Кіріспе

1831–1848 жылдар аралығында Италияны біріктіруді қолдаған саяси қозғалыстар, басқа да қозғалыстар

Жас Италия (la ˈdʒoːvine iˈtaːlja) – 1831 жылы Джузеппе Маццини құрған итальяндық саяси қозғалыс. Италиядан кеткеннен кейін бірнеше ай өткен соң, 1831 жылдың маусым айында Маццини Сардиния королі Чарльз Альбертке хат жазып, Италияны біріктіруді және ұлтты жетектеуді сұрады. Бір айдан соң, талаптары патшаға жетпегеніне көз жеткізген ол Марсельде бұл қозғалысты құрды. Кейін ол Еуропаның басқа елдеріне де тарады. Қозғалыстың мақсаты – Италияның консервативтік мемлекеттерінде және Австрия империясының басып алған жерлерінде жалпы көтеріліс ұйымдастырып, біртұтас Италия республикасын құру еді. Маццини халықтың көтерілісі біртұтас Италияны құруға себін тиеді деп сенді. Қозғалыстың мақсатын анықтаған ұран – "Бірлік, күш және еркіндік". Бұл фраза елдің бірлігін символдайтын үш түсті итальян туында кездеседі.

Шолу

Giovine Italia 1831 жылы шілдеде Францияда, Маццини елден кеткен кезде құрылды. Оның мүшелері итальян орта ғасырларының тұлғаларының есімдерін қабылдады. Әрбір бауырластық мүшесі ант беруі керек еді, онда олар Италияны біріктірілген, еркін, тәуелсіз, республикалық мемлекетке айналдыруға міндеттенетін, барлық адамның тең екендігін мойындайтын елге айналдыруға уәде беретін. 1833 жылы қозғалысқа шамамен 60 000 адам қосылды. Сол жылы Савойя мен Пьемонтта көтеріліс жоспарлап жатқан көптеген мүшелері Сардиния полициясымен тұтқындалып, жазаланды. Австрияда осы қозғалысқа байланысы бар адам сатқын деп есептелді. Бұл қылмыс өлім жазасымен жазаланды. 1834 жылдың ақпан айында Пьемонт пен Савойяда тағы бір сәтсіз Маццини көтерілісінен кейін қозғалыс біраз уақытқа жоғалып, 1838 жылы Англияда қайта пайда болды. Сицилия, Абруцци, Тоскана, Ломбардия, Венеция, Романья (1841 және 1845), Болонья (1843) қалаларындағы басқа да көтерілістер сәтсіз аяқталды. 1848–49 жылдары Рим республикасы да қысқа ғұмырлы болды, оны Папа Пий IX шақырған француз армиясы талқандады. Маццини бұл Папаны Италияның либералды бірігуінің ең мүмкін болатын қорғаушысы деп санаған, бірақ ол реакционерлердің жетекшісіне айналды. Маццини өзі Еуропаның әр жерінде осыған ұқсас қозғалыстар құрды. La Giovine Italia 1835 жылы құрылған халықаралық бағытталған қауымдастық Giovine Europa-мен байланыс жасады, сондай-ақ Junges Deutschland, Młoda Polska, Young Turks және Giovine Svizzera сияқты ұқсас қозғалыстармен бірге жұмыс істеді. Ол сондай-ақ 20 ғасырдың басында Босния және Герцеговинадағы серб революциялық қозғалысы Mlada Bosna-ға әсер етті. Маццини қозғалысы 1853 жылы Миланда Австрияға қарсы соңғы сәтсіз көтерілістен кейін, Пьемонт монархиясының пайдасына демократиялық Италияның үмітін жойғаннан кейін, іс жүзінде қуылды. 1860 жылы граф Кавурдың басшылығымен ұлттық бірігуге қол жеткізілді. «Жас Италия» қозғалысының ең танымал мүшесі Джузеппе Гарибальди (1807–1882) болды. Ол 1833 жылы Женевада әлеуметтік және саяси реформалар барысында Маццинимен танысқаннан кейін қозғалысқа қосылды. Ол сонымен қатар Пьемонтта Маццини басқарған сәтсіз көтеріліске қатысты. Оның салдарынан ол өлім жазасына кесілді. Тағдырынан хабардар болған Гарибальди Марсельге қашып кетті. Кейіннен 19 ғасырдың ортасынан бастап 20 ғасырдың соңына дейінгі кезеңде Азия мен Африкадағы Еуропаның отарларында жастар үшін ұқсас ұлтшылдық қозғалыстар пайда болды.