Итальян саяхатшысы және тарихшы Джино Каппони

Кіріспе

Маркиз Джин Каппони (Флоренция, 13 қыркүйек 1792 – Флоренция, 3 ақпан 1876) – либералды-католиктік көзқарастағы итальян саяхатшысы және тарихшы.

Өмірбаян

Каппони – Флоренцияның танымал аристократиялық әулеті, алғаш рет 1250 жылы айтылған; олар сауда және банк ісімен айналысып, зор байлыққа ие болды, ал оның көптеген өкілдері республика және Медичилер қызметінде ерекше көзге түсті (Пьеро Каппониді қараңыз), кейін Лотарингия үйінің қызметінде болды. Джино – Маркиз Пьер Роберто Каппонидің ұлы, Тоскананың билеуші ұлы герцогы Фердинанд III-ке өте жақын дворян, сондай-ақ Пассионист әпкелерінің негізін қалаушысы Герардияның ұлы. 1799 жылы француздар биліктен құлатылғанда Каппони әулеті Венаға жер аударылды, ол өзінің Ұлы герцогтыққа деген құқықтарын неміс княздығына алмастырғанға дейін (1803) сонда қалды. Кейін Каппони Флоренцияға оралды, ал 1811 жылы Джино маркиза Джулия Верначчиаға үйленді. Әулет француздарға қарсы болғанымен, 1813 жылы Парижде Наполеонға құрмет көрсету үшін басқа да беделді тұлғалармен бірге Джино таңдалды. Наполеон құлады, Фердинанд Тосканаға оралды (1814 жылдың қыркүйегінде), бірақ жаңадан қалпына келтіру Италияның басқа аймақтарына қарағанда онда реакциялық емес болып шықты. Жас Каппониді сарайда жақсы қабылдады, бірақ ол жай ғана сәнді өмірге қанағаттанбай, өзін зерттеуге және шетелге саяхаттауға арнады. Италияға бірнеше рет саяхаттағаннан кейін ол 1818 жылы Парижге тағы да барды, содан кейін Англияға барды. Ол ағылшын институттарына қатты қызығушылық танытты, конституцияны, сайлау жүйесін, университет өмірін және өндірістік ұйымды мұқият зерттеді. Эдинбургте ол «Эдинбург шолуының» редакторы Фрэнсис Джеффримен кездесті және Италияда осыған ұқсас шолу құруға ниет білдірді. Джеффримен танысудан басқа, ол көптеген көрнекті мемлекет қайраткерлерімен және әдебиет қайраткерлерімен танысты, соның ішінде Лорд Джон Рассел, Бедфорд герцогы, Дугальд Стюарт және Уго Фосколо. Бұл сапар оның мінез-құлқын қалыптастырды, оны қызу англофил етті, сонымен қатар өз елінің қиын жағдайларын барған сайын түсіне бастады. Ол Италияға 1820 жылы оралды, Флоренцияға жеткенде ол ең жақсы әдеби талантты тартатын «Эдинбург шолуына» ұқсас журнал құруға көмектесті. Бұл мақсатқа ол швейцарлық дәрігер Виуссеудің көмегімен қол жеткізді, нәтижесінде «Antologia» журналы жарық көрді. Ол оның бағаналарына, сондай-ақ Виуссеудің тағы бір жобасы – «Archivio Storico» журналына көп үлес қосты. Каппони саясатқа белсенді түрде қызығушылық таныта бастады және Италияның барлық аймақтарындағы либералдармен байланыс орнатты. Ол Италияны азат ету мүмкіндігін Савой Карниньяноның принці Карл Альбертпен талқылады, оған Миландық революционер граф Конфалоньериді таныстырды. Бірақ 1821 жылғы көтерілістің сәтсіз аяқталуы және Конфалоньеридің түрмеге қамалуы Каппониді революция арқылы бір нәрсеге қол жеткізуден үмітсіз қалдырды, ол өзін Тоскананың экономикалық дамуына және оқуға арнады. Ол 1842 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Өзінің Варрамистадағы әдемі вилласында ол шіркеу тарихы үшін материалдар жинады; оның жұмысы отбасылық қиындықтар мен көру қабілетінің нашарлауымен тоқтап қалды. 1844 жылы ол соқыр болып қалды, бірақ ол аманюенс көмегімен жұмысын жалғастырды. 1847 жылы ол қайтадан саясатқа араласып, Австрияға қарсы итальяндық одақ құру жоспарларын талқылады. 1848 жылы ұлы герцог Леопольд II өз халқына конституция беру туралы шешім қабылдағанда, Каппони оны жасау жөніндегі комиссияның мүшесі болды, ақырында ол премьер-министр болды. Ықшам өкілеттігі кезінде ол сыртқы істерді өте шеберлікпен жүргізді және Шарль Альберттің Минчиодағы жеңілісінен кейін Италияның жағдайын құтқару үшін бар күшін салды. 1848 жылдың қазан айында ол отставкаға кетті; көп ұзамай ұлы герцог Флоренцияда тәртіпсіздік тудырып қашып кетті. 1849 жылы Ұлы герцог австриялық әскерлердің сүйемелдеуімен оралды. Соқыр мемлекет қайраткері Флоренцияда жек көрінетін ақ австриялық форманы көрмегені үшін Құдайға шүкіршілік етті. Ол оқуын жалғастырып, өзінің үлкен «Storia della Repubblica di Firenze» еңбегін бастады; бірақ ол саяси оқиғаларды үлкен қызығушылықпен бақылады және 1859 жылы өзімен бірге болған лорд Джон Расселлді ұлы герцогтың үмітсіздігіне сендіруге көмектесті. Леопольдтың екінші рет қашуынан кейін (1859 жылдың 27 сәуірінде) Тоскана жиналысы шақырылды, ал Каппони оның мүшесі болып сайланды. Ол ұлы герцогты биліктен шеттету және Тоскананы Пьемонтпен біріктіру үшін дауыс берді. 1860 жылы король Виктор Эммануэль оны сенатор етіп тағайындады. Соңғы жылдары Флоренция тарихына толыққанды берілді, ол 1875 жылы жарық көрді және дереу сәттілікке ие болды. Бұл Каппонидің соңғы еңбегі болды, өйткені 1876 жылдың 3 ақпанында ол сексен төрт жасында қайтыс болды. Каппони – тосканалық жер иелерінің ең үздік өкілдерінің бірі. «Ол», – деп жазды оның биографы Табаррини, – «1815 жылғы бейбітшілікке мойынсұнбаған, Италияны сол жылғы еуропалық бейбітшілік оны тастап кеткен төмен жағдайдан көтеруге ниеттенген, және шетелдіктердің пікірінше итальяндықтардың беделін көтеріп, олардың құрметі мен сыйлауын қамтамасыз еткен бір буынның ең жарқын тұлғаларын бірінен кейін бірі көрсетеді». Ол Италиядағы ең қызықты адамдардың барлығын, сондай-ақ көптеген танымал шетелдіктерді білді: Джузеппе Джустиді, ақынды, Алессандро Манцониді, романисті, Никколо Томмазео, Ричард Кобденді, А. фон Реймонтты, тарихшыны, өз сарайында немесе виллаларында қонаққа шақырды, көптеген күрескен студенттер мен революционерлерге көмек көрсетті. Тарихшы ретінде оның беделі «Storia della Repubblica di Firenze» (Флоренция, 1875) еңбегіне негізделген; ол қала тарихының алғашқы кезеңдеріне қатысты жаңа жаңалықтарға байланысты ескіргенімен, құжаттарға негізделген және қазіргі заманғы сындық рухта жазылған Италиядағы толыққанды алғашқы кітап еді. Оның тарихынан басқа, оның «Scritti inediti» жинағында көптеген эсселер мен памфлеттер жарияланды.

The Capponi was an illustrious Florentine aristocratic family, and is mentioned as early as 1250; it acquired great wealth as a mercantile and banking firm, and many of its members distinguished themselves in the service of the republic and the Medicis (see Piero Capponi), and later in that of the house of Lorraine. Gino was the son of the Marquis Pier Roberto Capponi, a nobleman greatly attached to the reigning grand duke of Tuscany, Ferdinand III and also the son of vertical align=sup, foundress of the Passionist Sister. When that prince was deposed by the French in 1799 the Capponi family followed him into exile at Vienna, where they remained until he exchanged his rights to the grand duchy for a German principality (1803). The Capponi then returned to Florence, and in 1811 Gino married the marchesina Giulia Vernaccia. Although the family were very anti French, Gino was chosen with other notables to pay homage to Napoleon in Paris in 1813. On the fall of Napoleon, Ferdinand returned to Tuscany (September 1814), but the restoration proved less reactionary there than in any other part of Italy. Young Capponi was well received at court, but not satisfied with the life of a mere man of fashion, he devoted himself to serious study and foreign travel. After sundry journeys in Italy he again visited Paris in 1818, and then went to England. He became deeply interested in English institutions, and carefully studied the constitution, the electoral system, university life, and industrial organization. At Edinburgh he met Francis Jeffrey, the editor of the Edinburgh Review, and conceived a desire to found a similar review in Italy. Besides knowing Jeffrey he made the acquaintance of many prominent statesmen and men of letters, including Lord John Russell, the duke of Bedford, Dugald Stewart, and Ugo Foscolo. This visit had a great effect in forming his character, and while it made him an ardent Anglophile, he realized more and more the distressing conditions of his own country. He returned to Italy in 1820, and on reaching Florence he helped found a review journal on the lines of the Edinburgh Review, which should attract the best literary talent. This he achieved with the help of the Swiss GP Vieusseux, and the result was the journal, Antologia. He contributed largely to its columns, as well as to those of the Archivio Storico, another of Vieusseux's ventures. Capponi began to take a more active interest in politics, and entered into communication with the Liberals of all parts of Italy. He had discussed the possibility of liberating Italy with Prince Charles Albert of Savoy Carignano, to whom he had introduced the Milanese revolutionist Count Confalonieri. But the collapse of the rising of 1821 and the imprisonment of Confalonieri made Capponi despair of achieving anything by revolution, and he devoted himself to the economic development of Tuscany and to study. He was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1842. At his beautiful villa of Varramista he collected materials for a history of the Church; his work was interrupted by family troubles and by progressive vision loss. By 1844 he had become blind, although he continued to work by means of amanuenses. In 1847 he again plunged into politics and discussed plans for an Italian alliance against Austria. When the grand duke Leopold II decided in 1848 to grant his people a constitution, Capponi was made a member of the commission to draw it up, and he eventually became prime minister. During his short tenure of office he conducted foreign affairs with great skill, and made every effort to save the Italian situation after the defeat of Charles Albert on the Mincio. In October 1848 he resigned; soon afterwards the grand duke fled, creating disordered government in Florence. In 1849 the Grand Duke was able to return with an escort of Austrian soldiery. The blind statesman thanked God that he could not see the hated white Austrian uniforms in Florence. He returned to his studies and commenced his great Storia della Repubblica di Firenze; but he followed political affairs with great interest, and helped to convince Lord John Russell, who stayed with him in 1859, of the hopelessness of the grand duke's position. After Leopold's second flight (27 April 1859) a Tuscan assembly was summoned, and Capponi elected member of it. He voted for the grand duke's deposition and for the union of Tuscany with Piedmont. King Victor Emmanuel made him senator in 1860. His last years were devoted almost exclusively to his Florentine history, which was published in 1875 and achieved an immediate success. This was Capponi's last work, for on 3 February 1876 he died at the age of eighty four. Capponi was one of the best specimens of the Tuscan landlord class. "He represents," wrote his biographer Tabarrini, "one of the most striking personalities of a generation, all by now deceased, which did not resign itself to the beatitudes of 1815, but wished to raise Italy from the humble state to which the European peace of that year had condemned her; and he succeeded by first raising the character of the Italians in the opinion of foreigners, so as to deserve their esteem and respect." He knew nearly all the most interesting people in Italy, besides many distinguished foreigners: Giuseppe Giusti, the poet, Alessandro Manzoni, the novelist, Niccolò Tommaseo, Richard Cobden, A von Reumont, the historian, were among those whom he entertained at his palace or his villas, and many were the struggling students and revolutionists to whom he gave assistance. As a historian his reputation rests on his Storia della Repubblica di Firenze (Florence, 1875); it was the first comprehensive Italian book on the subject based on documents and written in a modern critical spirit, and if the chapters on the early history of the city are now obsolete in view of recent discoveries, yet, as a whole, it remains a standard work. Besides his history a large number of essays and pamphlets have been published in his Scritti inediti.