Жүрек: Сосэки Нацумэ романы

Кіріспе

1914 жылғы роман, Натсуме Сосекидің туындысы.

Кокоро (こゝろ) – 1914 жылғы жапондық роман, Натсуме Сосекидің "Көктемге дейін және одан әрі" романымен басталып, "Жолшы" (екі туынды да 1912 жылы жарық көрген) трилогиясының соңғы бөлігі. Мэйдзи дәуірінде өтетін роман, жас жігіт пен "Сенсей" ("ұстаз" немесе "шебер") аталған ересек адамның танысуын баяндайды. Сенсей өзінің өткенінен, досының қазасына қатысты бір құпияны сақтайды. "Кокоро" алғаш рет "Асахи Шимбун" газетінде бөлім-бөліммен жарияланған. Осаму Дазайдың 1948 жылғы "Адам емес" романымен бірге "Кокоро" Жапониядағы ең көп сатылған романдардың бірі саналады.

Атау

Бұл атау сөзбе-сөз "жүрек" дегенді білдіреді, бірақ сонымен қатар "құштарлық", "рух", "шешімділік", "батылдық", "сезім" немесе "істің мәні" деп те аударылады. Романның алғашқы сериялық жариялануы 1914 жылдың 20 сәуірінен 11 тамызына дейін болды.

Құрылымы

Кокоро үш бөлімнен тұрады. Алғашқы екеуі жас адамның көзқарасынан баяндалады, ол университет кезінде досы және ұстазы болған үлкен адам туралы естеліктерін айтады, оны "Сенсей" деп атап жүреді. Романның екінші жартысын құрайтын үшінші бөлімі – Сенсейдің баяндаушыға жазған ұзақ мойындау хаты. Осы хатта Сенсей бұрын берген уәдесіне сәйкес өзінің өткенінің толық хикаясын ашады.

Бірінші бөлім: "Сенсей мен мен"

Айтқыш Қамакурада жалғыз қалды, оны демалуға шақырған досын отбасы үйіне қайтарып алады. Бір күні, әдеттегідей теңізде жүзіп шыққаннан кейін, ол киім ауыстыратын бөлмеде шетелдік қонақпен бірге суға дайындалып тұрған бір адамды байқайды. Одан кейін ол күн сайын сол адамды көреді, бірақ енді оның шетелдік серігі жоқ. Бірнеше күннен соң ол сол адаммен танысуға мүмкіндік алады. Олар жақындасқан сайын, ол оны "Сенсей" деп атай бастайды. Қамакурада қоштасқанда, Сенсей Токиоға қайтуға дайындалғанда, баяндаушы Сенсейдің үйіне соғып тұруға бола ма деп сұрайды. Ол оң жауап алады, бірақ күткеннен гөрі азырақ ынталы. Токиоға оралғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, ол алғашқы рет барады, бірақ Сенсейдің үйде жоқ екенін біледі. Келесі жолы да Сенсейді таба алмайды, сонда Сенсейдің әйелінен Сенсейдің досының қабіріне ай сайын баратынын естіп біледі. Келесі айлар мен жылдар бойы, мерзімді түрде баратын сапарлары арқылы баяндаушы Сенсей мен оның әйелімен жақсы танысады. Сонымен қатар, Сенсей белгілі бір қашықтықты сақтауға тырысады. Ол қайтыс болған досы туралы сөйлеуден бас тартады және өзінің уединениесі мен жұмыссыздығын түсіндіруден тартынады. Сондай-ақ, ол баяндаушыға жақындық пен құрмет тек көңіл көшіруге және жек көруге алып келетінін ескертеді. Бірақ ол уақыты келгенде өзінің өткенінің барлық жайын айтатынына уәде береді.

ІІ бөлім: "Мен және ата-анам"

Айтқыш мектеп бітірген соң ауылға қайтады. Денсаулығы нашарлаған әкесі жазылып, қалпына келе бастайды. Олар мектеп бітіру тойын өткізуге уақыт белгілейді, бірақ император Мэйдзидің ауырып қалғаны туралы жаңалық олардың жоспарларын тоқтатады. Әкесі төсекте жатып, императордың денсаулығы нашарлап, ақырында қайтыс болатынын қадағалайды. Императордың қазасынан кейін, анасы баяндаушыны әкесіне көмектесу үшін жұмыс табуға итермелейді. Бірақ әкесінің жағдайы оны ауылдағы үйіне байланыстырып ұстайды. Анасының тілегімен, ол Сенсейге Токиода жұмыс табуға көмектесуін сұрап хат жазады. Жұмыс табуға үміт күтпесе де, жауап алады деп ойлайды, бірақ ешқандай жауап келмейді, көңілі қалған күйде күте береді. Жаз уақыты өтеді, ал отбасының қалған бөлігі әкесінің соңғы сәттеріне куә болу үшін үйге шақырылады. Генерал Маресуке Ногидің өзіне-өзі қол жұмсауы (junshi) туралы хабарды естігенде бәрі терең сезімге бөленеді. Одан кейін Сенсейден телеграмма келіп, баяндаушыны Токиоға шақырады. Әкесінен кетуге дайын болмағандықтан, баяндаушы Сенсейдің өтінішін алдымен телеграмма арқылы, содан кейін өзінің жағдайын толық баяндайтын хат арқылы қабылдамайды. Бірнеше күннен кейін Сенсейден тіркелген хат келіп түседі. Әкесінің жанынан тым-тым сытылып, баяндаушы хатты ашады, ол Сенсейдің өткені туралы бұрын уәде еткен жазба екенін көреді. Беттеріне қарайтын қатарлардың арасында бір сөз көзіне түседі: "Осы хат сізге жеткенде, мен осы дүниеден өтемін. Мен қайтыс болармын". Баяндаушы дереу стансаға жүгіріп, Токиоға баратын алғашқы пойызға отырады. Пойызға отырғаннан кейін, ол Сенсейдің хатын алып, басынан аяғына дейін қайтадан оқып шығады.

Үшінші бөлім: "Сенсейдің өсиеттері"

Оқиғаның баяндауышы Токиоға бара жатқан пойызда Сэнсейдің хатын оқиды. Сенсей жаз бойы өзінің өмір сүру проблемасымен күрескен кездегі осаллығын түсіндіреді. Содан кейін ол өзінің қазіргі әрекеттерінің мотивациясын түсіндіреді. Хаттың қалған бөлігі - сенсейдің өмірін баяндаған жазба. Сенсей ауылда өсіп, жасөспірім шағында ата-анасынан аурудан айырылып қалады. Жалғыз бала болғандықтан, ол отбасының байлығын мұра етеді, оны ағасы Токиода білім алу үшін жоспарланған жылдар ішінде басқаруға көмектеседі. Әр жаз сайын Сенсей үйіне оралады, онда оның ағасы тез арада үйленіп, өзін қоғамда отбасы мұрагері ретінде орнату керек деп ұсынады, бірақ әлі некеге қызығушылық танытпаған Сенсей бұдан бас тартады. Ақырында, ағасының бизнесі құлдырап жатқаны анықталады, ал сенсейдің байлығының көп бөлігі шығынға ұшыраған іскерлік жобаларға жұмсалды. Сенсей қалғандарын құтқарып, үйін және дүние-мүлкін сатуды ұйымдастырады, ата-анасының қабірін соңғы рет барып, туған қаласына арқасын бұрып, туыстарымен барлық байланыстарын үзді. Токиодағы оқу орнына оралған Сэнсэй өзінің шулы студенттік жатақханасын тыныш үйлерге ауыстыруды шешеді. Ол жесір әйелдің интернатты қабылдағысы келетінін естіп, қысқа сұхбаттан кейін қабылданады. Үй іші тыныш, тек жесір әйел, оның қызы және қызметші қыз. Сенсей қызына бірден ғашық болады, бірақ сол кезде оның ағасының өтірігі оны күмәнге бөлейді. Біраз уақыттан кейін ол өзін отбасы ретінде қабылдайтын жесір әйелден қызына қолын сұрауға ниетті болады, бірақ әйелдер оны ағасы сияқты ойнайды деп қорқады. Сенсейдің сол қаладан дос және сыныптасы бар, ол оны жай ғана К.К деп атайды. К. буддалық діни қызметкердің ұлы, бірақ Токиода медицинаны оқып, оны қаржыландыратын белгілі жергілікті дәрігердің отбасы асырап алды. Олардың қалауларына қайшы, К өз құмарлықтарын дін мен философияға ұмтылады және нәтижесінде одан бас тартады. Сенсей сабақ өткізуді агрессивті ұстануға тырысып, сонымен бірге өзін-өзі қамтамасыз етуге тырысып жүрген досына көмек көрсетуді міндет санайды. Жесір әйелдің келісімімен, Сенсей К-ді екінші бортта тұрушы ретінде өзіне қосылуға көндіреді, өйткені К-нің осында болуы оның рухани жақсаруына көмектеседі. Бірнеше уақыттан кейін К. жаңа ортаға бейімделіп, көпшілікке араласа бастайды. Сенсей досының мінез-құлқының жақсарғанына қуанышты, бірақ сонымен қатар К-ді қызының махаббатына қарсылас ретінде көруге кіріседі. Ол К-мен бірге Бошу түбегінде бірге жүріп-тұру кезінде сенсейді күдіктер қинайды, ол К-нің қызынан көзін аудармай ма деп ойлайды және қызы шын мәнінде К-ге жақындауы мүмкін деп қорқады. Ол К-ге қызына деген сезімдерін ашуға құштар, бірақ оған батылы жетпейді. Күз келіп, сабақ қайта басталады. Кейде сенсей үйге оралып, К. мен қызын әңгімелесіп жүргенін көреді. Ол қайтадан жесірден қызына қолын сұрауға тырысады, бірақ бұл жолы К қызына деген сүйіспеншілігін сақтап қалудан қорқады. Кей ақыры сенсейге қызын жақсы көретінін айтады. Сенсей қатты таңғалып, қорқып, жауап бере алмайды. Кейінгі күндері К. сенсейге өзінің ұзақ уақыт бойы ұстаған идеалдары мен жаңадан тапқан құмарлығы арасында қалмайтынын айтады. Сенсей К-нің әлсіздігін сезіп, сонымен бірге өзінің мүддесіне қызмет етуге тырысады, Сэнсей К-ге өзінің тәртіп пен себепке қызмет ету туралы сөздерін еске салады. К-нің өзі тыныш күйге түседі. Сенсей К-нің қызының сүйіспеншілігіне бола өмірін өзгертуге дайын екендігін сезінеді. Сенсей К-нің әлі оған жақындамағанын растағаннан кейін жесірден қызының қолын сұрайды. Ол келіседі де, мәселені оңай шешеді. Сол күні жесір әйел қызымен сөйлеседі. Тек К. жесірден хабар алмайынша, бұл шараны білмейді. Ол сенсейді досын түнекте қалдырғаны үшін сөгіп қояды. Сенсей келесі күні таңертең К-мен сөйлесуді шешті, бірақ түнде К- өз өмірін өзі жойды. Кей хат қалдырады, бірақ сенсей қорқатын сөгіс жоқ. К-нің қызына деген сезімі мен сенсейдің досының адалдыққа деген сатқындығы құпия болып қала береді. Сэнсей К-нің отбасына хабарлап, оның жақын маңдағы Зошигая зиратында жерленуін ұйымдастырады. Көп ұзамай сенсей қыздармен бірге жаңа үйге көшіп кетеді. Сенсей оқуын бітіріп, жарты жылдан кейін қызына үйленеді. Сенсей ай сайын К-нің қабіріне зыярат жасайды. К-ге жасаған опасыздығы мен оның өлімі оның некелік өмірін көлеңкеге түсіреді, алайда ол әйеліне құпиясын айта алмайды. Адамзатқа деген сенімін жоғалтып, енді өзі де әлемнен кетіп, бос өмір сүруде. Жылдар өте келе ол К-ге көбірек көң�...

The narrator reads Sensei's letter on the train toward Tokyo. Sensei begins by explaining his reticence over the summer as he wrestled with the problem of his own continued existence. He then explains the motivation for his current actions. The remainder of the letter is an accounting of Sensei's life. Sensei grows up in the countryside and loses both of his parents to illness while still in his late teens. As an only child, he inherits the family's considerable wealth, which his uncle steps in to help manage during the years over which, as previously planned, he pursues his education in Tokyo. Each summer Sensei returns to his home, where his uncle suggests that he should marry soon and establish himself in the community as the family heir, but Sensei, uninterested yet in marriage, declines. Eventually it comes to light that the uncle's businesses are struggling, and much of Sensei's wealth has been poured into losing ventures. Sensei salvages what remains, arranges for the sale of his house and possessions, visits his parents' gravesite one last time, and turns his back on his home town, severing all ties with his relations. Back at his studies in Tokyo, Sensei decides to trade his boisterous student lodgings for calmer quarters. He hears of a widow looking to take in a boarder, and is accepted after a brief interview. The household is quiet, with just the widow, her daughter, and a maidservant. Sensei is smitten with the daughter at first sight, but at the same time the deceit of his uncle has left him generally distrustful. After some time, he thinks to ask the widow, who treats him as family, for her daughter's hand, but still holds back for fear that the women are playing him just as his uncle had. Sensei has a friend and classmate from the same hometown, whom he refers to simply as K. K is the son of a Buddhist priest, but was adopted by the family of a prominent local physician who funds his study of medicine in Tokyo. Contrary to their wishes, K pursues his own passions of religion and philosophy, and is disowned as a result. Sensei feels some obligation to assist his friend, who is struggling to maintain an aggressive course of study while at the same time supporting himself. With the widow's approval, Sensei convinces K to join him as a second boarder, arguing that K's presence there will serve toward his own spiritual betterment. After a while, K warms to his new surroundings and grows more sociable. Sensei is pleased with the improvement he's worked in his friend's demeanor but also begins to see K as a rival for the daughter's affection. During a walking tour he and K set out together on the Boshu peninsula, Sensei is tormented by suspicions, wondering if K might not have his eye on the daughter and fearing that the daughter may in fact favor K. He longs to divulge to K his feelings for the daughter, but he lacks the courage to do so. Autumn comes and classes begin again. Sensei returns home at times to find K and the daughter conversing amiably, and he worries they're growing close. He thinks again to ask the widow for her daughter's hand, but again holds back, this time for fear that K holds the daughter's affection. K finally confesses his love for the daughter to Sensei. Sensei, shocked and dismayed, is unable to muster a response. In the days that follow, K confides in Sensei that he is torn between his long held ideals and his newfound passion. Sensing K's vulnerability, and at the same time seeking to serve his own interest, Sensei reminds K of his own words on discipline and servitude to a cause. K withdraws into reticence. Sensei fears that K is preparing to shift his life's course out of love for the daughter. After confirming that K has not yet approached her, Sensei asks the widow for her daughter's hand. She acquiesces, and the matter is easily settled. That same day, the widow talks to her daughter. Only K remains unaware of the arrangements until he learns of these from the widow. She scolds Sensei for leaving his friend in the dark. Sensei resolves to talk with K the next morning, but during the night, K takes his own life. K leaves behind a note, but absent is the rebuke that Sensei dreads. K's feelings for the daughter, along with Sensei's betrayal of his friend's trust, will remain a secret. Sensei notifies K's family and arranges K's burial in the nearby Zōshigaya Cemetery with the family's approval. Shortly after, Sensei and the ladies relocate to a new house. Sensei finishes his studies, and half a year later weds the daughter. Sensei makes monthly pilgrimages to K's grave. His betrayal of K, and K's death, continue to cast a shadow over his married life, yet he remains unable to burden his wife with his secret. Having lost faith in humanity in general, and now in his own self, Sensei withdraws from the world to lead an idle life. As the years pass and he reflects further on K, he comes to realize that K's suicide was less about lost love and more about alienation and disappointment in oneself. Sensei feels himself drawn, more and more, to follow K's path. With the ending of the Meiji era and the passing of General Nogi, Sensei decides that he's outlived his time and must part from the world. His final request to the narrator is that his wife never know his story, and that it be held private until after she's gone.

Тақырыптар

Сенсей досының өліміне себепші болғандығы үшін кінәлі сезінсе де, ол К-нің өлімі махаббаттағы бақытсыздықтың тікелей салдары емес, сенсейдің өзі зардап шегетін жалғыздықтың салдары деп санайды. Аудармашы Эдвин Маклелан "психологиялық кінәлау философиялық оқшаулаудан маңызды емес" деп жазады. Макклеллан Нацумедің "Есік" және "Коджин" атты ертедегі еңбектері арқылы оқшауланудан арылуды іздеу тақырыбын Сейнсейдің Кокородағы өзін-өзі өлтіруіне дейін іздестіреді. Күнәкарлық ойнаса да, адамның іс-әрекеті мен қателігі үшін жауапкершілікті алу романдағы конфуцийшілдік және жапондық идеологияда ең маңызды болып табылады, және сенсей бұл дәстүрлерді түсінеді. Сэнсей К-нің өзіне қол жұмсауына өзін кінәлі сезініп, оның қабірін көруге Зошигаядағы зиратқа үнемі барып тұрғанын, көкте жазаланып жатқанына, немесе қасірет пен жалғыздыққа ұшырағанына, К-ге жасаған сатқындығы үшін ешқашан бақытты бола алмайтынына сенетінін анық сезінді. Осылайша, жапон мәдениетінде жиі болғандай (әсіресе Токугава дәуірінде, бірақ одан да кейін де жалғаса береді), Сэнсейдің өзін-өзі өлтіруі кешірім сұрау және өкініш білдіру немесе қателіктер туралы бірдеңе жасау әрекеті. Ол бірнеше рет өлуге тиіс екенін білетінін, бірақ өзін-өзі өлтіруге әлі де күші жетпейтінін жазды. Ол әлсіздікпен шектелген және дәстүрлі жапон құндылықтарын немесе Мэйдзи дәуірі бойы оларды тез алмастыратын жаңа заманауи батыс құндылықтарын ұстануға күші жоқ. Жун Это Нацуме шығармасындағы оқшаулануға назар аударуды автордың Лондонда оқыған кезде бастан кешкен философиялық дағдарысына байланысты деп санайды. Батыстың жекешіл идеяларымен қарым-қатынасы оның Конфуций дінінің дәстүрлі Жапонияның білімді әкімші үлгісіне деген сенімін талқандады, бірақ ол батыс ойлауын шын жүректен қабылдауға кедергі келтіретін дәстүрлі тәрбиесін жеткілікті сақтады; оны "жеке, заманауи адам" етіп қалдырды. Нацуме ойлап тапқан құлдырау адам тек ақылсыздық немесе өз-өзіне қол жұмсау арқылы құтыла алады, немесе өмір сүру және азап шегуді жалғастыра алады. Такео Дой романның қарама-қарсы түсіндіруін ұсынады, онда психологиялық басымдықты иеленеді және ол сенсейдің өмірін алдымен ақылсыздыққа, содан кейін өзін-өзі өлтіруге батылдық ретінде қарастырады. Сенсейдің ағасының алаяқтық туралы баяндамасындағы сәйкессіздіктерді атап өтіп, ол сенсейдің ағасының мінез-құлқын қабылдау сенсейдің өзіндегі өзгерістерден туындаған шизофрениялық алдау деп санайды. Ол бұл бағалауды Сэнсейдің алдымен қуғындалып, содан кейін өзімен бірге тұратын отбасы тұтқындап отыр деген сенімінен және Сэнсейдің К-нің өзін-өзі өлтіргеннен кейінгі жылдары онымен сөйлескен дауысынан табады. Аудармашы Мередит МакКинни гомосексуалистік мотив туралы түсінікті түсіндіріп, былай дейді: "Кокоро жүректері 'мұқтаждықпен тынышталмаған' үш жігіттің және олардың эмоционалдық байланыстарының тек қарама-қарсы жыныстылармен ғана емес, әртүрлі бір-бірімен де әңгімелейді. Әрине, гомосексуализм мәселесі жоқ, бірақ жас жігіттің ескі еркекке деген ақыл-есімен эротикалық қызығушылығы әдемі түрде айтылған". Сенсейдің оқиғасы романның шыңы болса да, оның жартысы баяндаушының оқиғасына арналған. Көптеген сарапшылар баяндаушы мен жас сенсейдің ұқсастығын атап өтті. Баяндаушы алғашқы беттердегі өмірді қарапайымдылықпен тойлаудан адамзаттың өзінен ажырауына дейінгі өзінің алғашқы кезеңінде. Кейінгісінің қаншалықты ауыр екенін ол үйіне оралғанда, өз отбасына деген жанашырлығы жоғалып кеткенін байқағанда анық байқалады. Романның екінші бөлігі, онда Сенсей физикалық түрде жоқ, сонымен қатар баяндаушының әкесі мен Сенсейдің ойлы қанағатсыздығы арасындағы қарама-қайшылық болып табылады. Макклеллан К. мен Сенсейдің өз-өзіне қол жұмсауларының "күштілігі мен қадір-қасиеті" мен әке өлімінің физикалық қорлығын салыстырады, бірақ әкесі тыныштықты сақтай алады. Такео Дои өзінің психологиялық оқуларында баяндаушының сенсейді өзінің шынайы әкесіне қарағанда артық көретінін, ол өліп бара жатқан әкесі өлтірілген сенсейге тастап кетумен аяқталады, бұл "атаның ауысуы" сияқты. Сенсейдің өз-өзіне қол жұмсау себептері талқылануда. Жун Это оған "қос мотивация" береді: өзінің көп жылдық өзімшілдік азаптарын аяқтауға деген жеке қалауы және императорға деген адалдығын көрсетуге деген қоғамдық қалауы. Бұл ұстаным Сэнсейдің өз сөзінде (қалай десеңіз де, әзіл-оспақпен) өзін-өзі өлтіруін "Мейдзи дәуірінің рухына адалдық арқы...

Although Sensei feels guilt for having caused his friend's death, he comes to believe that K's death was not a direct consequence of his unhappiness in love, but rather the same loneliness from which Sensei himself suffers. Translator Edwin McLellan writes, "psychological guilt [is] less important than philosophical isolation". McClellan traces the theme of seeking relief from isolation through Natsume's earlier works of The Gate and Kojin to its solution in Sensei's suicide in Kokoro. Even though guilt comes into play, taking responsibility for one's actions and mistakes is paramount in the Confucian and Japanese ideology portrayed in the novel, and Sensei understands those traditions. Sensei clearly feels responsible for K's suicide, displayed in his constant trips to the cemetery at Zoshigaya to visit K's grave, his belief that he is being punished by heaven, or is destined for misery and loneliness, his belief that he must never be, or can never be, happy, because of this betrayal of K. Thus, as is often the case in Japanese culture (particularly in the Tokugawa period, but also certainly carried on beyond it), Sensei's suicide is an apology and an attempt to show penitence, or to do something about one's mistakes. He writes on several occasions that he has long known he must die, but has not the strength to kill himself just yet. He is constrained by weakness, and has not the strength to hold to either those traditional Japanese values, or the new modern Western ones that were fast replacing them throughout the Meiji era. Jun Etō attributes the focus on isolation in Natsume's work to a philosophical crisis which the author underwent while studying in London. His contact with the more individualistic ideas of the West shattered his faith in the Confucian scholar administrator model of traditional Japan, but he retained enough of his traditional upbringing to preclude a wholehearted embrace of Western thinking; leaving him, "a lonely, modern man". The fallen man of Natsume's conception could only escape through madness or suicide, or live on and continue to suffer. Takeo Doi provides a contrasting interpretation of the novel, in which the psychological dominates and which sees Sensei's life as a descent into first madness, then suicide. Noting inconsistencies in Sensei's account of his uncle's fraud, he argues that Sensei's perception of his uncle's behaviour was a schizophrenic delusion created by changes in Sensei himself. He finds further confirmation of this assessment in Sensei's belief that he is being first persecuted, then entrapped by the family he goes to live with, and in the voice which Sensei says talked to him in the years after K's suicide. Translator Meredith McKinney elucidates the notion of a homosexual motive, saying "Kokoro tells the story of three young men whose hearts are 'restless with love' and of their emotional entanglements not only with the opposite sex but variously with one another. Homosexuality is not, needless to say, at issue, although a young man’s intellectually erotic attraction to an older man is beautifully evoked." Although Sensei's story is the climax of the novel, about half its length is devoted to the story of the narrator. Many commentators have noted the similarity between the narrator and the younger Sensei. The narrator is at an earlier stage in his own transition from a simplistic celebration of life in the opening pages to his own growing separation from mankind. The extent of the latter becomes apparent when he returns home to find that he is no longer in sympathy with his own family. This second part of the novel, in which Sensei is physically absent, also serves as a contrast between the unthinking contentment of the narrator's father and the thoughtful discontent of Sensei. McClellan compares the "strength and dignity" of K's and Sensei's suicides with the physical indignity of the father's death, while still noting the tranquility the father manages to retain. Takeo Doi in his psychological readings sees the narrator's preference for Sensei over his real father — culminating in the abandonment of his dying father for the already dead Sensei — as a case of "father transference". The reasons for Sensei's eventual suicide are debated. Jun Etō ascribes to it a "dual motivation": a personal desire to end his years of egoistic suffering, and a public desire to demonstrate his loyalty to the emperor. This position is supported by Sensei's own statement (albeit in jest) that his suicide would be, "through loyalty to the spirit of the Meiji era", while earlier in the book he had explicitly connected his isolation with the times he lived in: "loneliness is the price we have to pay for being born in this modern age, so full of freedom, independence, and our own egotistical selves". Isamu Fukuchi, however, contests both these points. He argues that suicide to end his own suffering would make no sense after having already endured the suffering for many years, while a distinction is to be made between loyalty to Emperor Meiji and loyalty to the spirit of the Meiji era. He sees the latter as being the conflict between, "modern ideals and traditional morality". Sensei's suicide is therefore a recognition that the end of the Meiji era has rendered as anachronisms those who, like him, are torn between modernity and tradition.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Кокоро романы 1941 жылы Инеко Кондо, 1957 жылы Эдвин Макклеллан және 2010 жылы Мередит МакКинни аударған. Бұған қоса, ол аниме фильмге (Аой Бунгаку сериясы), мангаларға (Нарико Эномото және Манга де Докуха сериясы) бейімделді, ал комиксте сатираланды (Step Aside Pops, Kate Beaton).