Кіріспе
Мемлекет басшысы – мемлекетті басқару билігін жүзеге асыратын адам. Атқарушы президент мемлекетті басқару билігін жүзеге асырады және президенттік, жартылай президенттік және парламенттік жүйелерде кездесе алады. Олар көптеген парламенттік республикалардағы президенттерден өзгеше, онда президент символдық, саяси емес рөл атқарады (көбінесе парламент оны қызметке тағайындайды), ал премьер-министр барлық атқарушы билікті өз қолында ұстайды. Оңтүстік Африка және Ботсвана сияқты бірнеше елде атқарушы президенттік және парламенттік сипаттағы басқару жүйесі бірдей бар, онда президент заң шығарушы орган тарапынан сайланады және оның сеніміне ие болады. Мұндай елдерде президенттік және премьер-министрлік лауазымдары (сәйкесінше мемлекет басшысы және үкімет басшысы ретінде) біріктірілген деп санауға болады. Жоғарыда айтылған мысалдарға қарамастан, атқарушы президенттік жүйелер президенттік және жартылай президенттік жүйелерде таралған. Биліктің теріс пайдаланылуын болдырмау үшін заң шығару және сот органдары арқылы тексеру және тепе-теңдік жүйесі қолданылады. Мысалы, АҚШ-та импичмент институты бар, онда президенттің әрекеттері конституцияға қайшы деп табылса, ол жауапкершілікке тартылуы мүмкін, соңғы мысал – президент Дональд Трампқа қатысты импичмент процесі.
An executive president is the head of state who exercises authority over the governance of that state, and can be found in presidential, semi presidential, and parliamentary systems. They contrast with figurehead presidents, common in most parliamentary republics, in which the president serves symbolic, nonpolitical roles (and often is appointed to office by parliament) while the prime minister holds all relevant executive power. A small number of nations, like South Africa and Botswana, have both an executive presidency and a system of governance that is parliamentary in character, with the President elected by and dependent on the confidence of the legislature. In these states, the offices of president and prime minister (as both head of state and head of government respectively) might be said to be combined. The above examples notwithstanding, executive presidencies are found in presidential systems and semi presidential systems. In order to prevent the abuse of power, checks and balances are implemented through the legislative and judiciary bodies. For example, in the United States one method is impeachment whereby the president can be held accountable if others deem their actions unconstitutional, with the most recent example being the impeachment trials of President Donald Trump.
Сайлаулар
Парламенттік республикаларда президенттерді көбінесе заң шығарушы орган сайлайды. Дегенмен, премьер-министр мен президенті бар елдердегі әдістер әртүрлі болады. Мысалы, Чехияда президентті халықтың көпшілік дауысымен сайлайды. Толық президенттік жүйелерде және конституциялық президенттікпен парламенттік жүйелерде президент заң шығарушы органнан тәуелсіз сайланады. Мұны іске асырудың бірнеше тәсілі бар, оның ішінде көпшілік дауыс беру жүйесі және екі кезеңдік жүйе бар. Бұл тәсілдер халықтың дауысын пайдаланғанымен, барлық президенттер осылай сайланбайды. Мысалы, АҚШ-та сайлау үшін кандидаттың халықтың дауысынан емес, сайлаушылар алқасының көпшілік дауысын алуы қажет.
Корпоративтік мысал
Корпоративтік ортада компанияның басшысы - бас атқарушы директор (CEO), ал президент одан кейін екінші лауазымда болады. Осы жағдайда, атқарушы президент компанияның барлық ісін емес, атқарушы топты басқарады және күнделікті операцияларға жауапты. Шағын бизнесте бас директор мен атқарушы президент бір адам болуы мүмкін, ал ірі компанияларда бұл екі қызметті екі бөлек адам атқарады.