Кіріспе

Чикагодағы қоғамдық саябақ, Иллинойс штаты

Джексон паркі – Чикагоның оңтүстік жағында орналасқан қалалық саябақ. Парк 1871 жылы Фредерик Ло Олмстед пен Калверт Вокс жобалаған, кейін 1893 жылы Дүниежүзілік Колумбия көрмесіне орын ретінде тағайындалып, қайта жаңартылды. Бұл оны қаланың ең ірі және тарихи маңызы бар саябақтарының біріне айналдырды. Парктің кейбір ерекшеліктері әлі де көрменің мұрасын сақтайды, олардың ішінде жапон бағы, Республика мүсіні және Ғылым және индустрия мұражайы бар. Вудлон ауданының бір бөлігі ретінде, ол Мичиган көлі бойымен созылып, қала ішіндегі Хайд Парк және Оңтүстік жағалаумен шектеседі. Бұл жер Чикаго паркі мен бульварлар жүйесіне енгізілмеген жобаның бөлігі ретінде салынды, оның басқа бөліктері Вашингтон паркі мен Мидуэй Плесанс болып табылады. Алғашқыда Көл паркі деп аталған, ол 1880 жылы АҚШ-тың жетінші президенті Эндрю Джексонның құрметіне қайта аталды. Бастапқыдағы су аралдары мен лагуналары кейіннен қайық тұрақтарына, ойын алаңдарына, далаларды қалпына келтіруге, гольф алаңына және 63-ші көшедегі жағажайға айналдырылды. Парк Барак Обама Президенттік орталығының орналасқан жері. Алайда, олардың жобалары сол кезде іске асырылмады және Джексон паркі бірнеше жылдан кейін Чикаго Дүниежүзілік көрмесін қабылдау үшін таңдалғанға дейін өзгеріссіз қалды. 1893 жылғы Колумбия көрмесін еске түсіретін маңызды нысандардың бірі – Республика мүсіні, бірақ қазір ол түпнұсқа мүсіннің үштен бір бөлігінің көшірмесі. Түпнұсқа мүсінді жасағанда дизайнерлер Бостандық мүсінінен шабыт алды. Бүгінде Республика мүсінінің 1/3 өлшемі 1893 жылғы Көрменің әкімшілік ғимаратының орнында тұр. Бастапқыда «Оңтүстік парк» деп аталған бұл ландшафт шығыс және батыс бөліктерінен тұрды, олар Мидуэй Плесанс деп аталатын үлкен бульвармен байланыстырылған. Шығыс бөлігі «Көл паркі» деп белгіленді; алайда, 1880 жылы комиссия шығыс және батыс бөліктеріне ресми атауларды ұсынуды сұрап, халыққа жүгінді. «Джексон» және «Вашингтон» деген есімдер ұсынылды. Келесі жылы Көл паркі АҚШ-тың жетінші президенті Эндрю Джексонның (1767–1845) құрметіне «Джексон паркі» деп аталды. 1890 жылы Чикаго Дүниежүзілік Колумбия көрмесін өткізу құрметіне ие болды. 1891 жылы Джексон паркі оның орны ретінде таңдалды. Джексон паркінде Аллегейн тауларының батысындағы алғашқы қоғамдық гольф алаңы орналасқан, ол 1899 жылы ашылды. Зейнеткердегі әскери хирург және жергілікті гольфші полковник Б.Дж.Д. Ирвин Чикагода демалысты демократияландыруға тырысты және Джексон паркі гольф алаңының тегін және жұртшылыққа ашық болуын қамтамасыз етті, соның салдарынан «көңілі шектеулі гольфшілер дерлік ешқандай төлемсіз ойнай алады, ал Чикагодағы арзан жағдайлар қазіргі уақытта жергілікті клубтар талап ететін жарналарға байланысты ойыннан ләззат алуға мүмкіндік береді».

Қатысу жылдары

Көрме аяқталған соң парктің көп бөлігі толығымен өртеніп кетті. 9 қаңтарда жарияланған хабарламада: "Ақ қала отқа оранды, ең әдемі ғимараттардың бәрі жойылды" делінген. 1896 жылдың 16 мамырында Джексон Парк Яхт Клубы (JPYC) құрылды, ал 3 маусымда тіркелді, бірақ алғашқы ұйым өміршең болмады. Клубтың құқықтары сатып алынып, жиырмадай қайығы бар отыз сегіз мүшеден тұратын жаңа JPYC құрылды. Парк комиссиясынан экспозиция қалдықтары арқылы канал қазуға және тазалауға көмек сұралды. 1901 жылға қарай мүшелер саны 105 қайықпен бірге 149-ға жетті. 1902 жылы, сатып алынған баржаға орнатылған, қалдық ағаштардан салынған клуб үйімен клуб Мичиган көлінің яхталық қауымдастығына қосылды. Келесі жылдары клуб мүшелер саны мен жарысқа қатысатын яхталардың саны артып келе берді. 1915 жылы жаңа клуб үйін салу жоспарланды, он алты өмірлік мүшелік жаңа құрылыстың қаржыландыру ядросын құрады. 1916 жылғы Еске алу күні губернатор Эдвард Ф. Данн бұл құрылысты ашты, ол Уильям А. Лайдонның 181 футтық булы яхтасы "Лидония" арқылы келді. Көркем өнер сарайы жәрмеңкеден кейін 1933 жылы Ғылым және өнеркәсіп мұражайы ретінде қайта ашылғанға дейін уақыт өте келе құлдырап кетті. Sears, Roebuck & Company компаниясының президенті Джулиус Розенвальд бастапқы инвестицияны сыйға тартты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде вандалдар Жапон бағын қиратты. Чикаго паркі оны жөндеуді ондаған жылдар бойы күтті. Соңында Осака қаласы жөндеу жұмыстарына қаржы бөлді. Суық соғыс кезінде Джексон паркінің бір бөлігі Nike зениттік ракеталар орналасқан жер болды, ал жақын маңдағы нүкте радар станциясы ретінде пайдаланылды. 1950 жылдары Джексон паркіндегі Орманды аралды әуе шабуылына қарсы орналым үшін армияға жалға беруге әрекет жасалды, бірақ бұл әрекетке қарсы күшті наразылық болды, себебі Парк ауданы армияға басқа орындарды ұсынған болатын және Джексон паркіндегі Орманды арал сақталды. 1965 жылы Оңтүстік Чикаго халқы Лейк-Шор-Драйвтегі кептелістерге шыдамы жетпей, қала жолды кеңейтуді, қисықтарын түзеуді және оны Джексон паркі арқылы тікелей өткізуді жоспарлады. Әйелдер мен балалар ағаштардың түбірлерінің маңында наразылық акциялары мен митингілер өткізді. Бұл күш-жігер нәтижесінде қала парк арқылы жартылай өткеннен кейін жол жұмыстарын тоқтатты. Парктің Шығыс лагунасы немесе Музыкалық соттың көпірі 1980 жылғы "Блюз бауырлары" фильмінде көрсетілді. Фильмде басты кейіпкерлер көпірде ақ үстемдікшіл нацистердің шеруіне кездеседі және олар өздерінің көлігін көпірден өткізіп, нацистерді суға секіруге мәжбүр етеді.

Оңалту

Project 120 деп аталатын коммерциялық емес ұйым 2012 жылы Чикаго саябақ ауданымен бірлесіп, Джексон паркін дизайнер Фредерик Ло Олмстедтің жоспарына сәйкес қалпына келтіруге кірісті. Ұйымның жоспарларына парктің жасыл кеңістігін жақсарту, музыкалық павильон салу және саябаққа келгендерге демалу үшін үлкен газон жасау кіреді. 2016 жылдың қазан айында Йоко Оно "Скайлендинг" атты тұрақты өнер туындысын ашты, ол орманды аралда орналасқан. Бұл Ононың АҚШ-тағы тұрақты өнер инсталляциясының тұңғыш реті. Оно 2013 жылы Феникс бағына сапар жасағанда шабыттанғанын және Чикаго қаласымен байланыс сезінгенін айтты. Джексон паркіне паркті күтіп ұстауға көмектесетін көптеген еріктілер келеді, бірақ Project 120 ұйымы тазалау және өсімдіктерге күтім жасаудан асып түсуді мақсат етеді. Джексон паркінің орманды аралындағы тіршілік ортасын қалпына келтіру жұмысы 2015 жылы басталды және шамамен 8,1 миллион доллар көлемінде 2019 жылға дейін жалғасады. Қайта жаңарту жұмысының аяқталуына 5 жыл, ал экологиялық толыққанды жетілуіне тағы 25 жыл қажет. Бұл жұмыс Армия инженерлік корпусының Ұлы көлдердегі балық шаруашылығы мен экожүйені қалпына келтіру (GLFER) бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Парктің жасыл кеңістігін жақсарту және жануарлар дүниесін байыту, құлдырап бара жатқан парктің сыртқы келбетін және танымалдылығын арттыруға бағытталған. Қайта жаңартудың кейбір аспектілері, әсіресе музыкалық павильон жоспарлары, пікір қақтығыстарын тудырды.

Колумбия көрмесінің қалған нысандары

1880 жылдардан бері сақталған жайлылық станциясы мен Солтүстік көл көпірі қазірге дейін қолданыста болса да, Дүниежүзілік Колумбия көрмесі үшін салынған барлық құрылыстар ұзақ уақыттан бері өрттен қирап, сөгіліп немесе басқа жерге көшірілді. Бірақ бұрынғы Көркем өнер сарайы, қазіргі Ғылым және өнеркәсіп мұражайы – көрменің жалғыз өртке төзімді ғимараты, ол уақыт өте келе тозығып, 1930 жылы Джулиус Розенвальдтан (Sears, Roebuck and Co. президенті) алған 5 миллион долларлық грант арқасында қайта жаңартылды. Көрмеден қалған жалғыз ескерткіш – "Осака бағы", жапон серуендеу бағы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зардап шеккеннен кейін Ормандалған аралдағы бастапқы орнында қайта құрылды. (Америкалық сәулетшілер институты оны "Иллинойстағы 150 ұлы орынның" бірі деп санайды.) Көрмеден аман қалған тағы бір маңызды ғимарат – Норвегия павильоны, ол қазір Висконсин штатының Блю-Маундс қаласындағы "Кіші Норвегия" мұражайында сақтаулы. 1892 жылы Норвегияның Сандефьорд қаласындағы Фрамнес кеме жасаушылығында салынған және 1893 жылы Атлантика мұхиты арқылы көрмеге жеткізілген ежелгі викинг кемесі "Викингтің" көшірмесі қазір Иллинойс штатының Женева қаласындағы Good Templar Park-та орналасқан. Колумбтың флагманы Санта-Марияның толық көшірмесі Джексон Парк Яхталар бассейнінде (Проммонтори Драйв бойында), Ла Рабиданың жанында шіри бастады. 1952 жылдың мамыр айында шіріген кемеден қалған бөліктер алынып, Яхталар бассейнінен шығарылды. Чикаго өнер институты да көрме үшін салынған ғимаратта орналасқан, ол көрме жабылғаннан кейін мұражайды орналастыру үшін арналған еді; бұл көрме ғимараты Джексон паркінде орналаспаған жалғыз ғимарат. Дүннс көпірі мен Шугар Крик Чапел көпірін салуда көрме құрылыстарының арқалықтары қайта пайдаланылды.

Көңіл көтеру түрлері

Джексон паркі көптеген мақсаттарда қолданылады. Оның құрамына үш көпмақсатты бөлмесі және фитнес орталығы бар спорт залы кіреді. Джексон паркінің экологиялық ерекшеліктеріне көкөніс бақшасы мен гүл бақшасы жатады. Сонымен қатар, маусымдық спорт түрлері, қолөнер, теннис сабақтары, фортепиано сабақтары, мектептен кейінгі үйірмелер, жазғы лагерьлер мен мерекелік шаралар ұйымдастырылады. Шілде айында Чикаго саябақтар ауданында (Еске алу күнінен Еңбек күніне дейін) 63-ші көшедегі жағажай және оған жақын Мичиган көлі жағажайға демалуға тамаша орын. The Beach House Оңтүстік жағалаудағы мәдени орталық пен Промонтори Пойнт сияқты Парк ауданындағы арнайы жағажайлық нысандармен бәсекелеседі. Паркте сонымен қатар Чикагоның тарихи ескерткіші – 63-ші көшедегі шомылу павильоны, 18 лункалы Джексон паркінің гольф алаңы, екі жаяу жол және екі баскетбол алаңы орналасқан. Лейксайд Лоун боулинг клубы мен Чикаго крокет клубы Ғылым және өнеркәсіп мұражайынан оңтүстікке қарай, Лейкшор драйвы мен Сайенс авенюының жанында екі табиғи шөп алаңын бөліседі. 1900 жылы ашылған Джексон паркінің гольф алаңы Орта Батыстағы алғашқы қоғамдық гольф алаңы болды. 1920 жылға дейін ол тегін болды, ал 1925 жылы әлемдегі ең көп келуші гольф алаңы деп танылды. Айналасындағы ауданның нашарлауы және лагуналардың 59-шы көшедегі ішкі портына қосылысының жабылуы салдарынан лагуналардың жағдайы нашарлады. Соңғы жылдары штат пен қала лагуналарды және Феникс бағын қайта жаңғыртуға, оларды бұрынғы сұлулығына қайтаруға миллиондаған доллар жұмсады. Жақында жүргізілген жаңғырту жобалары және Иллинойс штатының Табиғи ресурстар департаментінің оларды балықпен қамтамасыз ету туралы шешімі лагуналарды жергілікті балық аулауға танымал орынға айналдырды.

Феникс бақшасы

Джексон паркінің жапон бақтары алғаш рет 1893 жылғы Дүниежүзілік Колумбия көрмесі кезінде жасалған. Павильон Киотодағы Бёдо храмының Хоо До (Феникс залы) үлгісінде салынған. Феникс нышаны Чикаго қаласының 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен күлден мифтік құс сияқты қайта жаралуына байланысты болды. 2013 жылы бұл бақтар Феникс бағы деп аталды. Бақта кои тоғаны бар.

Жабайы табиғат

Джексон паркінде 300-ден астам құс түрі байқалған. Олардың ішінде 1960 жылдары үйден қашып кеткен құстардың ұрпақтары – жабайы монах популяциясы жақсы зерттелген. Бұл құстар Чикаго қаласының оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде, соның ішінде Джексон паркінен батысқа қарай орналасқан Чикаго университетінің кампусында кең таралған. Джексон паркінде 800-ден астам жануар, өсімдік және саңырауқұлақ түрлері тіркелген. Паркте 1970 жылдан бері жүйелі түрде құстарды бақылауға арналған экскурсиялар ұйымдастырылып келеді.

Басқа саябақтармен байланыс

Джексон паркі Мидуэй Плеизанс арқылы Вашингтон паркімен байланысты (Чикаго энциклопедиясының картасын қараңыз). Олмстед екі саябақ арасында салынған арнаны қалағандықтан, Мидуэйде ұзақ қазба жұмыстары жүргізілді, бірақ су жіберілген жоқ. Ол Грант паркімен Бернхам паркі арқылы жалғасады. Чикаго көл жағалау жолы (қысқартылған LFT) – Мичиган көлінің жағасындағы Чикаго қаласындағы 18 мильдік көп мақсатты жол. Велосипедшілер мен жүгірушілер үшін бұл жол өте танымал. Солтүстіктен оңтүстікке қарай ол Линкольн, Грант, Бернхам және Джексон саябақтарынан өтеді.

Барак Обаманың Президенттік орталығы

2014 жылы Джексон паркі Барак Обаманың Президенттік орталығы үшін қарастырылып жатқан жерлердің тізіміне енді. Чикаго университетінің қоғамдық байланыс бөлімінің қызметкері Соня Малунда кітапхана туралы әңгімелесу үшін Джексон паркі кеңесінің президенті Луиза МакКерримен кездесу өткізуді сұрады. 2016 жылдың 27 шілдесінде бұрынғы президент Барак Обама өз президенттік орталығының құрылысына арналған орын ретінде осы паркті ресми түрде таңдады. Ол және Мишель Обама Чикагоның оңтүстік жағының өміріне қосқан үлесі зор екенін айтты. Ол былай деді: «Менің ең үлкен құрметім – мен мақтан тұтатын чикаголықпын, оңтүстік жақтың қызымын. Мен әлі де өзімді осылай таныстырамын. Оны тәж сияқты мақтанышпен киемін». 2017 жылдың 4 мамырында президенттік орталық жоспарлары таныстырылғанда, кешеннің солтүстіктен Мидуэй Плесанс паркінің Джексон паркімен жалғасқан бөлігі (су тобырына айналдырылатын болады) және оңтүстікке қарай 20 акр саябақ жері мен парк хоккей алаңдары кіретіні белгілі болды, мұнда негізгі ғимараттар орналасады. Парк жерін қайта жаңарту және қауіпсіздікті арттыру жоспарының аясында жоба 60-шы және 67-ші көшелер арасындағы Оңтүстік Корнелл Драйвын жабуды талап етеді. Бұл 6 қатарлы жол батыс жағындағы парк лагунасы мен гольф алаңының бойынан Мидуэй Плесанстан Оңтүстік жағалауға дейін өтеді, осы жерде жасыл аймақ құрылады. Ғимараттың орталық бөлігі мұражай мұнарасы болады, сонымен қатар Чикаго қалалық кітапханасының филиалы, үлкен жасыл жеңіл, балалар ойын алаңы және бірнеше бақтар салынады. Жобаны аяқтауға төрт жыл уақыт кетеді деп күтілуде, ал құны 830 миллион долларды құрайды.