Кіріспе
Тасманиядағы өзен
Жаңа Оңтүстік Уэльстегі өзен
Маккуори өзені немесе Уамбуул – Мюррей-Дарлинг алабындағы Маккуори-Барвон су жиналатын аймақтың бөлігі, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы маңызды ішкі өзендердің бірі. Өзен Жаңа Оңтүстік Уэльстің орталық таулы аймағында, Оберон қаласының жанынан басталып, Батерст, Веллингтон, Дуббо, Нарромин және Уоррен қалаларынан солтүстік-батысқа қарай Маккуари батпақтарына дейін ағып өтеді. Маккуари батпақтарынан кейін су төменгі Барвон өзені арқылы Дарлинг өзеніне құяды. Бүррендонг көлі – Веллингтон қаласының жанында орналасқан, су тасқынын реттеу және суару мақсатында Уамбуул Маккуори өзенінің, сондай-ақ оның салалары – Кудгегонг және Турон өзендерінің суларын жинақтайтын үлкен су қоймасы.
Атауы
Вираджурилер – үш өзеннің халқы: Вамбуул, Каларе (Лачлан) және Муррумбиджері (Муррумбидже). Вамбуул – ирек өзен деген мағынаны білдіреді, және оған Балық өзені саласы да кіреді. Ол сондай-ақ Вамбол деп те жазылған. Бұл өзенді алғаш рет 1812 жылы Батерст маңындағы британдық тәж үшін еуропалық саяхатшы Джордж Эванс жазбаға алды, ол 1810-1821 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының губернаторы болған подполковник Лаклан Маккуаридің құрметіне өзенге ат қойды. 2021 жылдың желтоқсанында жергілікті қозғалыстың және Батерст жергілікті аборигендер жер кеңесінің қолдауымен Жаңа Оңтүстік Уэльс географиялық атаулар кеңесі Вамбуулды ресми екі атау ретінде мойындады. Екі атаудың бірін немесе екеуін де қолдануға болады, және олардың екеуі де тең мәртебеге ие.
География
Уамбуул Маккуори өзені бастауынан ағып, ұзындығы бойында шамамен төмендейді. Бүррендонг көлі өзен бойындағы жалғыз тоған. Кудгегонг өзеніндегі Виндамер тоғаны Бүррендонгпен бірігіп жұмыс істейді.
Жаңбыр жауған
Жауын-шашын мөлшері Маккуори өзенінің бассейнінде әртүрлі. Жалпы, тау шыңдары мен таулы алқаптарда жауын-шашын мөлшері айналадағы тау жоталарының көлеңкелі әсерінен жоғары болады. Ұлы бөлгіш жотасының аймағында жыл сайынғы орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 200-300 мм құрайды. Бұл жыл бойы біркелкі таралады. Бөлгіш жотасындағы жарылымдар ылғалды шығыс ауа ағындарының ішкі аймақтарға енуіне мүмкіндік беретін жерлерде, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 300 мм немесе одан да көп болады, бұл батысқа қарай жалғасады. Солтүстік-батысқа қарай, Кастлерег және Маккуари аңғарларының ортаңғы бөліктерінде жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 400-600 мм аралығында болады. Вираджури тайпасы бұл өзенді Вамбол деп атаған, ол "қисық өзен" деген мағынаны білдіреді. Белгілі Вираджури батыры Виндрадин жоғарғы Маккуари өзені аймағынан шыққан және 1829 жылы патшалық биліктің бұйрығымен ұсталғаннан кейін оқтан жарақаттанып қайтыс болды. Каринда маңында, Маккуари өзені мен Марра сағасы арасында, әлемдегі ең көне нан жасауға қатысты дәлелдер (шамамен 30 000 жыл бұрынғы) Кудди Спрингс деп аталатын ежелгі көлден табылды.
Еуропа тарихы
Маккуарри өзенінің жоғарғы ағысын еуропалықтар алғаш рет 1813 жылы көрді және өзен сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының губернаторы, подполковник (кейін генерал-майор) Лаклан Маккуарье құрметіне аталған. 1813 жылы жер зерттеуші Джордж Эванс өзінің күнделігінде былай деп жазды: Кемпбел өзеніндегі көпірден жеті миль қашықтықта Батерст жазығы көрінеді, ұзындығы 11 мильдік, мал өсіруге қолайлы бай жер, екі жағынан да көлбеу және әдемі төбелермен шектелген, сирек орманды. Маккуарри өзені, Fish және Campbell өзендерінің қосылған жерінен пайда болады, жазықтар арқылы ирекпен өтеді, оның жағасындағы ағаштардың ерекше жасыл түсінен оңай тануға болады, олар жазықтың барлық жерінде жалғыз ағаштар. Бұл жазықтың тегіс, таза беті алғашқы көзқараспен өңделген жерлерге ұқсайды. Бұл керемет көріністі тамашаламайынша, таңғалу мен қызығу сезімі тумайды, ал мұндай кеңістіктегі тыныштық пен жалғыздық, адамның өмірі мен жайлылығы үшін табиғат жасағандай көрінеді, санада меланхолия сезімін тудырады, оны сипаттауға қарағанда елестету оңай. 1817 және 1818 жылдары зерттеуші Джон Окслиге Лаклан және Маккуарри өзендерінің бағыттарын зерттеу тапсырылды. 1820 жылы жарық көрген күнделігінде Оксли екі өзеннің қосылған жерін былай сипаттады: Веллингтон аңғарындағы өзен соңғы жаңбырлардан көтерілген, сондықтан Маккуарри өзенімен қосылғаннан төменгі судың түсі мүлдем өзгерген. Топырақтың жұмсақтығынан жаңбыр жерді өте жұмсақ етіп, жылқылардың жүруін қиындатты. Біздің күндік сапарымыз көбінесе ашық орманды жерлермен, өзеннің екі жағындағы бай жазықтармен өтті. Өзенде бірден үш шақырымға дейін созылатын, еніне сәйкес келетін көптеген әдемі учаскелер болды. Жылдам ағыстар жиі кездессе де, қайықтарға ешқандай кедергі келтірмеді. Ұзақ учаскелердегі ағыс шамалы сезілді. Өзен әдемі учаскелерге кеңейді, судың тереңдігі зор, ені екі жүзден үш жүзге дейін жетеді, әртүрлі су құстарымен толы. Өзеннің жағасындағы бай жазықтар, әсіресе оңтүстік жағында кеңірек көрінеді. Бұл өзеннің тасқын кезінде қанша су көлемі бар екенін ескерсек, оның суы сыртқы жағалаулармен шектелген, сондықтан су тасқыны зиян келтірмейді. Ағаштар эвкалипт (алма ағашы), ал төбелерде бірнеше каллитрис макрокарпа [Ескертпе: Каллитр. Ауа райының тозуы.] кездеседі. Өзеннің негізгі арнасы тар, бірақ өте терең, су жағалаулардан бір фут немесе он сегіз дюйм тереңдікке дейін таралады, бірақ барлығы бір бағытта ағып жатыр. Жиырма шақырымға жуық жүргеннен кейін біз жер мен ағаштарды жоғалттық: өзеннің арнасы, қамыс арасынан өтіп, бірден үш футқа дейін тереңдікте солтүстікке қарай ағып кетті. Бұл үш немесе төрт шақырымға жалғасты, ені, тереңдігі және ағысының жылдамдығы бірнеше шақырым бойы өзгермегенімен, мен ұзақ іздеген Австралия теңізіне жақын арада жетемін деген үмітімді жоғалтпағанда, ол бірден барлық бағытта, солтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай, бізді қоршаған қамыстардың мұхитында таралып кетті, бұрынғыдай жылдам ағып жатыр. Бұл қамыстардың арасында ешқандай арна болған жоқ, ал тереңдігі үштен бес футқа дейін өзгерді. Бұл таңғажайып өзгеріс (мен оны өзеннің аяқталуы деп атамаймын), әрине, маған түнгіге дейін қонуға болатын жерге қайта оралуға мәжбүр етті. Бұл үлкен судың қай көлге немесе теңізге құятынын анық айту, негізінде болжамға құрылған қорытынды деп санауға болады; бірақ егер нақты көріністерден пікір айтуға рұқсат болса, менің пікірім біздің ішкі теңіздің немесе көлдің жақын маңында, әрине, шұңқыр, және оған құятын сулар қалдырған биік жерлерден алынған орасан зор шөгінділермен толып жатқанымызды айтуға болады. Бұл құрлықтағы биік жерлер теңіз жағалауымен шектелген сияқты, немесе одан үлкен қашықтықта емес. 1828 жылы Чарльз Стюртқа "Макуарри өзенінің құлайтын бассейнінің табиғаты мен көлемін, сондай-ақ оның батысқа қарай құлайтын өзендермен қандай да бір байланысы бар ма" деген сұраққа жауап іздеу үшін "колонияның шекарасын" анықтауды тапсырды. Стюрт батпақтарды (кейіннен Лаклан Маккуаридің құрметіне аталған) аралап, генерал Ральф Дарлингтің құрметіне аталған Дарлинг өзеніне барған алғашқы еуропалық болды.
At the distance of seven miles from the bridge over the Campbell River, Bathurst Plains open to the view, presenting a rich tract of campaign country of 11 miles in length, bounded on both sides by gently rising and very beautiful hills, thinly wooded. The Macquarie River, which is constituted by the junction of the Fish and Campbell River, takes a winding course through the plains, which can be easily traced from the high lands adjoining by the particular verdure of the trees on its bank, which are likewise the only trees throughout the extent of the plains. The level and clear surface of these plains gives them at first view very much the appearance of lands in a state of cultivation. It is impossible to behold this grand scene without a feeling of admiration and surprise, whilst the silence and solitude, which reign in a space of such extent and beauty as seems designed by nature for the occupancy and comfort of man, create a degree of melancholy in the mind which may be more easily imagined than described. During 1817 and 1818, explorer John Oxley was commissioned to explore the course of the Lachlan and Macquarie rivers respectively. Writing in his journal, published in 1820, Oxley described the junction of the two rivers:
The river in Wellington Valley had been swelled by the late rains, insomuch that the water below its junction with the Macquarie was quite discoloured. From the fineness of the soil, the rain had made the ground very soft, rendering it difficult for the horses to travel Our day's journey lay generally over an open forest country, with rich flats on either side of the river The river had many fine reaches, extending in straight lines from one to three miles, and of a corresponding breadth. The rapids, although frequent, offered no material obstruction to the boats. The current in the long reaches was scarcely perceptible The river expanded into beautiful reaches, having great depth of water, and from two to three hundred feet broad, literally covered with water fowl of different kinds: the richest flats bordered the river, apparently more extensive on the south side. The vast body of water which this river must contain in times of flood is confined within exterior banks, and its inundations are thus deprived of mischief The trees were of the eucalyptus (apple tree), and on the hills a few of the callitris macrocarpa [Note: Callitr. Vent decad.] were seen The main bed of the river was much contracted, but very deep, the waters spreading to the depth of a foot or eighteen inches over the banks, but all running on the same point of bearing. After going about twenty miles, we lost the land and trees: the channel of the river, which lay through reeds, and was from one to three feet deep, ran northerly. This continued for three or four miles farther, when although there had been no previous change in the breadth, depth, and rapidity of the stream for several miles, and I was sanguine in my expectations of soon entering the long sought for Australian sea, it all at once eluded our farther pursuit by spreading on every point from north west to north east, among the ocean of reeds which surrounded us, still running with the same rapidity as before. There, was no channel whatever among those reeds, and the depth varied from three to five feet. This astonishing change (for I cannot call it a termination of the river), of course left me no alternative but to endeavour to return to some spot, on which we could effect a landing before dark To assert positively that we were on the margin of the lake or sea into which this great body of water is discharged, might reasonably be deemed a conclusion which has nothing but conjecture for its basis; but if an opinion may be permitted to be hazarded from actual appearances, mine is decidedly in favour of our being in the immediate vicinity of an inland sea, or lake, most probably a shoal one, and gradually filling up by immense depositions from the higher lands, left by the waters which flow into it. It is most singular, that the high lands on this continent seem to be confined to the sea coast, or not to extend to any great distance from it. By 1828, explorer Charles Sturt was commissioned to ascertain "the limits of the Colony" by following the Macquarie River "for the express purpose of ascertaining the nature and extent of that basin into which the Macquarie was supposed to fall, and whether any connection existed between it and the streams falling westerly". Navigating the marshes (later named in honour of Lachlan Macquarie), Sturt was the first European to visit the Darling River, named in honour of General Ralph Darling.
Суландыру
Маккуори өзенінің су жиналатын алабы реттелген су шаруашылығы аймағы болып табылады және жеке суарумен қатар, Нарромин – Транги, Будда көлдері, Тенандра, Транги – Невертайр, Невертайр және Мартагуй жерлерінде орналасқан бірнеше мемлекеттік суару жүйелерін қамтиды.
Демалыс
Өзен бойында, әсіресе одан өтетін елді мекендерде демалыс шаралары танымал. Балық аулауға болады: қоңыр алабұқа, сазан, шабақ, алтын мүрде, Маррей балығы, көкбас, қызыл балық, күміс мүрде, алабұқа және яббилер.