Кіріспе
Уоррагамба бөгеті – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Уоллондилли округіндегі Уоррагамба қаласының сыртқы оңтүстік-батыс жағында орналасқан, мұражай тізіміне енген бөгет. Бұл – Сидней қаласын сумен қамтамасыз ететін негізгі су қоймасы – Буррагоранг көлін құрайтын бетонды гравитациялық бөгет. Бөгеттің қабырғасы Сиднейдің орталық бизнес ауданынан шамамен батысқа қарай, Валасия қаласынан 4½ км оңтүстік-батысқа қарай және Уоррагамба ауылынан 1 км солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Бөгет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сиднейдегі су тапшылығына жауап ретінде жобаланып, бастапқыда «Уоррагамба төтенше жағдай жоспары» деп аталған. 1948-1960 жылдар аралығында салынған бөгет су қоймасы үшін сыйымдылықты қамтамасыз етіп, су жиналатын алаптан толысады. Көлдің беті қазір суға батқан Буррагоранг аңғарының ауданын құрайды. Оны Метрополитен су кәріз және дренаж басқармасы жобалап, салған. Бөгет құрылысына кішкентай гидроэлектр станциясы енгізілген, бірақ 2001 жылдан бері электр желісінен ажыратылған. Бұл мүлік Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің агенттігі – WaterNSW-ға тиесілі. Бөгет 1999 жылдың 18 қарашасында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіміне енгізілді. Құрғақшылық кезінде бөгеттің су деңгейі күрт төмендеген: 2007 жылдың 8 ақпанында сыйымдылығының 32,5%-іне дейін төмендеді. 2012 жылдың 2 наурызында ол он төрт жылдың ішінде алғаш рет толып тасыды. Содан кейін 2016 жылы, 2021 жылдың наурызында және 2024 жылдың сәуірінде қайтадан толып тасты.
Тарих
Гундунгураның дәстүрлі отандарының ең алғашқы жерлерінің бірі, англо-кельт қоныс аударушыларына ең тартымды болғандары – Бурагоранг алқабындағы өзен жазықтары (қазір Бурагоранг көлінің астында қалған). 1827-1828 жылдары аңғар ресми түрде зерттелгенге дейін, көптеген алғашқы қоныс аударушылар, еркін меншік құқығы берілгеннен кейін ресми түрде иеленуді жоспарлаған учаскелерде қоныстанды. Бурагоранг алқабынан және аборигендердің жолдарынан пайдаланып, батысқа қарайғы басқа аңғарлар қоныс аударушылармен мекенделді және олар сыртқы бекеттер мен мал өткелдерін салды. Осы мал өсіруші кәсіпкерлердің ізінен кедр ағашын өндірушілер мен кеншілер келді. Бұл нысан доктор Джон Савидж, осы саланың білікті сарапшысы деп есептелетін, қарап бекітті және 1946 жылдың 2 қазанында Метрополитен су, кәріз және дренаж басқармасы ресми түрде қабылдады. Бөгет құрылысы 1948 жылы басталып, 1960 жылы аяқталды. Уарагамба өзеніндегі бөгет Бурагоранг көлін құрады, ол әлемдегі қалалық сумен жабдықтау үшін ең ірі су қоймаларының бірі. Бөгеттің қабырғасы бетоннан тұрады. Ол екі жағынан біріктірілген блоктардан құралды, кейін олар біріктіріліп, тұтас монолиттік қабырғаға айналды. Оның мөлшері соншалық, инженерлер бетон қатаю кезінде температураның тым көтеріліп кетпеуі үшін екі тәсіл қолданды. Бірі – ылғал бетонға мұз қосу, Австралияда осы техниканы алғаш рет қолдану. Екіншісі – бетонға салқындату құбырларын орнатып, олар арқылы суық су айналдыру. Нәтижесінде бөгет қабырғасы табиғи түрде салқындауға кеткен 100 жылдың орнына, бірнеше айда суытылды. Бөгет су қоймасын құрды және онымен жабдықталады. Қосалқы төгілгіш жол әдетте, су тасқынының күшті кезінде бұзылатын бірнеше сақтандырғыш тығындармен жабылады. Ол 132 кВ желісі арқылы қуатын Пенит субстанциясына жібереді. Су деңгейі генераторларды іске қосуға жеткен жағдайлар өте сирек болды. 2001 жылға қарай, ол көбінесе қолданылмай, электр желісінен ажыратылды.
ХХІ ғасырдың қайта құруы мен жетілдірілуі
2006 жылы Метрополитен су жоспарының бір бөлігі болып табылатын Варрагамба терең су қоймасын қалпына келтіру жобасы бөгет қабырғасының түбіне еніп, бұрын қолжетімсіз болған су қоймасының ең төменгі суын қолдануға мүмкіндік берді. Бұл жаңа шығару орны гравитациялық ағын үшін қажетті ең төменгі деңгейден төмен болды, ол суды қолданыстағы шығару орналарынан жеткізіп берді. Жоба бөгеттің төменгі жағында жаңа сорғы станциясын құрыс жасады. Жаңа сорғы станциясы Авариялық схема сорғы станциясының камерасында орналасқан. Бұл жоба су қорының 8 пайызына, яғни шамамен 6 айлық қосымша қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 2006 жылдың 15 сәуірінде жоба маңызды кезеңге жетті, ол қолжетімді су қорының көлемін арттырды. Соңғы кезде жүргізілген басқа да маңызды жұмыстарға бөгет қабырғасындағы үш жолаушы лифтін толық жаңарту, жылдам қозғалатын кранды жаңарту және клапандық үйдің төрт сумен жабдықтау шығару орнын толық жаңарту кірді, соның ішінде негізгі клапандарды ауыстыру да бар.
Other recent major work includes a complete upgrade of the three passenger lifts within the dam wall, an upgrade of the travelling crest crane and a complete upgrade of the four water supply outlets in the valve house, which includes the replacement of the major valves.
Плотина қабырғасын көтеру
2017 жылдан бері WaterNSW ірі су тасқыны кезінде су тасқыны алабындағы адам өмірі мен мүлікті қорғауға бағытталған тәуекелді азайту жобасы бойынша жұмыс істеп келеді, негіздік мақсаты – бөгеттің биіктігін 14 метрге дейін көтеру арқылы. Алайда, Мәдени мұра нысандарының тізіміне енген 50-ден астам аборигендік мұражайлық орындарының суға батуына қатысты алаңдаушылықтар бар, олардың бір бөлігі 2019–2020 жылдарғы Австралиядағы өрттен қираған. Қораптық шөпті орманды алқаптар құстардың құрып кету қаупі төнген түрлеріне, соның ішінде құрып кету қаупі төнген регент балқұйрығының қалған популяциясының 50% -ға дейін, сондай-ақ коалалар мен үлкен планерлерге мекен етеді. 2020 жылдың қыркүйегінде Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне Федералдық Ауыл шаруашылығы, Су және Қоршаған орта департаменті аборигендік мұраны зерттеу жұмыстарын қайта қарауды тапсырды, себебі НСУ Гундунгура және басқа да дәстүрлі иелердің мәдени мұраға қатысты алаңдаушылықтарын жеткілікті түрде ескермегені анықталды. Федералдық сараптамада жобаның қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалауда құрт-құйрықтылар мен эхидналар сияқты түрлерге тигізетін әсер туралы толық мәліметтер келтірілмегені де айтылды. Инженерлік сарапшылар Infrastructure NSW жасаған модельдеуге де күмән білдірді. 2024 жылдың сәуірінде Сиднейдің солтүстік-батысында 18 айдың ішінде жетінші су тасқыны болғаннан кейін, NSW су министрі Роуз Джексон Сиднейдің солтүстік-батысындағы су тасқыны қаупін азайту үшін Варагамба бөгетінің су жинағыштығын төмендету және оны тұзсыздандырылған сумен толықтыру идеясын ұсынды. Бұл жоспар су тасқынынан қорғану үшін бөгеттің сыйымдылығының бір бөлігін пайдалануды білдіреді. Оның сөзіне сәйкес, бұл бөгеттің қабырғасын 14 метрге көтеруден (2023 жылы Лейбористік үкімет бас тартқан ұсыныс) арзанға түседі. Сидней университетінің су жөніндегі сарапшысы, профессор Стюарт Хан Сиднейдің тұзсыздандыру зауыты жылына 90 гигалитр су өндіре алатынын, бұл бөгеттің сыйымдылығының 40% -ын азайтатынын мәлімдеді.
However, there are concerns for the more than 50 recognised Aboriginal heritage sites in the of World Heritage Area that would be flooded, parts of which were badly burnt in the 2019–2020 bushfires in Australia. The box gum grassy woodlands are home to threatened species of birds, including up to 50% of the remaining population of the critically endangered regent honeyeater, as well as koalas and greater gliders. In September 2020, the New South Wales Government was ordered by the federal Department of Agriculture, Water and the Environment to re do their Indigenous heritage work, concerned that NSW has not adequately addressed the concerns of Gundungurra and other traditional owners in their cultural heritage surveys. The federal review also said that the environmental impact assessment lacked detail on how the project could affect species such as the platypus and echidna. Engineering experts have also questioned the modelling done by Infrastructure NSW. In April 2024, after the seventh flood in 18 months in northwestern Sydney, the NSW water minister Rose Jackson proposed the idea of lowering Warragamba Dam's storage and supplementing it with desalinated water to decrease flood danger in Sydney's north west. The plan would mean a proportion of the dam's capacity would be brushed aside for flood mitigation. According to her, this will be cheaper than raising the dam's wall by 14 metres (a proposal scrapped by the Labour government in 2023). University of Sydney water expert, Professor Stuart Khan stated that the Sydney Desalination Plant can produce 90 gigalitres of water a year, which would drop 40% of the dam's capacity.
Аумақ көлемі
Су жиналатын алап: Көлге ең жақын аумақтар, жалпы алаптың шамамен 30% құрайды, кіруге шектеу қойылған арнайы аймақтар болып табылады. Қалған бөлігінің көп бөлігі...
Инженерлер Уарагамба бөгетін су тасқынына қарсы шара ретінде жобаламаған болса да, су қоймасы толғанда су тасқынын ұстап тұру арқылы оны жеңілдете алады.
Плотина деңгейі мен су шектеулері
Кейде құрғақшылық саңылауды қатты кемітеді. 1983 жылдың наурыз айында Буррагоранг көлінің деңгейі сыйымдылығының 45,4%-ына дейін төмендеді, бірақ 1990 жылдардың ортасында ең жоғары деңгейге жетті; осының салдарынан қақпалар ашылды (1998 жылдың тамызында маңызды ағын болды) және 2007 жылдың 8 ақпанында ол сыйымдылығының 32,5%-ына дейін төмендеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының үкіметі суды шектеу шараларын енгізу арқылы бұл тәуекелді азайтуға тырысты және Кёрнеллде тұзды суды ажырату қондырғысын салуға тапсырыс берді. 2007 жылдың маусымы мен 2008 жылдың ақпаны аралығындағы ауыр жаңбырлар саңылау деңгейін шамамен 67%-ға дейін қалпына келтірді. Осыған қарамастан, 3-деңгейлі су шектеулері 2009 жылдың 21 маусымына дейін күшінде болды. Саңылау 2012 жылдың 2 наурызында сағат 18:53-те (AEDT) және 2012 жылдың 20 сәуірінде қайтадан төгіле бастады. 2022 жылдың наурызында Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд штаттарындағы ауыр жаңбырлар салдарынан саңылау тағы да толып, төменгі ағыстағы аудандарды су басып кетті. Уарагамба саңылауы 2021 жылдың 26 қарашасында 100% сыйымдылыққа жетті және Жаңа Оңтүстік Уэльсте ұзаққа созылған жаңбырдан кейін су төгіле бастады.
Қол жеткізу және демалыс
Уаррагамба бөгеті Сидней тұрғындары үшін танымал пикник орны болды, бірақ 1999 жылдан кейін 240 миллион австралиялық долларға жаңарту жұмыстары жүргізілгендіктен, көпшіліктің кіруі шектелді. Ол 2009 жылдың 8 қарашасында қайта ашылды. Бөгет қабырғасы мен терраса бақтарына кіру 2012 жылдың 23 желтоқсанынан 2013 жылдың 28 қаңтарына дейін апта соңында және мереке күндері ашылды.
Мұра тізімі
Төтенше жағдай схемасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сиднейдегі су тапшылығына инженерлік жауаптың көрнекті мысалы болып табылады. Бұл Уарагамба өзенінен суды сақтау және пайдаланудың бастапқы кезеңі болды және Уарагамба бөгетінің салынуына дайындық ретінде жасалды. Барлық құралымдар сол кездегі азаматтық инженерияның үлгісін көрсетеді; Баланс су қоймасы ерекше маңызға ие, себебі ол Уарагамба бөгетінен ағып шығатын судың жылдамдығын баяулатуға және су тасқынын болдырмауға мүмкіндік береді. Бөгет құрылысына қатысты бес коттедж 1940-1959 жылдар аралығында жұмыс істеген қызметкерлерге арналғандықтан, маңызды мүліктер саналады. Бұл коттедждер кейіннен Уоллондилли ауданының ірі елді мекендерінің бірі – Уоррагамба қалашығының құрамына енді. Бұл орын Жаңа Оңтүстік Уэльстің мәдени және табиғи тарихының сирек кездесетін немесе құрып бара жатқан ерекшеліктерін сақтайды. Аталған нысан штаттағы тарихи және ғылыми тұрғыдан сирек кездесетін мүлік ретінде бағаланады.