Кіріспе

Итальяндық грек жазушысы, революционер және ақын Уго Фосколо (6 ақпан 1778 – 10 қыркүйек 1827), тумасы Николо Фосколо, грек-итальян жазушысы, революционер және ақын. Ол ең әйгілі 1807 жылғы «Dei Sepolcri» атты ұзын поэмасымен танылды.

Ерте өмір

Фосколо Иония аралдарындағы Закинтоста дүниеге келген. Оның әкесі Андреа Фосколо кедейленіп қалған венециялық дворян, ал анасы Диамантина Спатис грек болған. 1788 жылы Спалатода (қазіргі Сплит, Хорватия) дәрігер болып жұмыс істеген әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасы Венецияға көшіп барды, ал Фосколо Падуа университетінің далматин гимназиясында бастаған оқуын аяқтады. Оның Падуадағы ұстаздарының арасында Аббат Мельхиоре Чезаротти болды, оның Оссян аудармасы Италияда кең танымал болды және Фосколоның әдеби талғамына әсер етті; ол заманауи және ежелгі грек тілдерін білді. Оның әдеби амбициясы 1797 жылы шыққан «Тиесте» трагедиясында көрінді, ол белгілі бір деңгейде сәттілікке ие болды. Маренго шайқасынан кейін (1800) Миланға оралған ол «Ортис» романына соңғы түретпелер жасады, Каллимахтың аудармасы мен түсіндірмесін жариялады, «Илиаданы» аударуға кірісті және Лоренс Стерннің «Франция мен Италия арқылы сезімтал саяхат» атты туындысын аударуды бастады. Трафальгар шайқасындағы жеңілістен (1805) және Наполеонның басып алу жоспарларынан бас тартуынан кейін, Фосколо 1806 жылы Италияға оралды. Бірақ Франциядан кетер алдында Парижде Алессандро Манцонимен тағы да кездесті. Манцони, жеті жылға жуық кіші болған, әлі де анасы Джулия Беккарияның үйінде тұрып жатқан еді. Зерттеулер 1801-1803 жылдар аралығында Фосколо мен Манцони поэзиясы арасындағы тығыз байланысты (мәтіндік, ырғақтық және өмірбаяндық) атап өтті, мысалы, Фосколоның «Денсаулыққа жеткен досқа» («All'amica risanata») арналған одасы, Антониетта Фагнани Аресеге, және Манцонидің «Ким, Синтус шыңдарында» («Qual su le cinzie cime») атты туындысы.

1807 жылы Наполеонның 1804 жылғы қала шегінде жерлеуге тыйым салған жарлығына орай, Фосколо «Қабірлер туралы» («Dei Sepolcri») атты туындысын жазды, оны қазіргі уайым мен болашақтың қараңғылығынан өткенге қашуға тырысқан өзінің ұлы күш-жігері деп сипаттауға болады. Ежелгі грек шешендігінің шедеврлеріндегідей, құдіретті өлгендер қабірлерінен шақырылып, өз елдері үшін қайтадан шайқасуға шақырылады. 1809 жылдың қаңтар айында Фосколо Павия университетінің итальян риторикасы кафедрасына тағайындалды. Павияда Фосколо кейін Контардо Феррини, Ада Негри және Альберт Эйнштейннің үйі болған Палаццо Корнаццаниде тұрды. Оның ашылу лекциясы «Әдебиеттің пайда болуы мен міндеті туралы» «Қабірлер туралы» сияқты рухта ұсынылды. Лекциясында Фосколо жас отандастарын әдебиетті академиялық дәстүрлерге бағынып емес, жеке және ұлттық өмір мен дамуға қатысты зерттеуге шақырды. Уолтер Скотттың баяндауы бойынша, оның қоғамдағы мінез-құлқы ұзаққа созылатын достық қарым-қатынас орнатуға және сақтауға қолайлы болған жоқ. Ол 1827 жылдың 10 қыркүйегінде Тернхэм Гринде қайтыс болды және Чизуиктегі Сент-Николас шіркеуіне жерленді, оның қалпына келтірілген қабірі осы күнге дейін сақталған; ол оны «шаршаған азамат ақын» деп атайды және оның жасын 50 деп қате көрсеткен. Оның қайтыс болғаннан кейін қырық төрт жыл өткен соң, 1871 жылдың 7 маусымында Италия королінің өтініші бойынша оның сүйегі қайтадан көміліп, Флоренцияға жеткізілді, онда ұлы ұлттық аза тұтудың барлық мақтанышы мен салтанатымен, Николо Макиавелли мен Витторио Альфиери, Микеланджело мен Галилей ескерткіштерінің жанында, Санта-Кроче шіркеуінде, ол «Қабірлер туралы» туындысында жырлаған итальян даңқының пантеонында соңғы демалыс орнын тапты. Тарихшы Люси Риаллдың айтуынша, 1870 жылдары Уго Фосколоны дәріптеу Италия үкіметінің осы кездегі (Италияның бірігуін аяқтауға сәттілікке жеткен, бірақ католик шіркеуімен тікелей қақтығысқа түскен) «зайырлы әулиелердің» галереясын құруға бағытталған әрекетінің бір бөлігі болды.

Қазіргі мәдениеттегі сілтемелер

Уго Фосколо – итальян композиторы Лоренцо Феррероның 1986 жылы жазған «Фосколоның қашуы» атты шығарманың тақырыбы. Оның «Alla sera» сонеті «La meglio gioventù» фильмінде пайда болады. Оның Кенсингтон, батыс Лондондағы Эдвардс алаңындағы үйіне Англия мұрасының көк тақтасы орнатылған.