Кіріспе

Австралиядағы темір жол желісі

Солтүстік жағалау желісі – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласындағы Солтүстік жағалау аймағына қызмет ететін темір жол желісі. Солтүстік жағалау желісі Сидней орталық станциясынан басталып, қалалық айналымның батыс бөлігі арқылы, Сидней порты көпірінен өтіп, Солтүстік жағалау аймағы арқылы Хорнсбиге дейін созылады, онда ол Басты Солтүстік желісімен қосылады. Бұл желідегі қызметтер негізінен T1 North Shore & Western Line және T9 Northern Line пойыздарымен, ал ең жұмылды уақытта кейбір қызметтер Wyong қаласына дейін жүзеге асырылады.

Тарих

1874 жылы Солтүстік жағалауда темір жол салу арманы туды. Сол жылы Пирс-Корнерден (Вахроунга) Сидней портына дейін желі құруға өтініш берілді. Бір жергілікті тұрғынға сұрақ қойғанда, ол: «Егер Матусалахтай ұзақ өмір сүрсем де, темір жолды көрмеймін», – деді. 1875 жылы Грингейт қонақ үйінде (Киллара) комитет құрылды. Қоғамдық жұмыстар департаменті қарсылық білдіріп: «Бұл желі, бұрын да, қазір де еш жерден еш жерге жетеді», – деді. 1879 жылы сарқырама жасаушылар Пирс-Корнер мен Блю-Пойнт арасындағы желінің мүмкін екенін дәлелдеді. Сол жылдың қыркүйек айында осы сарқыраманың құжаттары Гарден Палас өртінен жойылды. Сол жылы сэр Генри Паркс Сент-Леонардста темір жол желісі мен Харбор көпірін жақтау арқылы дауыс жинауға тырысты. Желі қайда аяқталуы керек екені туралы көптеген пікір таластар болды, бірақ іс жүзеге аспады. 1884 жылы Falcon Street (Crows Nest) арқылы жаңа желі салу ұсынылды және тендерлер жарияланды, бірақ алғашқы қабылданған тендерлерді ұсынған Мортон мен Харди бас тартты, соңында Э. Притчард және компанияның тендері қабылданды және желі қазіргі Сент-Леонардс станциясында аяқталды. 1889 жылы мамыр айында аяқталған Солтүстік жағалау желісі 1890 жылы 1 қаңтарда Хорнсби мен Сент-Леонардс арасындағы бір рельстік жол ретінде ашылды. 1893 жылы 1 мамырда желі Сидней портының жағалауындағы Милсонс Пойнтқа дейін созылғанға дейін жексенбі күндері қызмет көрсетілмеді. Бұл алғашқы Милсонс Пойнт стансасынан Сидней орталығына дейін пароммен тасымалдау жүзеге асырылды. Осы аралықта желіні портқа дейін созу туралы үгіт-насихат және дайындық жұмыстары жалғасты, Парламенттегі пікірсайыста қоғамдық жұмыстар министрі Брюс Смит мырза: «Солтүстік жағалау ерекше қолайлы климатының арқасында жаңа қала маңындағы елді мекендерді құруға өте ыңғайлы, егер байланыс құралдары болса, онда халық саны артады», – деді. Диббс (кейіннен сэр Джордж) оның коммерциялық құндылығына күмән келтіріп, бұл жұмыс әзіл-қалжың, алдамшылық және сәтсіздікке ұшырайды деді. Парламенттің қоғамдық жұмыстар жөніндегі тұрақты комитеті 1889 жылы Милсонс Пойнтқа кеңейту жоспарына жағымды баға бермеді, бірақ 1890 жылы түзетілген жоспар мақұлданды. Милсонс Пойнтқа салуға арналған тендерлер 1891 жылдың сәуірінде О. Макмастерге берілді, бірақ желі 1893 жылдың 1 мамырына дейін ашылмады. Пойнттан шыққан алғашқы пойыздың жолаушысы «Лавендер-Бей» туннелінде от жаққандарын, ал Туррамурадағы «Хиллвью» қазір тұрған жерде банкет өткізілгенін айтты. Жаңа аралық станциялар Уайтарада (1895 жылдың 20 мамырында), Уаррауиде (1900 жылдың 1 тамызында), Килларада (1899 жылдың 10 шілдесінде) және Артармонда (1898 жылдың 6 шілдесінде) салынды. 1901 жылы Бичворт жолы (Пимбл) үшін станция сұралды, бірақ сол кездегі теміржол комиссары «қозғалыс сәл ертерек» деді және ешқашан салынбады. Солтүстік жағалау желісінің көп бөлігі 1900 және 1909 жылдар аралығында екі рельстік болып қайта жаңартылды. 1927 жылы желі 1500 вольтты тұрақты токпен электрленді. Сидней порт көпірінің құрылыс жұмыстары Милсонс Пойнттан Лавендер-Бейге дейінгі оңтүстік терминалды қысқартуды талап етті. 1932 жылдың 19 наурызында Сидней порт көпірі ашылғанда, жаңа Милсонс Пойнт станциясы (көпірге жақындау) іске қосылды және Солтүстік жағалау желісі оны арқылы және Сидней порт көпірі арқылы Сидней орталығының жер асты желілерімен байланыстырылды. Нәтижесінде Солтүстік жағалау желісінің екі ұшы Орталық және Хорнсбидегі Сидней теміржол жүйесімен байланысты. 1932 жылдан кейін Лавендер-Бей бастапқы станциясы электр пойыздарының сақтау орнына айналды, ал Лавендер-Бейді Солтүстік жағалау желісіне жалғастыратын желі бір рельстік болып қысқартылды. Бұл желі қазіргі Солтүстік жағалау желісіне Уэвертон станциясында қосылады. 2009 жылы Еппинг-Чатсвуд теміржол желісі ашылғанда Солтүстік магистральға екінші байланыс қосылды. Бұл байланыс желісі алынып тасталды және 2019 жылы Сидней метрополитеніне енгізілді. Солтүстік жағалау желісі қазір Солтүстік жағалау мен Сидней орталығы арасындағы маңызды жолаушылар артериясы болып табылады. Алғашқы жылдары Олд Милсонс Пойнт, Бей Роуд, Сент Леонардс, Чатсвуд, Линдфилд, Гордон, Пимбл, Туррамура, Вахроунга және Хорнсби станцияларында жүктерді тиеу-түсіру алаңдары болды. Сент Леонардс, Чатсвуд және Хорнсби алаңдарынан басқалары ХХ ғасырдың ортасына дейін жойылды, ал соңғы үшеуі ХХ ғасырдың соңына дейін сақталмады.

Бағыт

Солтүстік жағалау желісі ресми түрде Орталық станциясынан басталады, ал Flying Junctions-тен оңтүстікке қарай Main Suburban желісімен тоғысады. Желі Орталық станциясы арқылы өтеді, содан кейін қалалық айналма жолымен (City Circle) жер астына түседі, Ратуша (Town Hall) және Уайниард станцияларында тоқтайды. Уайниард станциясының солтүстігінде оңтүстікке қарай бағытталған пойздардың қалалық айналма жолында рельстік жұмыстар жүрген кезде аяқталуына мүмкіндік беретін өткізу (crossover) бар. Уайниардтан кейін желі Сидней портының көпірісінің батыс жағына шығады. Көпірдің арғы жағында Милсонс-Пойнт станциясы орналасқан. Желі қысқа ғана қашықтықтан кейін 4 платформасы бар Солтүстік Сидней станциясына жетеді. Сыртқы екі жол транзиттік қызметтер үшін, ал ішкі екі жол – аяқтау станциясы ретінде пайдаланылатын айналма жолдар үшін арналған. Солтүстік Сиднейден кейін желі Сиднейдің төменгі Солтүстік жағалауынан өтіп, Уэвертон, Вулстонкрафт, Сент-Леонардс және Артамон станцияларымен қатар өтеді. Уэвертон станциясында Лавендер-Бей желісімен шағын тоғысқан жер орналасқан, ол Лавендер-Бей/Солтүстік Сидней тұйықтарына (sidings) қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Бұл желі бөлігінде Сидней қала маңындағы желінің ең тік қисығы бар, ол Вулстонкрафт станциясында орналасқан. Чатсвудта 4 платформа бар, олардың ішкі екеуі Сидней метросының Солтүстік-Батыс желісі үшін, ал бұрынырақта Эппинг пен Чатсвуд арасындағы теміржол байланысына кіру үшін пайдаланылған. Желі Солтүстік жағалау аймағына қарай жалғасады, Роузвилл, Линдфилд, Киллара, Гордон, Пимбл, Туррамура, Варрауи, Вахроонга және Уайтара станцияларында тоқтайды. Линдфилд станциясында оңтүстіктен келетін пойыздарды аяқтау үшін пайдаланылатын қосымша платформа бар. Ұқсас құрылым Гордон станциясында да бар, онда орталық платформа екі бағыттағы пойыздарды аяқтауға мүмкіндік беретін айналма жолға қосылған. Уайтарадан кейін желі Хорнсбиге жетеді, онда Main Northern Line және Хорнсби күтім орталығымен (Maintenance Centre) тоғысады.