Кіріспе

Неміс суретшісі, сызбашы, гравюрашы, мүсінші және жазушы Макс Карл Фридрих Бекманн (12 ақпан 1884 – 27 желтоқсан 1950) – неміс суретшісі, сызбашы, гравюрашы, мүсінші және жазушы. Ол экспрессионист суретші ретінде танымал болғанымен, бұл терминнің өзін де, ағымның өзін де қабылдамады. 1920 жылдары ол «Жаңа обьективтілік» (Neue Sachlichkeit) ағымымен байланысты болды, бұл экспрессионизмнің ішкі сезімталдығына қарсы туындаған бағыт. Бекманн тіпті цирк артистері сияқты жеңіл тақырыптарды бейнелегенде де, туындыларында көңіл күйдің немесе алаңдаушылықтың жасырын ағынын сезінуге болады. 1930 жылдары оның туындыларында қорқынышты суреттер мен бұрмаланған формалар айқын көріне бастады, бұл қатыгез реализм мен әлеуметтік сынның үйлесімімен Германияда нацизмнің күшеюімен бірге болды.

Өмір

Макс Бекманн Лейпцигте, Саксонияда орта таптық отбасында дүниеге келді. Жастығынан ол ескі шеберлерге қарсы күресті. Бірінші дүниежүзілік соғыста медициналық санитары болып ерікті түрде қызмет еткен оның ауыр тәжірибелері, оның стилінің академиялық дұрыс бейнелеулерден өзін және адамзатты өзгерткен көрінісін көрсететін фигура мен кеңістіктің бұрмалануымен бірге келді. Ол өмірі бойы салған автопортреттерімен танымал, олардың саны мен күші тек Рембрандт пен Пикассоға ғана тең келеді. Философия мен әдебиетті жақсы білген Бекманн "Өзін" табу үшін мистика мен теософияны да зерттеді. Нағыз ойшыл суретші ретінде ол өзінің туындыларында жасырын рухани өлшемді табуға тырысты (Бекманның 1948 жылғы әйел суретшіге жазған хаттары оның өнерге деген көзқарасын көрсетеді). Веймар Республикасы кезінде Бекман үлкен жетістіктерге жетті және ресми құрметке ие болды. 1925 жылы ол Франкфурттағы Städelschule Көркемсурет академиясында шеберлік сабағын оқытуға таңдалды. Оның ең белгілі шәкірттері Тео Гарве, Лео Майллет және Мари Луиза фон Мотесицки болды. 1927 жылы ол неміс өнері үшін Құрметті империялық сыйлықты және Дюссельдорф қаласының алтын медалін алды; Берлиндегі Ұлттық галерея оның "Қабық" картинасын сатып алды және 1928 жылы "Тюксидодағы автопортретін" сатып алды. 1930 жылдардың басында Städtische Kunsthalle Mannheim (1928) және Базель мен Цюрихте (1930) өткен ірі ретроспективалық көрмелер, сондай-ақ көптеген жарияланымдар Бекманға деген жоғары құрметті көрсетті. Оның бағы Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін өзгерді, оның қазіргі заманғы өнерге деген жек көруі мемлекеттің оны тез арада басып тастауына әкелді. 1933 жылы нацистік үкімет Бекманды "мәдени большевик" деп атады және оны Франкфурттағы өнер мектебіндегі оқытушылық қызметінен босатті. 1937 жылы Гитлер радиода бүлінген өнер туралы сөйлегеннен кейін бір күн өткен соң Бекман екінші әйелі Куаппимен бірге Германиядан Нидерландыға кетті. Он жыл бойы Бекман Амстердамда ерікті түрде жер аударылды. Өмірінің соңғы үш жылында ол Вашингтон университетінде (неміс-американдық суретші және гравер Вернер Дрюеспен бірге) және Бруклин мұражайында сабақ берді. Ол Сент-Луис өнер мұражайының директоры Перри Т. Ратбоунның шақыруымен Сент-Луиске келді. Ратбоун Вашингтон университетіне Бекманды өнер мұғалімі ретінде жұмысқа алуды ұйымдастырды, ол Филип Густонның бос орнын толтырды. Бекманның АҚШ-тағы алғашқы ретроспективасы 1948 жылы Сент-Луистегі Сити арт-мұражайында өтті. Сент-Луисте Мортон Д. Мэй оның демеушісі болды және әуесқой фотограф және суретші, сонымен қатар суретшінің шәкірті болды. Кейін Мэй Бекманның көптеген туындыларын Сент-Луис өнер мұражайына сыйға тартты. Бекман оған Океания және Африка өнерін бағалауға көмектесті. Денвер мен Чикагода тоқтағаннан кейін, ол Куаппимен Манхэттендегі 38-ші Батыс 69-шы көшедегі пәтер алды. Суретшінің жесірі еске түсіргендей, ол Метрополитен өнер мұражайындағы суретінің біреуін көруге бара жатқан еді. Бекманның 1950 жылы, ол қайтыс болған жылы Венеция биенналесінде жеке көрмесі болды.

Тақырыптар

Өзінің бірнеше авангардтық замандастарынан өзгеше, Бекман бейнелеме емес сурет салудан бас тартты; оның орнына, ол бейнелі сурет салу дәстүрін қабылдап, дамытты. Ол Сезанн мен Ван Гогты ғана емес, сондай-ақ Блейк, Рембрандт және Рубенсті, ал одан әрі Бош, Брюгель және Маттиас Грюневальд сияқты орта ғасырдың соңы мен ерте Ренессанс кезеңінің Солтүстік Еуропа суретшілерін зор құрметпен еске алды. Оның стилі мен композициялық әдісі ортағасырлық әйнек суреттерінің (витраж) бейнелерімен байланысты. Портрет, пейзаж, натюрморт және тарихи сурет салу жанрларында жұмыс істеген оның алуан түрлі туындылары дәстүрлі формаларға құрметпен қарап, модернизмнің өте жеке, бірақ шынайы нұсқасын жасады. Бекман діни триптихті жаңадан ойлап тапты және ортағасырлық суретшіліктің бұл архетипін қазіргі заманғы адамзаттың аллегориясына дейін кеңейтті. Фине де Сюэк кезеңінен бастап Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі шаққа дейін Бекман өнері мен тарихтың радикалды өзгерген дәуірін туындыларында көрсетті. Бекманның көптеген суреттері ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Еуропаның ауыртпалықтарын бейнелейді. Оның кейбір бейнелері Веймар Республикасының кабаре мәдениетінің ысырапты сұлулығына сілтеме жасайды, бірақ 1930 жылдардан бастап оның туындыларында нацистердің қатыгездіктеріне қатысты мифологиялық сілтемелер жиі кездеседі. Бұл мәселелерден асып, оның тақырыптары мен символдары кең мағынаға ие, олар үрей, құтқарылу, мәңгілік және тағдырдың құпиялары сияқты жалпы тақырыптарды жеткізеді. Амстердамдағы эмиграция кезінде салған "Мүйізді автопортрет" (1938) оның символдарды қолдануын көрсетеді. Оның көптеген суреттерінде музыкалық аспаптар бейнеленген; осы суретте суретші айналасындағы қараңғылықты зерттеу үшін телескоптай ұстаған мүйіз бейнеленген. Фигураның сурет шеңбері ішіндегі тығыз орналасуы оның тұтқынға алынуын көрсетеді. Көркемсурет тарихшысы Корнелия Стабеноу бұл суретті «оның автопортреттерінің ішіндегі ең қайғылы, сонымен қатар ең жұмбақтысы» деп атады.

Мұра

Бекманның көптеген соңғы суреттері американдық мұражайларда көрсетілген. Ол Филипп Гюстон мен Натан Оливейра сияқты американдық суретшілерге, сондай-ақ Бостон экспрессионизміне, кейіннен бүкіл елге тараған және қазір американдық бейнелі экспрессионизм деп аталатын өнер қозғалысына зор әсер етті. Оның өмірден кейінгі танымалдығы, мүмкін, оның өте жеке көркемдік жолынан зардап шеккен болар; Оскар Кокошка сияқты, ол сыншылар, өнер тарихшылары мен кураторларға тақырыптар беретін ыңғайлы жіктемеге бағынбайды. Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен ірі ретроспективадан (1964–65 жж., Питер Селцтің тамаша каталогымен), Бостонның Көркем өнер мұражайы мен Чикаго өнер институтындағы көрмеден және MoMA-дағы триптихтің көрсетілімінен басқа, оның туындылары ондаған жылдар бойы АҚШ-тың көп бөлігінде көрініс таппады. Оның 1984 жылғы мерейтойы Нью-Йорк аймағында Нассау округінің қала маңындағы өнер мұражайында шағын көрмемен ғана белгіленді. Сент-Луис өнер мұражайында Бекманн суреттерінің әлемдегі ең ірі қоры бар және 1998 жылы оның жұмыстарының ірі көрмесі өтті. ХХ ғасырдың соңынан бері Бекманның еңбектері халықаралық деңгейде танымал болып келеді. Нью-Йорктегі Музейде (1995) және Гуггенхайм мұражайында (1996), Римде (1996), Валенсияда (1996), Мадридте (1997), Цюрихте (1998), Мюнхенде (2000), Франкфуртта (2006) және Амстердамда (2007) ретроспективалар мен көрмелер ұйымдастырылды. Испания мен Италияда Бекманның туындылары алғаш рет кең жұртшылыққа ұсынылды. Бекманның ірі ретроспективасы Париждегі Помпиду орталығында (2002) және Лондондағы Tate Modern мұражайында (2003) көрсетілді. 2011 жылы Франкфурттағы Städel мұражайы суретшіге жаңадан жабдықталған тұрақты көрмесінде арнайы бөлме арнады. Макс Бекманн қоғамы алғаш Вильгельм Хаузенштейн және басқалар тарапынан құрылды. Макс Бекманн мұрағаты 1977 жылы құрылып, Бавария мемлекеттік суреттер жинағының басқаруында. 1996 жылы Бекманның неміс баспасы Piper суретшінің хаттарының үшінші және соңғы томын жариялады, оның өткірлігі мен көрегендігі оны неміс тіліндегі ең көрнекті жазушылардың қатарына қояды. Оның эсселері, пьесалары және, ең бастысы, күнделіктері де бірегей тарихи құжаттар болып табылады. Бекманның жазбаларының іріктелген бөлігі 1996 жылы Чикаго университетінің баспасында АҚШ-та жарық көрді. 2003 жылы париждік романист және өнер тарихшысы Стефан Раймерц Макс Бекманның өмірбаянын жариялады. Онда көптеген фотосуреттер мен дереккөздер алғаш рет ұсынылған. Биографияда Бекманның Достоевский, Шопенгауэр, Ницше және Рихард Вагнер сияқты жазушылар мен философтар туралы ойлары жазылған. Кітап әлі ағылшын тіліне аударылмаған. 2015 жылы Сент-Луис өнер мұражайы Линнетт Роттың авторлығындағы «Сент-Луис өнер мұражайындағы Макс Бекманн: Суреттер» атты кітабын жариялады. Бұл SLAM-дағы Бекманн суреттерінің, әлемдегі ең ірі жиынтығының жан-жақты шолуы болып табылады және суретшінің өнерін және оның туындыларын кеңіректегі контекстке қояды.

Өнер нарығы

Бекманн ХХ ғасырдың маңызды суретшісі саналғанымен, ол халыққа кеңінен танымал болған емес, ал оның туындылары көбінесе неміс және австриялық коллекционерлердің таңдаулы тобына қызығушылық тудырған. 1921 жылы Бекман Берлиндегі Дж. Б. Нойманмен эксклюзивті келісімшартқа қол қойды.

Қайта ашылған шығармалар

2012 жылы Корнелиус Гурлитттің Мюнхендегі пәтерінен Бекманның бірнеше маңызды туындылары табылды. Олардың нацистік кезеңдегі тарихы және сатылу жолы неміс полициясы мен өнер тарихшыларының қатаң зерттеуіне алынып отыр.