Кіріспе
Оңтүстік Еуропадағы ірі өзен – Адидж (Adige; Etsch; Athesis; Ἄθεσις, немесе Ἄταγις) – Подан кейін Италиядағы екінші ең ұзын өзен. Ол Оңтүстік Тироль провинциясындағы Виншгау аймағындағы Решен жотасынан басталып, Италияның Австрия және Швейцариямен шекарасына жақын жерден Адриатика теңізіне дейін, Италияның солтүстік-шығыс бөлігі арқылы ағып өтеді. Өзеннің атының шығу тегі белгісіз. XIX ғасырдағы теориялар, мысалы, протокельт тіліндегі "су" сөзінен туындағандығы және Англиядағы Тиз өзенімен (көнеде Атезис, Теза) байланысты екендігі туралы пікірлер кельт ономасттары тарапынан қабылданылған емес және қазір толығымен ескірген.
The Adige (ˈaːdidʒe; Etsch ; ; ; ; Athesis; Ἄθεσις, or Ἄταγις) is the second longest river in Italy, after the Po. It rises near the Reschen Pass in the Vinschgau in the province of South Tyrol, near the Italian border with Austria and Switzerland, and flows through most of northeastern Italy to the Adriatic Sea. The name of the river is of unknown origin. Nineteenth century theories, such as a derivation from the Proto Celtic 'the water', and alleged to be cognate with the River Tees in England (anciently Athesis, Teesa), have never been accepted by Celtic onomasts and are now completely obsolete.
Сипаттама
Өзеннің бастауы Решен асуының жанында, Инн аңғарының үстінде, Австрия мен Швейцария шекарасына жақын орналасқан. Ол жасанды альпілік Решен көлі арқылы ағады. Көл бұрынғы Альт Граун ("Ескі Граун") ауылының орнын белгілейтін шіркеу мұнарасымен әйгілі; бөгет аяқталғаннан кейін 1953 жылы ауыл эвакуацияланып, суға батты. Глурнсқа жақын жерде Ром өзені Швейцарияның Валь-Мюстайр аңғарынан қосылады. Адиге шығысқа қарай Виншгау арқылы Мераноға дейін ағады, онда солтүстіктен Пассер өзенімен кездеседі. Мерано мен Болцано арасындағы бөлік Эцштал деп аталады, яғни Адидже аңғары. Болцаноның оңтүстігінде Ейсак өзені Адигеге қосылып, өзен оңтүстікке қарай Альп таулары арқылы өтетін маңызды жолдардың бірі арқылы ағады, Решен және Бреннер асуларын байланыстырады, бұл Альп тауларындағы ең оңай асулардың бірі саналады. Салорнодағы Киуза ди Салорно тарлығы Оңтүстік Тироль провинциясының ең оңтүстік бөлігін көрсетеді. Адиге 1841 жылғы "Lied der Deutschen" әнінде неміс тілінің оңтүстік шекарасы ретінде айтылған. 2011 жылғы мәліметтер бойынша Салорно халқының 62% итальян тілінде, ал 37% неміс тілінде сөйлейді. 1922 жылы Германия бұл әнді ұлттық әнұраны ретінде қабылдады, бірақ сол кезде Италия Адиге өзенінің барлық бөлігін өзінің бақылауына алған болатын. Трентоға жақын жерде Авизио, Ноче және Ферсина өзендері қосылады. Адиге Трентино және кейін Венето аймақтарын кесіп өтеді, Роверето қаласынан, Лагарина аңғарынан, Верона және Адрия қалаларынан және По жазығының солтүстік-шығыс бөлігінен өтіп, Адриатика теңізіне құяды. Адиге мен По өзендері өзен дельтасында толық араласпай, қатар ағып өтеді. Адиге, су тасқынын болдырмау үшін салынған жасанды жер асты каналы – Мори-Торболе туннелі арқылы Гарда көлімен байланысты.
Фауна
Адиже өзенінде мраморлы алабұға (Salmo marmoratus) қоныстанды, бірақ бұрынғыға қарағанда саны әлдеқайда азайған. Балықты жасанды түрде көбейткізу осы түрдің түпкілікті (жергілікті) популяциясының күрт төмендеуіне себеп болған маңызды факторлардың бірі. Ол өзен мен оның салаларында тұрақты түрде жіберілетін қоңыр алабұғамен шағылысып, будандасады.