және соғыста Бермуданың танымал заңгері Уильям Кемпемен (Appleby, Spurling & Kempe) бірге қызмет еткен. Ақпараттық тарихшы Дэвид А. Т. Стаффорд Стивенсоннің мансабы туралы сенімді дерек көзі – Х. Монтгомери Хайдтың 1962 жылы, Стивенсоннің кітабынан бұрын жарық көрген «Тыныш канадалық» кітабы екенін мәлімдейді. Бірақ Стивенсонның өмірінің ең дәл есебі ретінде Билл Макдональдтың «Нағыз атойлы» (1998) кітабы танылады, оның алғы сөзін марқұм ЦРУ тарихшысы Томас Трой жазған. Кітапта шпионның Виннипегтегі ойдан шығарылған өмірі және оның бұрынғы агенттерінің ауызша баяндаған оқиғалары жазылған. Макдональдтың кітабында құпия байланыс генийі Бенджамин деФорест «Пэт» Бейли туралы тарау бар, Стаффордтың «Кэмп Х» кітабына сәйкес, ол Стаффордпен сөйлесуден бас тартқан. Бейли «Тыныш канадалық» немесе «Атойлы деп аталатын адам» кітаптарында аталмаған. «Қалтай шпиондар» кітабында Бермудада тұратын Руперт Аласон (Нигель Уэст) Стивенсонның француздық Croix de guerre avec Palmes немесе Légion d'honneur орденін алғандығы туралы ешқандай дерек жоқ деп хабарлайды. Стивенсон Франциядағы ерлігі үшін Ұлыбританияның Әскери айқасы мен Ұшқыш айқасын алды. 2009 жылдың қыркүйегінде оның медальдары мен басқа да заттары Виннипегтегі Манитобаның заң шығару ғимаратында көрсетілді. Уильям Стивенсон 1940 жылдың мамыр немесе маусым айында Лорд Бивербруктың үйінде өткен кешкі асқа қатысқандығын айтады. Черчилльдің жеке хатшысы Джок Колвилл Стивенсонның есебіне күмән келтіріп, Черчилльдің Стивенсонға жіберген шақыруын анық жалған деп атап өтті. Шын мәнінде, бұл – жалған құжат. Сонымен қатар, Стивенсон Лорд Тренчард Стивенсонмен өзінің жеке ұшағы туралы әңгімелескенін айтады; алайда 1940 жылы Тренчард 65 жастан асқан және әскерден зейнеткерлікке шыққан. Автор Уильям Стивенсонның Регина университетіндегі еңбектерінде Бивербрук кешкі асы туралы сілтеме жасалып, Стивенсонның кейінірек жылдары авторға жиналыстың нақты күнін есіне түсірмейтінін айтып, жеделхат жібергені атап өтілген. Стивенсонның Черчилльден шақыру алғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ричард Данлоптың «Донован» кітабының алғы сөзінде Стивенсон кешкі асқа шақыруды телефон арқылы алғандығын жазды. 1981 жылы жазған «Черчилльдер» кітабында Джок Колвилл Стивенсонның Черчилльмен соғыстағы қарым-қатынасын сипаттауына қарсылық білдірді. Колвилл Стивенсон Черчилльдің Рузвельтпен жеке байланысы емес екенін, шын мәнінде (бізге белгілі) екі көшбасшы тікелей хат алысып отырғанын атап өтті. Шынында да, Колвилл Черчилльдің Стивенсон туралы айтқандарын ешқашан естімегенін айтады (бұл Черчилльдің Колвиллмен, көмекші жеке хатшымен қарым-қатынасы туралы, оның шпион Стивенсонмен қарым-қатынасы туралы көп нәрсе айта алады). Осы және басқа да сұрақтарға негізделген Колвилл Стивенсонның кітабы «тарихи деректерді алу үшін қолданылмас» деген үмітін білдірді. Осы арада Стивенсон Черчилльтің байланысына қатысты көптеген басқа сілтемелерді табуға болады; мысалы, «Маклин» журналында, 17 желтоқсан 1952 ж., және «Таймс» газетінде, 21 қазан 1962 ж. Байланыс Хайдтың Стивенсонның «Тыныш канадалық» (1962) өмірбаянында да айтылған. Сонымен қатар, британдық-советтік қос агент Ким Филби өзінің «Мой тыныш соғысы» кітабында Стивенсонды Черчилльдің досы деп атайды. Стивенсонның жеке хатшысы мен жеке шифрлаушы клерктер Стивенсон Черчилльтің «Нағыз атойлы» және «Секретарь хатшылары» атты деректі фильмдегі байланыстарын айтады. ЦРУ тарихшысы Томас Тройдің «Дикий Билл және атойлы» кітабында автордың Бермудадағы Стивенсонмен жүргізген бірнеше тікелей сұхбаттарына негізделген қарым-қатынас туралы тарау бар, ол Вест пен Хью Тревор Ропердің сын-пікірлерінің көп бөлігін азайтады.
In 1976 British born Canadian author William Stevenson published a biography of Stephenson, A Man Called Intrepid. Some of the book's statements have been called into question; in a review the same year, Hugh Trevor Roper wrote that "This book is, from start to finish, utterly worthless," while other former intelligence personnel and historians criticized the book for inaccuracies. Nigel West's 1998 book Counterfeit Spies asserts that "Intrepid" was probably not Stephenson's codename, but BSC's telegraphic address in New York. Stevenson was a frequent visitor to Bermuda, where Stephenson had taken up residence during after the war. He was an ex naval officer, having served in the Fleet Air Arm during the war with prominent Bermudian lawyer William Kempe (a founding partner of Appleby, Spurling & Kempe), a prominent Bermudian law firm (another author and frequent visitor to Bermuda was ex naval officer Ian Fleming). Intelligence historian David A. T. Stafford asserts that a more reliable source on Stephenson's career is H. Montgomery Hyde's The Quiet Canadian, published in 1962, before Stevenson's book. But generally acknowledged as the most accurate account of Stephenson's life is Bill Macdonald's The True Intrepid (1998), with a foreword by the late CIA staff historian Thomas Troy. The book clears up the spymaster's fictitious background in Winnipeg and contains oral histories from his ex agents. Macdonald's book includes a chapter on the secretive communications genius Benjamin deForest "Pat" Bayly, who according to Stafford's book Camp X – refused to speak with Stafford. Bayly is not mentioned in The Quiet Canadian or A Man Called Intrepid. In Counterfeit Spies, Bermuda resident Rupert Allason (Nigel West) reports that no record exists of Stephenson having received the French Croix de guerre avec Palmes or the Légion d'honneur. Stephenson was of course awarded Britain's Military Cross and Distinguished Flying Cross for his heroics in France. In September 2009 his medals and other effects were displayed in Manitoba's legislative building, in Winnipeg. William Stevenson describes a dinner held at Lord Beaverbrook's house in May or June 1940 which Stephenson purportedly attended. Churchill's private secretary Jock Colville casts doubt on Stevenson's account, pointing out that the invitation that Churchill supposedly sent Stephenson was clearly a forgery. The highly punctilious Churchill would never have called Beaverbrook "the beaver", and he would never have signed himself "W. C." (the abbreviation for "water closet)." Moreover, Stevenson reports that Lord Trenchard chatted with Stephenson about his own fighter plane; however, in 1940 Trenchard was over 65 years old and was retired from the military. In author William Stevenson's papers at the University of Regina there is a reference to the Beaverbrook dinner, noting that in later years Stephenson had cabled the author that he did not recall the exact date of the gathering. There is no mention of Stephenson having received an invitation from Churchill. In his foreword to Richard Dunlop's Donovan, Stephenson writes that he received a telephoned invitation to the dinner. In his 1981 book The Churchillians, Jock Colville took issue with Stevenson's description of Stephenson's wartime relations with Churchill. Colville pointed out that Stephenson was not Churchill's personal liaison with Roosevelt, that in fact (as is well known) the two leaders corresponded directly. Indeed, Colville contends that he never heard Churchill speak of Stephenson (which may say as much about Churchill's relations with Colville, an Assistant Private Secretary, as it does about his relations with the spy Stephenson). Based on this and other questions, Colville expressed the hope that Stevenson's book would not be "used for the purpose of historical reference." Meanwhile, numerous other references to a Stephenson Churchill connection can be found; for example, in Maclean's magazine, 17 December 1952, and The Times, 21 October 1962. The relationship is also referenced in Hyde's biography of Stephenson, The Quiet Canadian (1962). In addition, British–Soviet double agent Kim Philby, in his book My Silent War, refers to Stephenson as a friend of Churchill's. Stephenson's personal secretary and personal cipher clerks mention Stephenson Churchill communications in The True Intrepid and in the documentary film Secret Secretaries. In CIA historian Thomas Troy's book Wild Bill and Intrepid, there is a chapter on the relationship based on several direct interviews conducted by the author with Stephenson on Bermuda which discounts much of the criticism of West and Hugh Trevor Roper.
Танымал мәдениетте
1979 жылы Стивенсон рөлін Дэвид Нивен «Ауызша қорқыныш» атты телесериалында ойнады, бұл Уильям Стивенсонның танымал кітабымен сабақтас болды.
In 1979 Stephenson was portrayed by David Niven in the miniseries A Man Called Intrepid, based on William Stevenson's bestseller, A Man Called Intrepid.