Кіріспе

Француз заңгері және саясаткер (1922 жылы туған)

Роланд Дюма (Roland Dumas; 23 тамыз 1922 жылы туған) – француз заңгері және социалистік саясаткер, 1984 жылдан 1986 жылға дейін және 1988 жылдан 1993 жылға дейін президент Франсуа Миттеранның кезінде Сыртқы істер министрі қызметін атқарған. Сонымен қатар, 1995-1999 жылдары Конституциялық Кеңестің төрағасы болды.

Жастық шақ

Роланд Дюма – Лимож аймағындағы мемлекеттік қызметкер және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның оккупациясына қарсы күрескен социалист Жорж Дюма мен Элизабет Лекануэдің ұлы. Ол қарсылық қозғалысына қару-жарақ жеткізді. Француз студенттерінің Берлин филармониясын бойкоттауын ұйымдастырғаны үшін тұтқындалды. Соғыстан кейін ол заң және саяси ғылымдарды Ecole libre des sciences politiques мектебінде және Лондон экономика мектебінде оқыды. Журналист және заңгер ретінде ол Қорғаныс комитетінің Бас хатшысы Жан Монсты ұқыпсыздыққа байланысты айыптаулардан қорғады, оның көмекшісі ұлттық қауіпсіздік құпияларын коммунистерге өткізді деген күдік болған істе. Осылайша ол Демократиялық және Социалистік Қарсылық Одағы (UDSR) партиясының президенті Франсуа Миттеранмен жақын қарым-қатынасқа түсті, ол өзі де осы оқиғаға қатысы бар деген күдікке ілінген.

Саясат

1956 жылы ол УДСР туы астында Жоғарғы Виен департаментіне депутат болып сайланды. 1958 жылғы заң шығарушы сайлауда, генерал Шарль де Голль билікке оралғаннан кейін, ол өкілдігінен айырылды. 1967-1968 жылдары ол Коррез департаментінен Француз Ұлттық Ассамблеясына оралды. Миттеран басқаратын Жаңа социалистік партияның (PS) мүшесі ретінде ол 1973 жылы Жиронда департаментінен, ал 1981 жылғы «қызғылт толқын» кезінде Дордонь департаментінен депутат болды. 1974 жылы ол Палестина Азаттық Ұйымы (ПАҰ) үшін елге қару-жарақ контрабандасы жасады деген айыппен Израильде сотталған Иларион Капуччидің қорғаушысы болды. Президент Миттеран 1984 жылдың шілдесінде Лоран Фабиусты премьер-министр етіп тағайындағанда, Дюма үкімет құрамына Еуропалық істер министрі ретінде кірді. Бес айдан кейін ол Сыртқы істер министрі Клод Шейссонның орнын басты. Ол 1986 жылдың наурыз айындағы заң шығарушы сайлауда социалистер жеңіліске ұшырағанға дейін осы лауазымда қалды. Бірақ, Миттеран 1988 жылдың мамырында қайта сайланғаннан кейін ол қайтадан Quai d'Orsay-ге оралды, 1993 жылдың наурызындағы заң шығарушы сайлауда PS жеңіліске ұшырағанға дейін. Ол Кеңес блогының құлауы, Парсы шығанағындағы соғыс және Маастрихт шарты бойынша келіссөздер кезінде Францияның Сыртқы істер министрі болды. 1993 жылы Француз Ұлттық Ассамблеясына қайта сайлануда жеңілгеннен кейін, ол 1995 жылы Конституциялық Кеңестің төрағасы болып тағайындалды. Оның төрағалық ету кезеңінде Кеңес француз президентіне толық сот иммунитетін беруді жақтады. Роланд Дюма Ирак бойынша төтенше жағдайлар комитетінің мүшесі. 2013 жылдың маусым айында француз жаңалықтар арнасы La Chaîne parlementaire-де сөйлеген сөзінде Дюма британдық шенеуніктердің Араб көктемінің басталуына екі жыл бұрын Сирияға араласуға дайындалып жатқанын мәлімдеді. «Мен Сириядағы қақтығыстардан екі жыл бұрын Англияда басқа мәселелермен айналысып жүрдім», - деді ол. «Мен жоғары деңгейдегі британдық шенеуніктермен кездестім, олар маған Сирияда бірдеңе дайындап жатқандарын мойындады. Бұл Америкада емес, Ұлыбританияда болды. Ұлыбритания Сирияға қарсы көтерілісшілерді енгізуді ұйымдастырып жатқан».

Сенімдері

1999 жылы қаңтарда «Елф» ісі бойынша айыпталып, Конституциялық Кеңестің төрағалығынан қаңтарда кетті. 2010 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Дюманың кітабында прокурорды сынағаны үшін бес дауысқа екі дауыс қарсылығымен сотталғанын заңсыз деп тапты. 2007 жылдың мамыр айында Дюма Альберто Джакометтидің әйелінің өсиетін орындау кезінде ұрлаған ақшалары үшін 12 айға сотталды, бірақ жазасы тоқтап тұр.

Валлс туралы даулы пікірлер

2015 жылдың ақпан айында Дюма премьер-министр Мануэль Вальстың еврейлердің "әсері" астында әрекет ететінін айтты. BFM телеарнасына берген сұхбатында Дюма премьер-министрдің "жеке одақтастары бар, осының салдарынан ол әділ емес көзқарастарға ие" деді. "Барлығы оның өте жақсы, бірақ оған ықпал ететін адамға үйленгенін біледі", - деп мәлімдеді ол, бұл Вальстың еврей әйелі Анна Гравоинге жасалған сілтеме еді. Журналист Валлстан: "Сіздің ойыңызша, ол еврейлердің әсерімен жүріп жатыр ма?" деп тікелей сұрады. Дюма: "Мүмкін, мен солай ойлаймын" деп жауап берді. Француз социалистік партиясы кейін Дюманың бұл мәлімдемесін "Республикамен марапатталған социалистке лайық емес" деп мәлімдеді. Валс Дюманың мәлімдемесіне ешқандай түсініктеме бермеді, тек Дюманың "өткені белгілі адам және оның ұзақ жылдар бойы Республикаға пайда әкелмеген сөздері" екенін айтты.

Жеке өмір

2022 жылдың тамызында Дюма 100 жасқа толды.