Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сириядағы ежелгі қала, Түркиядағы қазіргі елді мекен.
Ancient city in Syria
the modern settlement in Turkey
Каркемиш (Каркемиш, Karkamış), Қарқамыш; Иероглифтік лувия тілінде: Каркамиса, Каракамиса/Карикамыса; Аккад тілінде: Гаргамиш; Египет тілінде: qꜣrjqꜣmjꜥšꜣ; Қазіргі жақын орналасқан қалалар – Түркиядағы Каркамиш және Сириядағы Джараблус (сондай-ақ Джераблус, Джараблус, Джараблос, Джараблос).
Carchemish ('/k//ɑːr//k//ə//m//ɪ//ʃ/ KARkəmish or /k//ɑː//r/'/k//iː//m//ɪ//ʃ/ karKEEmish), also spelled Karkemish (Karkamış),efn| Kargamiš; Hieroglyphic Luwian: Karkamisà, Karakamisà/Karikamisà; Akkadian: Gargamiš; Egyptian: qꜣrjqꜣmjꜥšꜣ; Modern neighbouring cities are Karkamış in Turkey and Jarabulus in Syria (also Djerablus, Jerablus, Jarablos, Jarâblos).
Жердің географиясы
Қазір Қарқемш – Евфрат өзенінің батыс жағалауында, Түркияның Газиантеп қаласының оңтүстік-шығысында және Сирияның Алеппо қаласының солтүстік-шығысында орналасқан кең аумақты қираған орын (90 гектар, оның 55 гектары Түркияда, ал 35 гектары Сирияда). Бұл жерді Бағдад темір жолы кесіп өтеді, ол қазір Түркия-Сирия шекарасын құрайды. Қираған орынға өзен бойындағы акрополь, топырақ қамалдармен қоршалған Ішкі қала және Сыртқы қала (оның көп бөлігі Сирия аумағында) кіреді. Түрік әскери базасы осы жерде орналасқан, бірақ қазіргі таңда тек акропольге кіруге шектеу қойылған.
Carchemish is now an extensive set of ruins (90 hectares, of which 55 lie in Turkey and 35 in Syria), located on the West bank of Euphrates River, about southeast of Gaziantep, Turkey, and northeast of Aleppo, Syria. The site is crossed by the Baghdad Railway that now forms the Turco Syrian border. The site includes an acropolis along the river, an Inner Town encircled by earthen ramparts and an Outer Town (most of which lies in Syrian territory). A Turkish military base has been established at the site and access but only the acropolis is presently of restricted access.
Зерттеу тарихы
Қарқемшіш ғалымдарға әрқашан жақсы белгілі болған, себебі ол Киелі кітапта бірнеше рет айтылады (Жер. 46:2; 2 Тәж. 35:20; Ес. 10:9) және египеттік және ассириялық мәтіндерде де кездеседі. 1874 жылы Алепподағы британдық консулы Джеймс Скене оны анықтауды ұсынды. Бұл 1876 жылы Джордж Смит растады. Бұрын Қарқемшіш Хабур өзені мен Евфраттың құсылысындағы Цирцесий қаласымен дұрыс емес сәйкестендірілген. 1878 мен 1881 жылдар аралығында Британ мұражайының тапсырмасымен консул Патрик Хендерсон сынама қазбаларын жүргізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914 жылы қазба жұмыстарын тоқтатты, ал 1920 жылы Түркия Тәуелсіздік соғысымен олар аяқталды. Бұл экспедициялар ассириялық және нео-хетт кезеңдерінен қалған маңызды іздерді, қорғаныс құрылыстарын, ғибадатханаларды, сарайларды, сондай-ақ Лувия иероглифтерімен жазылған көптеген базальт мүсіндер мен бейнелерді ашты. 1956 мен 1998 жылдар аралығында барлық аумақ түрік құрлық әскерлерімен миналандырылды. 2011 жылдың ақпанында Түркия бөлігіндегі миналарды жою жұмыстары аяқталғаннан кейін, археологиялық жұмыстар 2011 жылдың қыркүйегінде қайта басталды. Ішкі және Сыртқы қалалардағы қазба жұмыстарын профессор доктор Николо Маркетти басқаратын Болонья, Газиантеп және Стамбул университеттерінің бірлескен түрік-итальян тобы жүргізді. Екінші маусым, 2012 жылдың тамызынан қарашасына дейін, бірнеше жаңа өнер туындылары мен археологиялық жаңалықтар табылды, олардың ең маңыздысы – б.з.д. 900 жылға жататын Катува сарайы. Үшінші маусым, 2013 жылдың мамырынан қазанға дейін, Катува сарайын зерттеуді кеңейтіп, Мардук құдайының атынан жасалған жын-перілерді қуу туралы клинопись тақташасын, сондай-ақ Ішкі қаладағы Лоуренстің қазба үйінің қираған қалдықтарын тапты, онда мүсіндер мен иероглифтік жазбалардың жүздеген фрагменттері табылды. Төртінші маусым 2014 жылдың мамырында басталды және 2014 жылдың қазанына дейін жалғасты: Катува сарайынан төртбұрышты плиталармен төселген ауланың жанында орналасқан, өте әдемі ойылған бірнеше орфостаттар табылды. Неоассирия кезеңінде бұл аула қара және ақ түстермен кезектесетін шаршылар құрайтын өзен тастарынан жасалған мозаикалық еденмен жабылған. Лоуренстің үйі толығымен қазылды. Бесінші маусымда, 2015 жылдың сәуірінен қазанға дейін сарай аумағында Хеттінің соңғы мүсіндері мен Неоассирияның жөндеу жұмыстарына қатысты маңызды жаңалықтар жасалды. Оннан астам заттар, оның ішінде Саргонның бірегей клинопись мәтінімен жазылған екі балшықты призмалық цилиндрдің фрагменттері табылды. Алтыншы маусымда, 2016 жылдың мамыр-шілде айларында, шекараға жақын жерлерде де қазба жұмыстары жүргізілді, себебі қабырғаның құрылысы арқылы қауіпсіздік қамтамасыз етілді. Осылайша, 2016 жылы шеткі аймақтар үшін де толық стратиграфиялық жазба алынды, бұл LB II мен Ахеменид кезеңінің арасындағы қала дамуы туралы түсінігімізге үлкен үлес қосты. Жетінші маусымда, 2017 жылдың 7 мамырынан 18 шілдесіне дейін, акропольдің солтүстік-батыс шетіндегі қазба жұмыстарының басталуы және Шығыс Төменгі сарай аймағында LB II дәуірінен бастап ескерткіш ғимараттың ашылуы болды. Табылған заттардың арасында темір дәуіріндегі жаңадан жасалған толықтай мүсіндер, империялық хетт балшығынан жасалған шына түріндегі тақташалардың сынықтары және 250-ге жуық жазулы балталар бар. Сегізінші маусым 2019 жылдың 4 мамырынан 20 шілдесіне дейін созылып, II-ші қола дәуірінен бастап акропольдің жоғарғы жағында орналасқан үлкен сарай ашылды, C шығыс аймағындағы LB II әкімшілік ғимаратынан көбірек сәулет және табылмалар ашылды.
Carchemish has always been well known to scholars because of several references to it in the Bible (Jer. 46:2; 2 Chr. 35:20; Isa. 10:9) and in Egyptian and Assyrian texts. In 1874, James H. Skene, British Consul at Aleppo proposed its identification. This was confirmed in 1876 by George Smith. Carchemish had been previously identified, incorrectly, with the Classical city of Circesium, at the confluence of the Khabur River and the Euphrates. Between 1878 and 1881 soundings were conducted by Consul Patrick Henderson on behalf of the British Museum. Excavations were interrupted in 1914 by World War I and then ended in 1920 with the Turkish War of Independence. These expeditions uncovered substantial remains of the Assyrian and Neo Hittite periods, including defensive structures, temples, palaces, and numerous basalt statues and reliefs with Luwian hieroglyphic inscriptions. Between 1956 and 1998, the whole site had been mined by the Turkish Land Forces. With the completion in February 2011 of mine clearing operations on the Turkish portion of the site, archaeological work was resumed in September 2011. Excavations in the Inner and Outer Towns were carried out by a joint Turco Italian team from the Universities of Bologna, Gaziantep, and University of Istanbul under the direction of Prof. Dr. Nicolò Marchetti. The second season, from August to November 2012, brought several new art findings and archaeological discoveries, the most remarkable of which is Katuwa's Palace (c. 900 BC) to the east of the Processional Entry. The third season, from May to October 2013, extended the exposure of Katuwa's palace, retrieving a cuneiform tablet with an exorcism in the name of the god Marduk, as well as the ruins of Lawrence's excavation house in the Inner Town, from which literally hundreds of fragments of sculptures and hieroglyphic inscriptions have been retrieved. The fourth season started in May 2014 and continued through October 2014: in Katuwa's palace several orthostats exquisitely carved with a procession of gazelle bearers have been found, some of them in situ, next to a courtyard paved with squared slabs. In the Neo Assyrian period that courtyard was covered by a mosaic floor made of river pebbles forming squares alternating in black and white color. Lawrence's excavation house was completely excavated. During the fifth season, April to October 2015, more significant discoveries have been made in the palace area, both for Late Hittite sculptures, and Neo Assyrian refurbishments, with tens of items—including two fragments of clay prismatical cylinders inscribed with a unique cuneiform text by Sargon, intended for display, telling how he captured and reorganized the city of Karkemish—retrieved in a 14 m deep well, sealed in 605 BC at the time of the Late Babylonian takeover. The sixth season, May to July 2016, saw a number of excavation areas opened also near the border, due to the added security represented by the construction of the wall (see below). Thus, in 2016 a complete stratigraphic record was obtained also for peripheral areas, greatly adding to our understanding of urban development between LB II and the Achaemenid period. In the seventh season, from 7 May to 18 July 2017, the major breakthroughs were the beginning of the excavations on the north western end of the acropolis and the discovery in the eastern Lower Palace area of a monumental building dating from the LB II. Among the finds, in addition to new sculpted complete artworks from the Iron Age, fragments of Imperial Hittite clay cuneiform tablets and c. 250 inscribed bullae should be mentioned. The eighth season lasted from 4 May to 20 July 2019 and revealed a massive palace on the top of the acropolis dating from Late Bronze II, exposed more architecture and finds from the LB II administrative building in area C East (which seems to be the Hittite E2. KIŠIB) and more of the Iron I storage facility in area S.
Сирия жағындағы археологиялық зерттеулер Кархемиш жері жобасы аясында жүргізілді: Кархемиш қаласының сыртындағы зерттеулер Дамасктегі DGAM-мен бірлесіп, Британдық зерттеулер кеңесі мен Британ академиясының қаржысымен және демеушілігімен, марқұм профессорлар Т. Дж. Уилкинсон мен Э. Пелтенбург басшылығымен жүргізілді.
Archaeological investigations on the Syrian side have been conducted as part of the Land of Carchemish project: investigations of the Outer Town of Carchemish were undertaken in conjunction with the DGAM in Damascus and with the funding and sponsorship of the Council for British Research in the Levant and of the British Academy, under the direction of the late Professors T. J. Wilkinson and E. Peltenburg.
Ағымдағы жағдай
Консервациялау және таныстыру жұмыстары аяқталды және 2019 жылдың 13 шілдесінен бастап археологиялық парк, Газиантеп қалалық әкімдігі мен Газиантеп провинциясының қолдауымен ашылды: қауіпсіздік шараларына байланысты, сайтқа сағат 9:00-ден күн батқанға дейін бір сағат бұрынғы уақыт аралығында әр екі сағат сайын экскурсиялар арқылы кіруге болады. Жоғарыда аталған үш университет, Италия Сыртқы істер министрлігі және Sanko Holding қаржылық қолдау көрсетті, ал Шахинбей муниципалитеті мен Inta A.Ş. техникалық қолдау берді. Сирияда орналасқан Сыртқы қала аймағы, Сирия азамат соғысынан бұрын, жойылып бара жатқан мәдени мұра ретінде танылды және Global Heritage Fund оны "қауіп астында" деп белгіледі, себебі ауыл шаруашылығының кеңеюі және, әсіресе, қалалық ену. Сыртқы қаланың Сирия бөлігіне жасалған далалық зерттеулер, қазіргі Жераблус шекаралық қаласының бөліктері Сыртқы қала аумағына еніп жатқанын көрсетті. 2019 жылдың шілдесінде Түркия-Италия археологиялық экспедициясы Каркемишпен Сириядағы Сыртқы қалаға ғылыми сапар жасады, мақсаты – кеңейіп келе жатқан Жераблус қаласы және шекараның оңтүстігінде салынып жатқан жүк көліктері үшін арналған нысандардың одан әрі енуінен аумақты қорғау болды: Жераблус қалалық кеңесі темір дәуірі қала қабырғаларымен қоршалған барлық аумақты "бірінші дәрежедегі қорғалатын аумақ" деп жариялады, яғни онда кез келген қызметке толық тыйым салынды. 2016 жылдың ақпанында Түрік армиясы Евфрат көпірі мен Каркамыш теміржол станциясы арасында, теміржолдың оңтүстігінде, алдын ала құрастырылған қауіпсіздік қабырғасын (ежелгі қазбаға зақым келтіруі мүмкін негіздерсіз) аяқтады.
Conservation and presentation works have now been completed and the archaeological park at the site is finally open since 13 July 2019, thanks to the support also of Gaziantep Metropolitan Municipality and Gaziantep Province: the site may be visited between 9 am and one hour before sunset through guided tours every two hours for security reasons. Financial support has been received by the three Universities mentioned above, by the Italian Ministry of Foreign Affairs, and the Sanko Holding, with the technical support also of Şahinbey Municipality and Inta A.Ş. The Outer Town area lying in Syria has been designated, already before the Syrian Civil War, an endangered cultural heritage site and labelled "at risk" by the Global Heritage Fund, due to agricultural expansion and, especially, urban encroachment. The field assessment of the Syrian part of the Outer Town documented that parts of the modern border town of Jerablus encroached upon the Outer Town. In July 2019, a scientific visit to the outer town in Syria by the Turco Italian Archaeological Expedition at Karkemish, entailed the protection of the area from further encroachment by the sprawling town of Jerablus and by the facilities for trucks which were being built to the South of the border: the City Council of Jerablus declared all the area enclosed by the Iron Age city walls a "first degree protected site", meaning the complete ban of any activity on it. In February 2016, a prefabricated security wall (thus with no foundations that could have damaged the ancient site) was completed by the Turkish Army to the south of the railway, stretching between the Euphrates bridge and the train station of Karkamış.
Тарих
Бұл жер неолит және халколит дәуірлерінен бері қоныстанған, (құмырада жерленгендердің іздері бар).
The site has been occupied since the Neolithic and Chalcolithic periods (pot burials).
Ерте қола
Шамамен 2400 ж.б.д. (Ерте қола дәуірі) кезеңіне жататын цист қабірлері. Қала III мыңжылдық б.з.д. Эбла архивтерінде сақталған құжаттарда еске алынған.
Cist tombs from ca. 2400 BC (Early Bronze Age). The city is mentioned in documents found in the Ebla archives of the 3rd millennium BC.
Орта қола IIА
Мари мен Алалах мұрағаттарының шамамен 1800 жылға дейінгі құжаттарына сәйкес, Кархемишке сол кезде Аплаханда есімді патша билік еткен, одан кейін оның ұлы Ятар Ами (Мари билеушісі Цимри Лимнің замандасы) билік еткен және маңызды ағаш саудасы орталығы болған. Ол Угарит және Митанни (Ханилгалбат) мемлекеттерімен шартты қарым-қатынастарда болған. Сол кезеңде Кархемишті Яхдун Лим да басқарған. Ежелгі заманда қала Евфрат өзенінен өтетін маңызды арнаны бақылап тұрған, бұл оның тарихи және стратегиялық маңыздылығын арттырған. Шамамен 1745 жылға дейін және Яхдул Лим билегенге дейін Кархемиш туралы көп мәлімет белгілі емес.
According to documents from the archives of Mari and Alalakh, dated from c. 1800 BC, Carchemish was then ruled by a king named Aplahanda, followed by his son, Yatar Ami, (a contemporary of Mari ruler Zimri Lim) and was an important center of timber trade. It had treaty relationships with Ugarit and Mitanni (Hanilgalbat). Another ruler of Carchemish in that period was Iahdun Lim. In ancient times, the city commanded the main ford in the region across the Euphrates, a situation which must have contributed greatly to its historical and strategic importance. After about 1745 BC, and the reign of Yahdul Lim, not much is further known about Carchemish.
Ямхад ықпалы
1620 жылдарға дейін қала туралы көп мәлімет белгілі емес, ол Хетт патшасы Хаттусили I Уршу (Урша) қаласын қоршаған кезде айтылады. Ол кезде Кархемиш Алеппо орталығындағы Ямхад патшалығымен одақтасып, Уршуға көмек көрсеткенімен, олардың тырысысқандары нәтижесіз аяқталды және қала, көптеген сириялық қалалармен бірге, жаулап алынды. Хаттусили және оның ізбасары Мурсили I бірнеше жыл бойы Ямхадқа қарсы жорықтар жасады.
Little is known until the 1620s, when the city is mentioned in connection with the siege of Urshu (Ursha) by the Hittite king Hattusili I. At that time, Carchemish was allied with the kingdom of Yamhad, centered in Aleppo, in supporting Urshu, but their efforts were unsuccessful, and the city fell, along with many other Syrian cities. Hattusili and his successor Mursili I campaigned several years against Yamhad.
Мысыр ықпалы
Сегізінші династияның фараоны Тутмос I Сирияны және Евфрат өзенінен әрі жатқан басқа да жерлерді бағындырғанын тойлау үшін Кархемиш қаласының жанына стела (тас бағана) орнатты.
Pharaoh Thutmose I of the Eighteenth Dynasty erected a stele near Carchemish to celebrate his conquest of Syria and other lands beyond the Euphrates.
Митаннидің ықпалы
Митан империясы тұсында қала Митанның Тушраттасының бекінісі болды, шамамен б.з.б. 1345 жылы І Шоппилулиум қоршаудан кейін оны басып алды.
Under the Mitanni Empire, the city was a stronghold of Tushratta of Mitanni until its siege and conquest by Šuppiluliuma I (c. 1345 BC).
Хетт ықпалы
Тутaнхaмон фараонының билігінің соңына қарай Кархемиш хетттердің I Шоппилулима патшасы (б.з.д. 14 ғасыр) тарапынан басып алынды, ол оны өз ұлы Пияссили билеген мемлекетке айналдырды. Пияссилиден (Шари Кушух) кейін оның ұлы Шахрунува (Сахурунува) биледі, оның туралы салыстырмалы түрде аз мәлімет белгілі. Ол Қадеш шайқасына (б.з.д. 1274 жыл) қатысты. Одан кейін Ини Тешшуб биледі.
Around the end of the reign of Pharaoh Tutankhamen, Carchemish was captured by king Šuppiluliuma I of the Hittites (c. 14th century BC), who made it into a kingdom ruled by his son Piyassili. Piyassili (Šarri Kušuḫ) was followed by his son Shakhurunuwa (:fr:Sahurunuwa), about whom relatively little is known. He participated in the Battle of Kadesh (1274 BC). He was followed by Ini Teššub.
Темір дәуірі
Қала қола дәуірінің соңында Хетт империясының ең маңызды орталықтарының біріне айналды және б.з.д. 13 ғасырында өркендеген шағына жетті. Хетт империясы қола дәуірі күйреген кезде Теңіз халықтарына құлағанмен, Кархемиш Теңіз халықтарының шабуылдарынан аман қалды және темір дәуірінде маңызды Жаңа Хетт патшалығының астанасы және сауда орталығы болып қала берді. Рамзес III өзінің Мединет Хабу жерлеу ғибадатханасынан жасалған, билеуінің 8-ші жылына жатқан жазуында Кархемишті Теңіз халықтарының жойғанын мәлімдесе де, қала бұл шабуылдан күйреуден аман қалған болып көрінеді.
The city became one of the most important centres in the Hittite Empire, during the Late Bronze Age, and reached its apogee around the 13th century BC. While the Hittite empire fell to the Sea Peoples during the Bronze Age collapse, Carchemish survived the Sea Peoples' attacks to continue to be the capital of an important Neo Hittite kingdom in the Iron Age, and a trading center. Although Ramesses III states in an inscription dating to his 8th Year from his Medinet Habu mortuary temple that Carchemish was destroyed by the Sea Peoples, the city evidently survived the onslaught.
Кузи-Тешуб I
Патша Кузи Тешуб (Кузи Тесуп) осы жерде билік еткендігі куәландырылған, және ол соңғы хетт патшасы Шоппилулиума II-нің замандасы Талми Тешубтың ұлы болған. Ол және оның ізбасарлары "Ұлы патша" атағымен Оңтүстік-Шығыс Кіші Азиядан Солтүстік Сирияға және Евфрат өзенінің батыс жағына дейінгі "кішкентай империяны" басқарды. Бұл Кузи Тесуб өзін ұлы Шоппилулиума I-нің нағыз мұрагері деп санағанын және Хаттусадағы орталық әулеттің енді жойылғанын көрсетеді. Бұл қуатты мемлекет шамамен б.з.д. 1175-975 жылдарға дейін сақталды, содан кейін алыс жерлерін бақылаудан шығара бастады және біртіндеп Кархемиштің төңірегіндегі жергілікті қала мемлекетіне айналды. Кузи Тешубтан кейін Кархемиш патшаларының кейбіреуі, мысалы Туталия I, Сапазити және Ура Тархунза, өздерінің билік мүдделерін ілгерілету үшін "Ұлы патша" атағын қолдануды жалғастырды. Б.з.д. 9 ғасырында патша Сангара (870-848 жж.), әулеттің соңғы өкілі, Ассирия патшалары Ашурнасирпал II және Шалманесер III-ке салық төледі. Сангара б.з.д. 868 жылға дейін Ашурнасирпал II-нің Балават қола жолақтарында бағынышты мемлекет ретінде көрсетілген. Археолог Шигео Ямаданың пікірінше, осы кезеңде Каркамиш "Сазабэ" деп белгілі болуы мүмкін, яғни "Сангара Каркамиштіктің бекітілген қаласы". Дегенмен, Сангараның Қарқамыш қаласында ешқандай жазу қалдырмағаны белгілі. Бірақ 2015 жылы оның аты алғаш рет жергілікті жазуда иероглифтік лувия тілінде табылған. Осыдан кейін Қарқамыш ассириялық дереккөздерде б.з.д. 8 ғасырдың ортасына дейін кездеспейді. Тек Самши Адад V (824-811 жж.) оны қысқаша атап өткен. Дегенмен, Евфрат өзенінен 20 шақырым төменде орналасқан Тил-Барсип (қазіргі Телл-Ахмар) қаласында ассириялықтар маңызды провинциялық астананы құрды. Олар жаңа қалаларын "Кар-Шалманесер" деп атады, бірақ ескі атауы да қолданылды. Қазір үш түрлі мұражайда сақталатын Каркемиштен табылған Кубаба құдайының базальт стеласының барлық алты бөлігі соңғы кезде табылып, біріктірілді. Бұл стела шамамен 790 жылы Каркемиш патшасы Камани жасаған. Олар қалдырған ескерткіштердің арасында портал арыстандары, жазулар, рельефті ортостаттар және тұрған мүсіндер бар.
King Kuzi Teshub (Kuzi Tesup) is attested in power here and was the son of Talmi Teshub who was a contemporary of the last Hittite king, Šuppiluliuma II. He and his successors ruled a "mini empire" stretching from Southeast Asia Minor to Northern Syria and the West bend of the Euphrates under the title "Great King". This suggests that Kuzi Tesub saw himself as the true heir of the line of the great Šuppiluliuma I and that the central dynasty at Hattusa was now defunct. This powerful polity lasted from c. 1175 to 975 BC when it began losing control of its farther possessions and became gradually a more local city state centered around Carchemish. After Kuzi Teshub, some of the kings of Carchemish, such as Tuthaliya I, Sapaziti, and Ura Tarhunza, continued to use the title ‘Great King’ in order to advance their power interests. In the 9th century BC, King Sangara (870 848 BC), the last member of the dynasty, paid tribute to Kings Ashurnasirpal II and Shalmaneser III of Assyria. Sangara already appeared in the Balawat Bronze Bands of Ashurnasirpal II as a tributary probably at some time before 868 BC. According to the archaeologist Shigeo Yamada, Karkamish may have been known during this period as 'Sazabê', “a fortified city of Sangara the Karkamishean”. Nevertheless, Sangara failed to leave any inscriptions at the city of Karkamish itself as far as is known. Still, in 2015 his name was identified in Hieroglyphic Luwian for the first time in a local inscription. Following this period, Karkamish does not appear in Assyrian sources until the mid 8th century BC. The only exception was a brief mention by Samši Adad V (824–811 BC). Nevertheless, only 20 km downstream the Euphrates river, at the city of Til Barsip (modern Tell Ahmar), the Assyrians established an important provincial capital. They renamed their new city as 'Kar Shalmaneser', yet the old name was also used. The six extant pieces of the basalt stele of the goddess Kubaba from Karkemish, currently housed in three different museums, have finally been all discovered and assembled together. This stele was made by king Kamani of Karkemish around 790 BC. Among the monuments they left, there are portal lions, inscriptions, relief orthostats and freestanding statues.
Астирува әулеті
Астируа әулеті – Кархемиш билеушілерінің соңғы белгілі әулеті, ал патша Астируа (шамамен б.з.б. 848-790 жж.) осы әулеттің негізін қалаушы болды. Одан кейін Ярири, Камани және Састура патшалары билік етті. Патша Ярири б.з.б. 790 жылдан кейін таққа отырды. Ол көрнекті ғалым болды және өз заманы туралы мол мәліметтер қалдырды. Кархемишті б.з.б. 717 жылы Астируа әулетінің соңғы билеушісі Псири патшаның тұсында Саргон II жаулап алды.
The House of Astiruwa was the last known dynasty of rulers of Carchemish, and king Astiruwa (ca 848 790 BC) was the founder of this dynasty. Then came kings Yariri, Kamani, and Sastura. King Yariri started to reign after 790 BC. He was a great scholar, and left extensive records of his time. Carchemish was conquered by Sargon II in 717 BC in the reign of King Pisiri, the last ruler of the House of Astiruwa.
Кархемиш шайқасы
605 жылғы жаз айында Кархемиш шайқасы болды. Бұл жерде Вавилонның Набуходоносор II әскері мен Египет перғауыны Нехо II және Ассирия әскерінің қалдықтары шайқасты (Жер. 46:2). Нехоның жорығының мақсаты – Бабыл империясының батысқа қарай жылжуын тоқтату және Евфрат арқылы өтетін сауда жолын кесіп тастау еді. Бірақ египеттіктер бабылдықтардың күтпеген шабуылына ұшырап, Сириядан ығыстырылды. Ұзаққа соқпаған нео-вавилондық биліктен кейін түрік-итальяндық қазба жұмыстары Ахеменидтердің үш кезеңдік билігінің, эллинистік дәуірдегі маңызды қайта құрудың, соңғы Рим кезеңінің монументальдық кезеңінің, ерте Византия және үш Аббасид кезеңдерінің іздерін тапты. Содан кейін, 1900 жылдардың басына дейін бұл орын тасталып қалды.
In the summer of 605 BC, the Battle of Carchemish was fought there by the Babylonian army of Nebuchadnezzar II and that of Pharaoh Necho II of Egypt and the remnants of the Assyrian army (Jer. 46:2). The aim of Necho's campaign was to contain the Westward advance of the Babylonian Empire and cut off its trade route across the Euphrates. However, the Egyptians were defeated by the unexpected attack of the Babylonians and were eventually expelled from Syria. After a brief Neo Babylonian occupation, the Turco Italian excavations found evidence for three phases of Achaemenid occupation, a significant reconstruction in Hellenistic times, a monumental phase from the Late Roman period, an Early Byzantine and three Abbasid phases before the final abandonment of the site until the early 1900s.
Қаркемиш патшалары
Билеуші Ұсынылған билік (б.з.д.) Ескермелер Адни анда (?) шамамен ? – 1786 Аплах анда I шамамен 1786 – 1764 Адни анданың ұлы Ятар Ами шамамен 1764 – 1763 Аплах анда I-нің ұлы Яхдун Лим, немесе мүмкін Яхдул Лим шамамен 1763 – 1745? Бина Амидің ұлы Аплах анда II шамамен 1745? – ? Яхдун Лимнің ұлы? Пиясили немесе Шарри Кушух шамамен 1315 Хет патшасы I Шуппилулиумның ұлы [ ]шаррума Пияссилис Шахрунува Пияссилис Ини Тешуб I шамамен 1230-шы жылдар Талми Тешуб шамамен 1200 Кузи Тешуб шамамен 1170 Хатти құлағаннан кейін "Ұлы патша" атағын алды Ини Тешуб II шамамен 1100 Тюдалия шамамен 1100 Ини Тешуб II-ге дейін немесе одан кейін Сапазити шамамен 1025 Уратархунда шамамен 1000 Сухи I шамамен 975 Астуаламазан шамамен 950 Сухи II шамамен 925 Катува шамамен 900 Сухи III шамамен 890 Сангара шамамен 870–848 Иссарвиламува шамамен 840 Куваланамува шамамен 835 Астиру шамамен 830 Ярири (қамқор) шамамен 815 Камани шамамен 790 Састура шамамен 760 Астиру II (?) Писири шамамен 730-шы жылдар соңғы патша, 717 жылы Саргон II жеңді.
Ruler Proposed reign (BC) Notes Adni anda (?) c. ? to 1786 Aplah anda I c. 1786 to 1764 son of Adni anda Yatar Ami c. 1764 to 1763 son of Aplah anda I Yahdun Lim, or possibly Yahdul Lim c. 1763 to 1745? son of Bin Ami Aplah anda II c. 1745? to ? son of Yahdun Lim? Piyassili or Sharri Kushukhc. 1315 son of the Hittite king Šuppiluliuma I [ ]sharruma son of Piyassilis Shakhurunuwa son of Piyassilis Ini Teshub Ic. 1230s Talmi Teshubc. 1200 Kuzi Teshubc. 1170 claimed the title of "Great King" after the fall of Hatti Ini Teshub II c. 1100 Tudhaliyac. 1100 either before or after Ini Teshub II Sapazitic. 1025 Uratarhundac. 1000 Suhi Ic. 975 Astuwalamanzac. 950 Suhi IIc. 925 Katuwa c. 900 Suhi III c. 890 Sangarac. 870–848 Isarwilamuwa c. 840 Kuwalanamuwa c. 835 Astiru c. 830 Yariri (regent)c. 815 Kamanic. 790 Sasturac. 760 Astiru II (?) Pisiri c. 730s the last king, defeated in 717 by Sargon II
Құдайым Кубаба
Қарқеміштің қамқоршы әйел құдайы Кубаба болған, ол, көрінетін нәрсеге қарағанда, хуриттік текті. Ол ұзын көйлек киген, тұрып немесе отырған, қолында айна ұстаған қадірлі әйел ретінде бейнеленген. Қаланың басты еркек құдайы – хеттік бұғы құдайы Курунтаға ұқсас Кархуха болды. Кубаба сонымен қатар Амик аңғарындағы Алалахтың құдайы болған. 2015 жылы бастапқыда Қарқеміштен шыққан Кубабаның базальт стеласы, қазір әлемнің үш түрлі мұражайында сақталған алты бөлек сындырылған бөліктен қайта құрастырылды. Бұл стела б.з.б. 790 жыл шамасында Қарқеміш патшасы Камани жасаған. Осы стеладағы лувиялық иероглифтік жазу қазір толық оқыла алады және Қарқеміш тарихы туралы маңызды ақпарат береді. Жауынгер құдай Нубандагтың хуриттік тамырлары бар. Мари мәтіндеріне сәйкес, ол ежелгі Вавилон кезеңінде Нергалмен бірге Қарқеміште құлшылыққа тартылған.
The patron goddess of Carchemish was Kubaba, a deity of apparently Hurrian origins. She was represented as a dignified woman wearing a long robe, standing or seated, and holding a mirror. The main male deity of the town was Karhuha, akin to the Hittite stag god Kurunta. Kubaba was also the goddess of Alalakh, located in the coastal Amik Valley. In 2015, a basalt stele of Kubaba, originally from Karkemish, was assembled back together from six separate broken pieces currently housed in three different museums around the world. This stele was originally made by king Kamani of Karkemish around 790 BC. The Luwian hieroglyphic inscription on this stele can now be read more fully, and it carries some important information about Karkemish history. The warrior god Nubandag has Hurrian roots. According to the Mari texts, he was worshipped at Carchemish in the Old Babylonian period along with Nergal.