Кіріспе

1922 жылы жазылған Рюносуке Акутагаваның «Бамбук арасында» (藪の中) атты жапондық әңгімесі. 2014 жылы «The Telegraph» газеті оны «барлық уақыттағы 10 үздік азия романының» бірі деп атады. «Бамбук арасында» әңгімесі бірнеше рет бейімделді, ең танымалсы – Акира Куросаваның 1950 жылы марапат алған «Расёмон» фильмі. Оқиғаның ортасында жас самурай Каназава но Такехироның зорлықпен өлтірілуі тұр, оның денесі Киото маңындағы бамбук орманында табылған. Оқиғаға дейінгі жағдайлар куәгерлердің сөйлеуі арқылы ашылады: бірінші кезекте жолдан өткендер, қосымша полиция қызметкері және туысы, содан кейін үш басты кейіпкер – самурай, оның әйелі Масаго және қарақшы Тадзёмару. Бірақ, берілген мәлімдемелердің өзара қайшылығына байланысты шындық жасырынып қалады.

Сюжет

Бұл оқиға полиция комиссарына берілген куәлікпен басталады. Біріншісі - Ямашинаға баратын жолдың маңында бамбук бақшасынан бір адамның мәйітін тапқан ағаш кесуші туралы. Сол кезде оның кеудесіне семсер соғылып, жарадан қан құрғап қалған еді. Комиссияның сұрауы бойынша ағаш кесуші қару мен ат көргенін жоққа шығарады. Оның назарын аударған жалғыз заттар - дене жанына орналасқан шеге мен арқанның бір бөлігі. Ол сондай-ақ, сол жердегі тапталған жапырақтарға қатысты пікір білдіреді, бұл оған зорлық-зомбылық күресі болғанын көрсетеді. Екінші куәлікті будда дінінің діни қызметкері береді. Ол кісіге ат үстінде жүзі бүркемеленген әйел еріп, Секиямадан Ямашинаға бара жатқан жолда өткен күні түскі сағат 12-де көрінгенін айтады. Сол кісінің қолында семсер, садақ және жебелері бар қара күбіш бар еді. Сұралған соң, ол атты ұзын, қысқа, тұмсықты сарайлы деп сипаттады. Келесі куәгер - "hōmen" - полициямен келісімшарт бойынша жұмыс істейтін, сотталған. Ол Тажомару деген атақты қылмыскерді тұтқындады. Тажомару жақын маңдағы мал жайылып жүрген қысқа мүйізді шыршадан құлап түсті. Ол әлі күнге дейін өлген адамның садақ пен жебелері бар қара балтасын алып жүретін. Хомен комиссияға Тажомаруға қатысты өткен жылғы екі әйелді өлтіргенін еске салады және ол өлген адамның әйеліне не істегенін болжайды. Полиция комиссарына берілген төртінші куәлік - қарт әйелдің. Ол - Масаго есімді жоғалған әйелдің анасы. Ол өлген адамды қызының күйеуі, самурай Каназава но Такехиро деп атайды, ол Вакасаға бара жатқан еді, оны ешкім жек көре алмайтын мейірімді адам ретінде сипаттады. Ол қызы Такехиродан басқа еркек танымағанына сенімді және оның мінез-құлқын қатаң ерік-жігерге ие деп сипаттайды. Қызын іздеп жүрген әйел полициядан оны табуды сұрайды. Содан кейін ұсталған Тажомару мойындады. Ол ер адамды өлтіргенін, бірақ әлі де жоғалып кеткен әйелді өлтірмегенін, оның қайда екенін білмейтінін айтады. Жолда күйеуімен бірге жүретін Масагоны алғаш көрген кезде, оның бетін жамылғысы желдің әсерінен ашылды, ол оны зорлауға бел буды. Ол сол кісінің қызығушылығын оятып, семсерлер мен айналар салынған бос қабір тауып алдым деп ойлап, оларды азғана ақшаға сатуға дайын екен. Ол алдымен әлгі кісіні азғырып, бағындырып, ағашқа байлап, аузын жапырақпен тығып тастады. Содан кейін ол әйелге барып, күйеуінің ауырып қалғанын айтып, аңыз айтып берді. Масаго күйеуін байлауын көргенде, ол кеудесінен қамыс алып, Тажомаруды пышақпен соғып өлтірмекші болды, бірақ ол қарусыздануға және оны зорлауға қол жеткізді. Тажомару ер адамды өлтіру ниеті жоқ екенін айтып, зорлаудан кейін әйел оған жабысып, оның ұятын білетін екі еркектің бірі өлуі керектігін және ол аман қалғанмен бірге кететінін айтты. Тажомару оны өзіне алғысы келетінін білген соң, Такехироны байлап тастап, оны келесі жекпе-жекте өлтіреді. Ол Масагоға қараса, оның қашып кеткенін көрді. Тажомару оның қару-жарағын, атын алып, кейіннен семсерден арылды. Ол өзінің есебіне ең ауыр жазаны қабылдайтынын айтады. Соңғысы - Киёмидзу дера ғибадатханасындағы әйелдің Masago екені. Оның айтуынша, Тажомару зорлаудан кейін қашып кетеді, ал күйеуі әлі де ағашқа байланған күйеуіне жеккөрушілікпен қарайды. Ол зорланғандықтан ұялып, өмір сүруді қаламады, бірақ онымен бірге өлуін қалады. Ол өзінің жоспарына келісті деп ойлап, оның көкірегіне пышағын салады. Содан кейін ол Такехироны байлап қойған арқанды кесіп тастап, қашып кетеді. Ол бірнеше рет қасарысып көргенімен, өз-өзіне қол жұмсауды жоспарлағандай, оған күш жетпейді. Ал ол мойындаған соң жылап қояды. Соңғы мәлімет Такехироның арбағы арқылы жеткізілді. Жігіт зорлаудан кейін Тажомару Масагоны күйеуін тастап, өз әйеліне айналуға көндірді, ол барлық нәрсені оған деген сүйіспеншіліктен жасады деп мәлімдеді. Такехироның жеккөрінісіне орай, ол тек оның соңынан еріп қана қоймай, сонымен қатар оны өлтіруді бұйырды. Тажомару бұл ұсыныстан бас тартып, оны жерге жығып, Такехиродан оны өлтіру керек пе деп сұрады. Такехиро әлі де күмәнмен қарап тұрғанда, Масаго орманға қашып кетеді. Тажомару оны босатып, қашып кетеді. Такехиро Масагоның құлаған қанышын ұстап алып, оның көкірегіне салады. Өлер алдында ол біреудің жанына келіп, оның көкірегінен қамыс алып тастағанын сезінді.

Стиль

Бұл оқиға жеті бөлімге бөлінген, әрқайсысы куәліктерге арналған және тікелей сөйлеу түрінде келтірілген. Алғашқы төртеуі "полиция комиссары" немесе "магистратқа" (orig. "кебииши") тікелей сөзбен жүзіге асырылған.

Аудармалар

Ябу но нака Такаси Кодзимамен 1952 жылы C. E. Tuttle компаниясы шығарған ағылшын тіліндегі басылым үшін "Бұтақта" деп аударылды. 1988 жылы Джеймс О'Брайеннің аудармасы "Бұтақ ішінде" деп аталып, Акутагава мен Дазай Осамудың аудармалары жинағының бөлігі ретінде жарық көрді. 2007 жылғы "Пингвин Букс" басылымы үшін Джей Рубин бұл әңгімені "Бамбук тоғайында" деп аударды. "Конжаку Моногатаришу" классикалық жапон жинағының оқиғасы: 29-шы томның 23-ші оқиғасында – "Танбаға әйелімен бірге бара жатқан шалдың әңгімесі" – ер адам бамбук тоғайында ағашқа байланып, барлық мүлкін ұрлаған жас ұрының әйеліне зорлық көрсетуін көмектеспей қарап отыруға мәжбүр болады. "Ай сәулесіндегі жол" Амброз Биерс: күйеуі мен өзі (медиум арқылы) баяндаған және ұлы таныстырған әйелдің өлтірілуі туралы қысқаша әңгіме. "Жүзік пен кітап" Роберт Браунингтің: 12 түрлі нұсқада айтылған нағыз кісі өлтіру оқиғасына негізделген поэма.

Танымал мәдениетте

Әңгіме атауы Жапонияда адамдардың әртүрлі көзқарастары мен мәлімдемелері салдарынан шындық жасырын қалатын жағдайды білдіретін мақалға айналды. "Ағаш бақшасында" – "Ghost Dog: The Way of the Samurai" фильмінің басты кейіпкерінің сүйікті әңгімесі. "R.O.D the TV" телесериалының жетінші бөлімі, "Ағаш бақшасында" деп аталады, сонымен қатар шындық пен жалғанның, нақтылық пен көріністің шатасқан араласуын көрсетеді.