Кіріспе

Баухаус мектебімен байланысты неміс суретшісі және дизайнер, неміс опера әншісі. Марианна Брандт (1 қазан 1893 – 18 маусым 1983) – неміс суретшісі, мүсіншісі, фотографы, металл шебері және дизайнер. Ол Ваймардағы Баухаус өнер мектебінде оқыды және 1928 жылы Дессаудағы Баухаус металл шеберханасының (Metall Werkstatt) басшысы болды. Бүгінде Брандттың шамдар мен күлдандықтар сияқты тұрмыстық заттарға жасаған дизайндары заманауи өнеркәсіптік дизайнның уақытқа бағынбас үлгілері саналады. Ол өмірінің басында сурет салумен айналысып, 1912-1917 жылдар аралығында жеке өнер мектебінде және Веймардағы Ұлы Герцогтық өнер колледжінде білім алды. Ол экспрессионизм стилінде көптеген туындылар жасады, сонымен қатар мүсіншілікпен де шұғылданды. Алайда, суретші ең әйгілісі сәнді әрі тартымды өнеркәсіптік дизайндарымен танымал. Брандт Баухауста фотосуретпен де жұмыс істеді, ерекше бұрыштарда түсірілген фотосуреттер жасады – әсіресе, автопортреттер, сондай-ақ шыны мен металл беттеріндегі бұрмаланған және қисайған бейнелерді бейнеледі. Ол 1932 жылға дейін Готадағы Ruppelwerk Metallwarenfabrik GmbH компаниясының дизайн бөлімінің басшысы болып жұмыс істеді. 1949 жылы ол 1954 жылға дейін қолданбалы өнер университетінде (қазіргі Берлин Вейсензе өнер мектебі) жұмыс істеді. 1954 жылы ол 1953-1954 жылдары Пекин мен Шанхайда өткен «ГДР-дың неміс қолданбалы өнері» көрмесін де қадағалады. Ол сонымен қатар фотомонтаждарды да жасады.

Өмірбаян

Брандт Кемництегі белгілі отбасында Марианна Любе ретінде дүниеге келді. Брандт 1911-1917 жылдары Веймардағы Саксониялық Ұлы герцогтік өнер мектебінде сурет салу және мүсін жасауды оқыды. 1919 жылы норвегиялық суретші Эрик Брандтке үйленді. 1919-1920 жылдары ол күйеуімен бірге шетелде тұрды, бірінші жыл Норвегияда, содан кейін Париж және Францияның оңтүстігіне бір жылдық оқу сапары жасады. Ол 1923 жылдан 1929 жылға дейін Веймар мен Дессаудағы Баухауста оқыды және сабақ берді. Осы екі мектепте оқыған кезеңдер арасында Брандт тәуелсіз суретші ретінде жұмыс істеді. Ол Роберт Энгельманнан мүсін өнерін зерттегенге дейін Фриц Маккенсен мен Роберт Вайзеден сурет салуды үйренді. Баухаус "жасы мен жынысына қарамастан, жақсы беделді кез келген адамды" қабылдауға дайын екенін мәлімдегенімен, гендерлік теңсіздік әлі де күшті болды. Ласло Мохоли-Надь Брандттің жауапкершілігіне және еңбегіне таңғалып, оған Баухаустың металл шеберханасында жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ол ақыры металл шеберханасында диплом алған жалғыз әйел болды. Кейінірек оның сыныптастары Брандтке металл шеберханасында әйелдерге орын жоқ деп сенгендерін және оған қиын, жалықтыратын жұмыс бергендерін мойындады; кейін олар жақсы қарым-қатынаста болды. Мохоли-Надь 1928 жылы Баухаустағы оқытушы лауазымынан кеткенде, Брандт оны шеберхана директорының міндетін атқарушы етіп алмастырды. Осылайша, кейбіреулер оны өнерде гендерлік теңдіктің алға басушысы деп санайды. Ол 1924 жылдың қаңтарында Веймар Баухаусына келмес бұрын суретші болып оқыды, онда Йозеф Альберс, Василий Кандинский және Пол Клее сабақтарын тыңдады, содан кейін сол жылдың жазында металл шеберханасына қатысты. Мұнда ол венгр модернистік теоретик және дизайнер Ласло Мохоли-Надьтің шәкірті болды. Ол тез арада шеберхананың көмекшісі лауазымына көтерілді; Мохоли-Надь 1928 жылы Баухаусты тастап кеткен кезде, ол шеберхананың директорының міндетін атқарушы болды, бір жыл бойы қызмет етіп, өнеркәсіппен ынтымақтастық бойынша Баухаустың маңызды келісімшарттарын келіссөздер арқылы жүзеге асырды. Бұл шамдар және басқа металл шеберханасының жобаларын өндіруге арналған келісімшарттар мектепті қаржыландыруға көмектесетін шеберханалардың сирек мысалы болды. Оның маңызды үлестерінің бірі – Дессаудағы Баухаус ғимараты үшін ол және де бірге жасаған шамдар. 1929 жылы Баухаусты тастап, Берлинге көшіп келгеннен кейін Брандт Берлиндегі студиясында Вальтер Гропиус үшін жұмыс істеді. 1929 жылдың соңынан 1932 жылға дейін Брандт Германияның Гота қаласындағы Руппель металл тауарлары зауытының дизайн бөлімінің басшысы болды, бірақ Ұлы депрессияға байланысты жұмысынан айырылды. Брандттің фотосуретке деген қызығушылығы 1923 жылы "Лилиялармен автопортрет" (Selbstporträt mit Lilien) атты автопортретімен басталды. 1929 жыл оның фотосуреті үшін өнімді жыл болды және ол Баухаус журналында белсенді қатысты. 1933 жылдың басында, Германияда нацистік кезең басталғанда, Брандт елден тыс жерде жұмыс іздеуге тырысты, бірақ отбасылық жағдайлар оны Кемницке қайтаруға мәжбүр етті. Ол нацистік кезеңде тұрақты жұмыс таба алмады. 1939 жылы ол "Reichskulturkammer" – нацистік режимнің ресми суретшілер ұйымының мүшесі болды, өнер құралдарын алу үшін, әйтпесе оларға тыйым салынған болар еді. Алайда Брандт ешқашан нацистік партияның мүшесі болған емес. Көп жылдық бөлек өмірден кейін, ол және Эрик Брандт 1935 жылы ресми түрде ажырасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Брандт Кемницте отбасының үйін қайта жаңартуға көмектесу үшін қалды, ол бомбалаудан қатты зақымдалған еді. Ол өмірінің соңын Шығыс Германияда өткізді және 89 жасында Саксонияның Кирхберг қаласында қайтыс болды. Март Стамның шақыруымен 1949 жылдан 1951 жылға дейін Брандт Дрезден көркемсурет академиясында лекция оқыды. 1951-1954 жылдары Берлиндегі қолданбалы өнер академиясында сабақ берді.

Жұмыс

Брандттың металл күл сөрелер, шай және кофе жиынтықтары, шамдар және басқа да тұрмыстық заттар дизайны қазір Веймар мен Дессау Баухаусының ең жақсы туындыларының бірі деп есептеледі. Сонымен қатар, олардың дизайндары соғыстар аралығында жаппай өндірілген Баухаустың санаулы туындыларының қатарында болды, ал кейбіреулері бүгінде қайта өндіріліп, қолжетімді. 2007 жылдың желтоқсан айында өткен аукционда оның бір шайнегі – MT49 үлгісіндегі шай құюға арналған құрал – 361 000 долларға сатылды, бұл рекордтық көрсеткішті құрады. 1926 жылдан бастап Брандт фотомонтаждар жасаумен де айналысты, бірақ олардың көпшілігі Баухаус стилін тастап, Коммунистік Шығыс Германияда тұрғаннан кейін ғана 1970 жылдары ғана жұртшылыққа белгілі болды. Кейбір фотомонтаждар Баухаус тарихшысы Экхард Нойманның Батыстағы модернистік тәжірибелерге қызығушылықтың жаңаруына байланысты алғашқы тәжірибелерді сұрағаннан кейін назар аударды. Бұл фотомонтаждар соғыстар аралығындағы әйелдердің күрделі жағдайына назар аударады, олар жұмыс, сән және сексуалдық жағынан жаңа еркіндіктерге ие болғанмен, көбінесе дәстүрлі көзқарастармен бетпе-бет келді. 1926 жылы Брандт Баухауспен бірге Дессауға көшіп, бір жылдан кейін металл шеберханасындағы жарықтандыру дизайнына жетекшілік етті, ал 1928 жылдан 1929 жылға дейін оның директоры болды. Брандттың күшінің көп бөлігі оның жарықтандыру дизайнына жұмсалды, оның ішінде Баухаустың бірнеше әріптестерімен және студенттерімен бірлескен жұмыстар да болды. Оның алғашқы жобаларының бірі – 1926 жылғы ME78B аспалы шам. Алюминийден жасалған бұл әдемі шам қарапайым табақ тәрізді көлеңкесімен және инновациялық шкив жүйесімен және қарсы салмақпен ерекшеленді, бұл шамның биіктігін оңай реттеуге мүмкіндік берді; бұл шам Дессау кампусының металл, тоқыма және сәулет бөлімдерінде, сондай-ақ Гропиус үйінің асханасында қолданылды. 1930 және 1940 жылдары Брандт Баухауста болғаннан кейін көптеген мүмкіндіктерге ие болғанына қарамастан, дерлік оқшауланған өмір сүрді. Ол Werkbund ұйымдастырған танымал "FiFo" (Фильм және фотосурет) көрмесінде бес фотосуретін көрсеткен болатын. Оның туындылары көрсетілген бөлімді оның бұрынғы ұстазы Мохоли-Наги ұйымдастырды. Жұмыстан жұмысқа, жобадан жобаға саяхаттағаннан кейін Брандт он алты жыл бойы туған қаласы Кемницте тұрды және ресми лауазымы болған жоқ. Ол жұмыс істеуін жалғастырды, бірақ нақты мақсат немесе тапсырма болған жоқ. Нацистік кезеңде сурет салуды қайтадан бастаған ол ГДР кезінде де сурет салуын жалғастырды, суға негізделген және темпера бояуларын қолданды. Бұл материалдар арзан болды және туындыларды жылдам аяқтауға болады. Суреттер кейде ренжітетін және күйзеліске түсіретін болды, бірақ бұл оның жұмыссыздық және нацистік кезеңдегі уақытын ескере отырып, таңқаларлық емес. Брандт сонымен қатар пионер фотограф ретінде де еске алынады. Ол тәжірибелік натюрморт композицияларын жасады, бірақ оның өзін-өзі суреттеу сериясы ерекше көзге түседі. Бұл суреттерде ол Баухаустың күшті және тәуелсіз Жаңа әйелі ретінде бейнеленеді; басқа мысалдарда оның беті мен денесі металл шарлардың қисық және айна беттерінде бұрмаланып, өзінің және Баухаустағы негізгі ортасының аралас бейнесін жасайды. Брандт Баухауста тоқыма немесе қыш құмыра сияқты сол кезде әйелдерге тән саналатын салалардан алшақтаған бірнеше әйелдің бірі болды. Брандт әйел денесін киіну немесе киімін шешіп алу кезінде суретке түсіруден бас тартады. Ол әйелдің идеалды пішінін зерделеу ниетін де білдірмейді. Мұндай композициялық таңдауларға қатысу оның денесін материалдық заттардың, соның ішінде фотосуреттің өзінің өндірістік күші ретінде көрсетуге кедерлес болуы мүмкін. XX ғасырда өнеркәсіптік ортада жұмыс істейтін әйелдердің суреттері кең таралған, бірақ Брандт өзінің шеберлігін бейнелейтін металлға түсіруді жөн көрді. Осы мақсатта Брандт портреті бейнеленген металл беті "жұмсақ" немесе "сентиментальді" әсерге қарсы тұрады, оның орнына тыныш салқындық сезімін тудырады.

Сәй жиынтығы

Брандттың шай жиынтықтары геометриялық пішіндемелерді қолданады және Конструктивизм мен Де Стил сияқты бағыттардың идеяларын сіңіреді. Оларда әшекейлеу өте аз. Жиынтықтарда күміс жалату және мыс сияқты материалдар, ал тұтқалар үшін эбен ағашы қолданылған. Шай жиынтықтары дерлік толығымен қолмен жасалған, бірақ бұл ұқсас өнімдерді жаппай өндіруге мүмкіндік берді. Брандттың 1924 жылғы түпнұсқа шай жиынтығының көшіру құқығы 1985 жылы итальяндық металл өнімдерін жасау компаниясы Alessi-ге берілді. Шай жиынтығының құқықтарымен қатар, компания 1926 жылғы, алынып тасталатын қақпағы бар күлдан дизайнын да шығаруға құқылы.

Көрмелер

Темпо, Темпо! Марианна Брандттың және Элизабет Оттоның Баухаус фотомонтаждары – 2005-2006 жылдары Берлиндегі Баухаус мұрағатында, Гарвард университетінің Буш Рейзингер мұражайында (Кембридж, Массачусетс) және Нью-Йорктегі Халықаралық фотосурет орталығында көрсетілген көшбасшы көрме.