Кіріспе

Boeing компаниясының атмосфералық үлгі алу ұшағы. WC-135 Constant Phoenix – Боинг C-135 Stratolifter ұшағынан жасалған және АҚШ Әуе күштері қолданатын арнайы мақсаттағы ұшақ. Оның міндеті – ядролық жарылыстарды анықтау мақсатымен атмосферадан үлгілер алу. Бағдарламаға қатысушы мамандар оны "ауа райының құсы" деп, ал халықаралық БАҚ "сенсор" немесе "иі сезуші" деп бейресми түрде атайды.

Пайдалану тарихы

WC 135 1965 жылғы желтоқсанда енгізілді, бұл Боинг WB 50 ұшағын ауа райын барлау және ауа үлгілерін алу миссиясы бойынша алмастырды. Алғашқыда он ұшақ C 135B көлік ұшақтарынан түрлендіріліп, Калифорниядағы Макклеллан әуе базасындағы 55-ші ауа райы барлау эскадрильясымен әскери әуе көлігі басқармасы (MAC) құрамында пайдалануға берілді. Олар АҚШ-тың әртүрлі базаларында және бүкіл әлемде орналастырылды. Бастапқыда ұшақтар ауа райын барлау және атмосфералық үлгілерді алу миссияларын орындады; алайда, 1974 жылғы ақпанда Әуе күштері 1 шілдеден кейін WC 135 ұшақтарын атмосфералық үлгілерді алу миссиялары үшін ғана пайдалануға бұйырды, осылайша ұшақтың ауа райын барлау миссиясы аяқталды. Ұшақтар мансабында кейде басқа да рөлдерді атқарды; бірнеше ұшақ 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында RAF Mildenhall әуе базасындағы 10-шы Әуедегі басқару және бақылау эскадрильясына оқу ұшақтары ретінде уақытша тағайындалды, бұл бөлімшеге ұшу сағаттарының жиналуын баяулатуға мүмкіндік берді, ал басқалары қажет болған жағдайда штаб транспорты ретінде қызмет етті. 1990-жылдардың басында жедел ауа райын барлау қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, бесеуі одан әрі пайдалану үшін сақталды. Сериялық нөмірі 61-2666 NC 135-ке түрлендіріліп, RC 135 жабдықтарын жаңартуға арналған сынақ алаңы ретінде қызмет етеді. Сериялық нөмірі 61-2667 WC 135W-ге жаңартылды, жобаның атауы Constant Phoenix деп сақталды және Небраска штатындағы Оффут әуе базасындағы 45-ші барлау эскадрильясында қызмет етеді. Сериялық нөмірі 61-2674 алғашқы OC 135B Open Skies бақылау ұшағына түрлендіріліп, 1993 жылы қайтадан қызметке кірді. Кейін 1997 жылы ол сақтауға алынып, WC 135 ұшақтарынан да жасалған екі қосымша ұшақпен ауыстырылды. 1998 жылы бұрынғы EC 135C, сериялық нөмірі 62-3582 WC 135C-ге түрлендіріліп, Constant Phoenix деп те аталды. 2018 жылғы сәуірде 45-ші барлау эскадрильясы пайдаланатын екі ұшақтың орнына үш KC 135R танкер ұшағы WC 135R Constant Phoenix ұшақтарына түрлендірілетіні туралы хабарланды. Бірінші ұшақты 2019 жылғы қыркүйектен бастап Гринвиллдегі L3 Technologies компаниясы түрлендіруге кірісті. 2020 жылғы қарашада WC 135C, құйрық нөмірі 62-3582 Небраска штатындағы Оффут әуе күштері базасында өткен салтанатты шарада зейнеткерлікке шықты. 56 жылдық қызмет барысында 29 680 ұшу сағатын және 72 251 қонуды орындады. Зейнеткерлік салтанатында 55-ші қанаттың дін қызметкері ұшақты "Люцифердің күймесі" деп атады, бірақ ұшақ өзінің қызмет барысында ешқашан осы атпен аталған жоқ. 2022 жылғы маусымда жоспарланған үш WC 135R ұшағының біріншісі (сериялық нөмірі 64-14836) алғашқы сынақ ұшуын аяқтады және 2022 жылғы 11 шілдеде 55-ші қанатқа тапсырылды. Қалған екеуі 2023 жылғы мамырда (құйрық нөмірі 64-14831) және 2023 жылғы желтоқсанда (құйрық нөмірі 64-14829) жеткізілді.

Миссия

WC 135B, WC 135W және WC 135R Constant Phoenix атмосфералық үлгі алу ұшақтары 1963 жылғы Ядролық сынақтарды шектеу шартының қолдауымен атмосфераның қолжетімді аймақтарынан бөлшектік қалдықтар мен газдан шығатын заттарды жинау арқылы ұлттық деңгейдегі барлау ақпаратын пайдаланушыларды қамтамасыз етеді. Ұшақтардан алынған мәліметтер Әуе күштері Техникалық қолдану орталығының 21-ші бақылау эскадрильясының 1-ші бөлімшесімен пайдаланылады.

Ерекшеліктері

Constant Phoenix модификациялары негізінен ұшақтың бортындағы атмосфералық жинақтау құралына қатысты, бұл миссия экипажына радиоактивті қалдықтардың "бұлттарын" нақты уақытта анықтауға мүмкіндік береді. Ұшақта сүзгі қағазына бөлшектерді жинауға арналған сыртқы ағын құрылғысы және жоғары қысымды сақтау шарларында жиналған ауаның толық үлгілерін алуға арналған компрессор жүйесі орнатылған. Әр түрлі белгілеулерге қарамастан, C және W модельдері бірдей миссиялық жабдықты (RC 135V және W ұшақтарына ұқсас алдыңғы кабиналық электроника жиынтығымен) алып жүреді. WC 135 өз жинақтау жүйелерімен қатар, кабина ішіндегі ауаны анықтап, кабинаның ішкі бөлігін ластаған радиацияны анықтауға мүмкіндік беретін әртүрлі қауіпсіздік жүйелерімен жабдықталған. Кабинада сондай-ақ "өкпелер" деп аталатын екі ауа сүзгілеу жүйесі бар, олар кабинаға кіретін барлық ауаны қауіпті ластаушылардан тазартады. WC 135R WC 135C/W-ден жаңа буын жинақтау құралын пайдаланады, бірақ барлық негізгі жүйелік функциялар сақталған. Ішкі кеңістікте 33 адамға орналасуға болады, оның ішінде кабина экипажы, техникалық персонал және Әскери-әуе күштерінің техникалық қолдану орталығының арнайы жабдық операторлары бар. Операциялық ұшуларда экипаж тек ұшқыштар, навигатор және арнайы жабдық операторларынан тұрады, бұл миссияға қажетті персоналға радиациялық әсерді азайтуға мүмкіндік береді.

Вела оқиғасы

WC 135B ұшағы 1979 жылы Оңтүстік Атлантикада Vela спутнигі тіркеген қос жарқылдың ядролық қару сынағы екенін анықтау үшін 25 рет ұшты, бірақ нәтиже нақты болған жоқ.

Солтүстік Корея

2006 жылдың 6 қазанында Жапонияның «Кёдо» жаңалық агенттігі ядролық сынақтан шыққан радиацияны анықтауға арналған АҚШ әскери ұшағының Жапонияның оңтүстігінен ұшып кеткенін хабарлады. Бұл, АҚШ-тың Солтүстік Кореяның ядролық сынағын бақылауға дайындық шараларының бір бөлігі деп саналды. 2006 жылдың 9 қазанында Солтүстік Кореяның ресми «Корея Орталық Ақпарат агенттігі» (KCNA) елдің жер астындағы ядролық сынағын сәтті өткізгенін хабарлады. 2006 жылдың 13 қазанында CNN телеарнасы: «АҚШ Әуе күштері сейсенбі күні WC 135 Constant Phoenix атмосфералық үлгі жинау ұшағын аймақтан ауа үлгілерін жинау үшін ұшырды. АҚШ-тың Бас барлау қызметінің кеңсесінен жасалған алдын ала талдау, Солтүстік Кореядан алынған ауа үлгілерінде «Солтүстік Кореяның ядролық сынағына сәйкес радиоактивті қалдықтар» бар екенін көрсетті. Ұлттық барлау директоры Джон Негропонте кеңсесінен жасалған мәлімдеме Капитолийге жіберілді, бірақ жарияланбады. CNN оны конгресс өкілінен алды. Ұлттық барлау кеңсесінің мәлімдемесінде ауа үлгілерінің сәрсенбі күні жиналғаны және талдау нәтижесінде «Пунгье маңында» дүйсенбі күні өткен ядролық сынаққа сәйкес келетін қалдықтар табылғаны айтылды. Оңтүстік Кореяның Қорғаныс министрлігі CNN-ге АҚШ радиоактивтілік анықталғаны туралы хабарлаған. Ұшақ Оффут әуе базасында орналасқан және үлгі алу миссиясы кезінде жұмыс істеу үшін Окинавадағы Кадена әуе базасына жіберілді. 2009 жылдың 17 маусымында JoongAng Daily газеті Солтүстік Кореяның 25 мамырда ядролық сынақ өткізгені туралы хабарлағанда: «АҚШ Әуе күштері екі рет Кадена әуе базасынан (Жапония, Окинава) WC 135 Constant Phoenix арнайы барлау ұшағын ауа үлгілерін жинау үшін жіберді» делінген. 2010 жылдың 23 қарашасында Sankei Shimbun газеті 2010 жылдың қыркүйегінде WC 135 ұшағының Солтүстік Кореяның ядролық сынағын күтіп, Кадена әуе базасына көшірілгенін хабарлады. 2013 жылдың 31 қаңтарында WC 135W ұшағының Солтүстік Кореяның кезекті ядролық сынағын күтіп, Кадена әуе базасынан бақылау ұшуларын жүргізгені хабарланды. 2016 жылдың 6 қаңтарында АҚШ Әуе күштері жақын арада WC 135 ұшағын Солтүстік Кореяның 5 қаңтарда (жергілікті уақыт бойынша) сутекті бомба сынағын сәтті өткізгені туралы мәлімдемесін тексеру үшін Солтүстік Корея маңындағы радиацияны сынау үшін орналастыру жоспарларын растады. 2016 жылдың 8 қыркүйегінде Оңтүстік Кореяның ресми өкілдері Солтүстік Кореяның шамамен 0:30 UTC-де бесінші ядролық сынағын өткізгенін растағаннан кейін, WC 135 ұшағының Корея түбегінің маңында бақылау ұшуларын жақын арада бастайтыны хабарланды. 2017 жылдың 12 сәуірінде Солтүстік Кореямен қарым-қатынастардың шиеленісуіне байланысты Окинаваға жөнелтілді. Солтүстік Корея 2017 жылдың 3 сәуірінде зымыран сынағын өткізді. 2017 жылдың 19 мамырында екі қытайлық Su-30 истребителі Шығыс Қытай теңізінде WC 135 ұшағын тоқтатып, Пентагонның ресми шағымын тудырды.

Жапония

2011 жылдың 17 наурызында CNN телеарнасы WC 135W ұшағы Оффут әуе базасынан Аляска штатындағы Эйелсон әуе базасына жөнелтілгенін хабарлады. Ол жерден ол Жапония маңындағы атмосферадағы радиоактивті заттарды анықтауға көмектесті, 2011 жылдың 11 наурызында болған 9.0 магнитудалы жер сілкінісі және одан кейінгі цунами салдарынан Фукусима I атом электр стансасынан тараған радиоактивтілікті қадағалады.

Еуропа

1986 жылы бірнеше WC 135B Еуропаға Чернобыль апатынан кейін ауа райын қадағалау үшін жөнелтілді. 2017 жылдың 17 ақпанында WC 135C ұшағы RAF Mildenhall әуе базасына орналастырылғаны хабарланды. Бұл Норвегия-Ресей шекарасынан келіп түскен йод-131-дің қалыптан тыс деңгейлері туралы бірнеше хабарламаға жауап ретінде болды деп болжанды, бірақ 2017 жылдың 10 сәуіріне дейін йод-131-дің шығарылуының ресми себебі анықталған жоқ. 2021 жылдың шілдесінің соңы мен тамызының басында WC 135W Еуропаға жөнелтіліп, Балтық теңізі мен Швеция үстінде өлшемдер жүргізді. Бұл Ресейдің "Оскар II" класындағы "Орел" су асты кемесінің техникалық ақауларымен байланысты болуы мүмкін, нәтижесінде ол кері сүйрелуге мәжбүр болды.