Ханс Рихтер: Дадаизм мен авангард өнерінің шебері

Кіріспе

Неміс суретшісі (1888–1976)

Ханс (Жоханнес Зигфрид) Рихтер (6 сәуір 1888 – 1 ақпан 1976) – неміс дадаист суретшісі, график, авангардтық кино өндірушісі және өнер тарихшысы. 1965 жылы дада қозғалысының тарихы туралы «Дадаизм» атты кітабын жариялады. Берлинде жақсы жағдайдағы отбасында дүниеге келді және Швейцарияның Локарно қаласының жанындағы Минузиода қайтыс болды. Экспрессионизмнен дадаизмге, конструктивизмге және неопластицизмге дейін, 1910-1920 жылдардағы авангард өнерінің маңызды тұлғаларының бірі болды. Рихтер Берлинде «Die Aktion» журналына материалдар жазды. Оның алғашқы көрмесі 1916 жылы Мюнхенде өтті, ал «Die Aktion» журналы оның еңбегіне арналған арнайы шығарылымды жариялады. Сол жылы ол жарақат алып, әскерден босатылды, Цюрихке барып, Тристан Цара, Марсель Янко, Жан Арп және Хьюго Боллмен танысты, олар бірлесіп дада қозғалысын құрды, оған ол қосылды. Рихтер суретшінің міндеті соғысқа қарсы тұрып, революцияны қолдау арқылы саяси белсенді болу деп есептеді. Оның алғашқы абстрактілі туындылары 1917 жылы жасалды. 1918 жылы Тристан Цара Рихтерді Викинг Эггелингпен таныстырды, және олар бірге кино тәжірибелерін жүргізді. 1919 жылы Рихтер Цюрихтегі Революциялық суретшілер қауымдастығын (Artistes Radicaux) құруға қатысты. Сол жылы ол өзінің алғашқы «Прелюдиясын» жасады: он бір суретте дамыған тақырыптың оркестрленуі. 1920 жылы ол Берлиндегі «Қараша тобының» мүшесі болды және голландтық «De Stijl» журналына материалдар жазды. Мансабы бойында Рихтер 1921 жылғы «Ритм 21» фильмінің алғашқы абстрактілі фильм екенін айтты, бірақ шындығында оған Бруно Корра мен Арнальдо Джиннаның итальяндық футуристік фильмдері (олар «Киноның футуристік манифестінде» жазғандай) және 1920 жылы «Жарық ойыны, Op. 1» фильмін түсірген неміс суретшісі Вальтер Руттман алдын басты. Дегенмен, Рихтердің «Ритм 21» фильмі ерте абстрактілі фильмдердің маңыздысы саналады. 1933 жылы нацистер Рихтердің Берлиндегі студиясын қарап шықты, оның туындыларын тәркілеп немесе жойды. Ол неміс азаматтығынан айырылып, «дегенеративті» суретші және «мәдени большевик» деп танылды. 1931–1932 жылдары КСРО-да нацизмге қарсы фильм түсіруге тырысқаннан кейін Рихтер Еуропаны аралады. Голландияда «Philips» компаниясында жұмыс істеді және Швейцарияда тапсырыс бойынша фильмдер түсірді. Сондай-ақ, ол кино туралы көптеген лекциялар оқыды. Рихтердің ағаш кескіндері мен суреттері туралы Мишель Сеуфор Рихтердің ақ-қара графикалық жұмыстары, Ханс Арп пен Марсель Янконың еңбектерімен бірге, даданың Цюрих кезеңінің ең типік туындылары екенін жазды. 1923–1926 жылдары Рихтер Вернер Графф және Мис ван дер Роэмен бірге «G. Material zur elementaren Gestaltung» журналын шығарды. Рихтер киноға қатысты өз көзқарасын былай түсіндірді:
Мен киноны қазіргі заманғы өнер түрі ретінде қарастырамын, ол көру сезіміне ерекше қызығушылық тудырады. Сурет салудың өзіндік проблемалары мен сезімдері бар, сондай-ақ киноның да. Бірақ кейде екі жақтың арасындағы шекара жоғалады немесе олар бір-біріне кедері келтіреді. Әсіресе, кино ежелгі өнердің кейбір уәделерін орындай алады, оларды жүзеге асыруда сурет пен кино жақын серіктес болып, бірлесіп жұмыс істейді.

Hans (Johannes Siegfried) Richter (6 April 1888 – 1 February 1976) was a German Dada painter, graphic artist, avant garde film producer, and art historian. In 1965 he authored the book Dadaism about the history of the Dada movement. He was born in Berlin into a well to do family and died in Minusio, near Locarno, Switzerland. From Expressionism through Dadaism, Constructivism and Neoplasticism, he was one of the major figures of avant garde art in the 1910s and 1920s Richter contributed to the periodical Die Aktion in Berlin. His first exhibition was in Munich in 1916, and Die Aktion published a special edition about him. In the same year he was wounded and discharged from the army and went to Zürich and met Tristan Tzara, Marcel Janco, Jean Arp, and Hugo Ball, who together were forming the Dada movement, which he joined. Richter believed that the artist's duty was to be politically active by opposing war and supporting revolution. His first abstract art works were made in 1917. In 1918, Tristan Tzara introduced Richter to Viking Eggeling and the two experimented together with film. Richter was co founder, in 1919, of the Association of Revolutionary Artists (Artistes Radicaux) at Zürich. In the same year he created his first Prélude: an orchestration of a theme developed in eleven drawings. In 1920, he became a member of the November Group in Berlin and contributed to the Dutch periodical De Stijl. Throughout his career, Richter claimed that his 1921 film, Rhythmus 21, was the first abstract film ever created, but in fact it was preceded by the Italian Futurist films by Bruno Corra and Arnaldo Ginna (as they report in the Futurist Manifesto of Cinema), as well as by fellow German artist Walter Ruttmann, who produced Lichtspiel Opus 1 in 1920. Nevertheless, Richter's film Rhythmus 21 is considered an important early abstract film. In 1933, The Nazis ransacked Richter's studio in Berlin, confiscating or destroying his work. He was stripped of his German citizenship and labelled a "degenerate" artist and "cultural Bolshevik". After attempting, in vain, to make an anti Nazi film in the Soviet Union in 1931–1932, Richter travelled around Europe. He worked for Philips in Holland and made commissioned films in Switzerland. He also gave numerous lectures about film. About Richter's woodcuts and drawings Michel Seuphor wrote that Richter's black and whites graphic work, together with that of Hans Arp and Marcel Janco, are the most typical works of the Zürich period of Dada. From 1923 to 1926, Richter edited, together with Werner Gräff and Mies van der Rohe, the periodical G. Material zur elementaren Gestaltung. Richter wrote of his own attitude toward film:
I conceive of the film as a modern art form particularly interesting to the sense of sight. Painting has its own peculiar problems and specific sensations, and so has the film. But there are also problems in which the dividing line is obliterated, or where the two infringe upon each other. More especially, the cinema can fulfill certain promises made by the ancient arts, in the realization of which painting and film become close neighbors and work together.

Америка Құрама Штаттары

Рихтер 1940 жылы Швейцариядан АҚШ-қа көшіп, американдық азамат атанды. 1941 жылдан бастап ол Нью-Йорк қалалық колледжіндегі Кинотехника институтында оқытушы болып жұмыс істеді, кейін директорлық қызметке өтті. Нью-Йорк қаласында тұрғанда Рихтер Макс Эрнст, Жан Кокто, Пол Боулз, Фернан Лежер, Александр Кальдер, Марсель Дюшан және басқалармен бірлесіп екі көркем фильм түсірді: "Dreams That Money Can Buy" (1947) және "8 x 8: 8 қозғалыстағы шахмат сонатасы" (1957). 1957 жылы ол Ханс Арп, Марсель Дюшан, Рауль Хаусман, Ричард Хюльсенбек және Курт Швиттерстің өзі жазған өлеңдері мен прозаларын оқыған "Дадаскоп" атты фильмді аяқтады. 1958 жылдан кейін Рихтер жылдың бір бөлігін Аскона мен Коннектикутта өткізіп, сурет салуға қайта оралды. Пегги Гуггенхайм АҚШ-та оның алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырды, онда Екінші дүниежүзілік соғыстан шабыттанған үлкен суреттелген туындылары басты орын алды. 1965 жылы Рихтер "Дада: Өнер және анти-өнер" атты Дада қозғалысы туралы куәгердің баяндамасын жазды, онда жаңадан пайда болған Нео-Дада туындылары туралы ойлары да қамтылған.

Жеке өмір

Ханс Рихтер төрт рет үйленген: 1916 жылы Элизабет (Лиза, Лайз, Лиэска) Штайнертке (1923 жылы қайтыс болды), 1921 жылы Мария фон Ванселоуға (1922 жылы ажырасты), 1927 жылы Эрна Нимейерге (қолданылатын есімдер: Ренате Грин, Ре Супо, Рене Манш), 1951 жылы Фрида Руппельге (1910-78) үйленді. Оның екі баласы – Ханс Руппель мен Урсула Лоудер мүлікті басқарды.