Кіріспе
1985 жылғы Space Harrier (スペースハリアー, Supēsu Hariā) — Sega компаниясы жасаған және 1985 жылы шыққан үшінші тұлғадан ойналатын аркадалық рельсті ату ойыны. Алғашқыда бұл үшінші тұлғадан көрініспен, ойыншы басқаратын әскери ұшақпен ойналатын әскери тақырыпты ойын ретінде жоспарланған, бірақ техникалық және жад шектеулері Sega әзірлеушісі Ю Судзукиді фантастикалық әлемде реактивті жылдамдықпен қозғалатын адам кейіпкеріне негіделген ойынға қайта құруға итермеледі. Аркадалық ойынды аналогтық ұшу таяғымен басқаруға болады, ал делюкс аркадалық шкафы — ойын кезінде иіліп, бұрылатын, кокпит стиліндегі сызықтық қозғалыс симуляторы шкафы. Жапонияда мұндай ойынды «тайкан» (体感) немесе «дене сезімі» аркадалық ойыны деп атайды. Ол аркадаларда коммерциялық сәттілікке жетіп, 1986 жылы Жапониядағы ең табысты екі аркадалық ойынның бірі болды (Sega-ның Hang On ойынымен бірге). Инновациялық графикасы, геймплейі және қозғалыс шкафы үшін мақтаған Space Harrier көбінесе Судзукидің ең жақсы туындыларының бірі саналады. Ол Sega-ның басқа ойындарында бірнеше рет пайда болды, көптеген клондар мен имитаторларға әсер етті, ал Capcom және PlatinumGames директоры Хидеки Камия бейне ойын индустриясына қадам басуына осы ойын шабыттандырғанын айтты. Space Harrier Sega немесе Dempa (Жапония), Elite Systems (Солтүстік Америка және Еуропа) сияқты үшінші тарап әзірлеушілер арқылы жиырмадан астам үй компьютерлері мен ойын платформаларына көшірілді. Space Harrier 3 D және Space Harrier II (екеуі де 1988 жылы шығарылды) және Planet Harriers (2000) аркадалық спин-офтары жарық көрді. 2003 жылы Sega, Sega Ages сериясының бөлігі ретінде PlayStation 2 үшін түпнұсқа ойынның полигонды қайта жасалған нұсқасын шығарды.
Space Harrier (スペースハリアー, Supēsu Hariā) is a third person arcade rail shooter game developed by Sega and released in 1985. It was originally conceived as a realistic military themed game played in the third person perspective and featuring a player controlled fighter jet, but technical and memory restrictions resulted in Sega developer Yu Suzuki redesigning it around a jet propelled human character in a fantasy setting. The arcade game is controlled by an analog flight stick while the deluxe arcade cabinet is a cockpit style linear actuator motion simulator cabinet that pitches and rolls during play, for which it is referred as a taikan (体感) or "body sensation" arcade game in Japan. It was a commercial success in arcades, becoming one of Japan's top two highest grossing upright/cockpit arcade games of 1986 (along with Sega's Hang On). Critically praised for its innovative graphics, gameplay and motion cabinet, Space Harrier is often ranked among Suzuki's best works. It has made several crossover appearances in other Sega titles, and inspired a number of clones and imitators, while Capcom and PlatinumGames director Hideki Kamiya cited it as an inspiration for his entering the video game industry. Space Harrier has been ported to over twenty different home computer and gaming platforms, either by Sega or outside developers such as Dempa in Japan and Elite Systems in North America and Europe. Two home system sequels followed in Space Harrier 3 D and Space Harrier II (both released in 1988), and the arcade spin off Planet Harriers (2000). A polygon based remake of the original game was released by Sega for the PlayStation 2 as part of their Sega Ages series in 2003.
Ойын процесі
Space Harrier – бұл қарқынды теміржол ату ойыны, ол басты кейіпкердің артынан үшінші тұлғадан ойнатылады. Ол Ұлыбританиядағы ойынның бірнеше нұсқасында "Харри" деп аталады. Harrier бір мезгілде ұшып, атып түсуге мүмкіндік беретін қолтықтан итермелейтін лазерлік пушканы пайдаланады. Ойынның мақсаты – барлық жауларды жою: динозаврлар мен қытай айдаһарларынан бастап, ұшатын роботтарға, әуедегі геометриялық нысандар мен шетелдік капсулаларға дейін. Бәрі де оқтардан және қимылсыз жер кедергілерінен қашу үшін үнемі қозғалыста болуды талап етеді. Ойынның соңында екі жазу түрі де кездеседі: "Қараңғы Урия" – соңғы босс, ал "Еурия" ойынның соңғы тізімінде көрсетілген. Барлық өмірлерді жоғалтқаннан кейін ойыншылар қосымша монета салып ойынды жалғастыра алады.
Порттар
Ойын үйге шыққанда да жағымды қабылдауға ие болды. Space Harrier үй компьютері 1986 жылдың желтоқсан айында Ұлыбританиядағы сатылымдар тізімінде алғашқы бестікке кірді және 1986 жылғы «Алтын Джойстик» сыйлықтарында «Жыл ойыны» атағы үшін Commodore 64 ойыны Uridium-мен тең бөлісті. The Milwaukee Journal басылымының Эда Семрад Мастер Систем нұсқасына 9/10 баға берді, ал Computer Gaming World оны «жылдың ең жақсы аркадалық ату ойыны» деп атады, «бұл сыншы ойнаған ең қызықты ойын». The Sydney Morning Herald газетінің Фил Кэмпбелл 1989 жылғы Amiga нұсқасын «керемет» және «түпнұсқаның дәл көшірмесі» деп мақтады. Computer and Video Games портты «ешқандай мақтандырылмаған, ерекше және қызықты жандарға толы қарапайым компьютерлік ойын» деп сипаттады. GamePro 32X нұсқасының «түзу басқару», аркадалық нұсқаға жақын графикасы бар екенін және «есте қаларлық саяхат» болғанын айтты, ал Next Generation оны лайықты, сенімді ойын деп атады. AllGame ойынды 32X жүйесі үшін «әбден қажет» ойын деп бағалады.
Ретроспективті
Ойынның аудио, визуалды және геймплейлік ерекшеліктері үшін мақтауын ала беруде. GameSetWatch-тің Тревор Уилсон 2006 жылы былай деп мәлімдеді: «Ойынның неге осы күнге дейін осыншалықты жақсы көрілетінін түсіну оңай, өйткені оның шарықтап тұрған жылдамдығы мен классикалық әуендері бар». 2008 жылы Retro Gamer редакторы Дарран Джонс ойынды «қиын» деп сипаттады, бірақ «бүгінгі күнге дейін де таң қалдырарлық көркемдікке ие, ол сізді тағы бір рет ойнауға жетелейді». Сол жылы IGN-нің Леви Бьюкенен: «Space Harrier – бүгінгі күнге дейін көз тартатын, жарық, түс және қиялдың керемет жарылысы». 2013 жылы Eurogamer-дегі серияға арналған ретроспективте Рич Стэнтон: «Space Harrier-дің жылдамдығы сирек кездесетін деңгейде. Ойынды осы жылдамдыққа негіздеп жасау оңай емес. Көптеген ойындарда жылдамдықпен байланысты механикалар бар, және осы сәтте көптеген ойыншылар басқаруды жоғалтатынын байқау қызықты. Space Harrier-ді ойнаған сайын жылдамдығы тағы да әсер етеді. Ол – құбылмалы». 2015 жылы Inverse-тің Эрик Франциско ойынның графикасын былай сипаттады: «80-ші жылдардағы аниме, Роберт Джорданның романы және алғашқы Силикон аңғарындағы кодтау сессиялары арқылы жасалған қышқыл саяхатты көзге елестетіңіз». GamesRadar 2014 жылы аркадалық түпнұсқаның бонус деңгейін «барлық уақыттағы 25 үздік бонус деңгейі» тізіміне қосты, оны ойыншылардың «Шеңбердегі оқиғаның» айдаһар кейіпкері Фалькорды басқаруымен салыстырды. Kotaku 2013 жылы «ең қызықты видео ойын деңгейлері» деп атаған тізіміне «Bayonetta-дан Space Harrier құрмет сахнасын» енгізді. Сондай-ақ 2013 жылы Complex-тің Хануман Уэлч Space Harrier-ді «заманауи қайта жасауға лайық» деп санайтын он Sega ойынының қатарына қосты, оның «қазіргі жүйелерде қуатты қарқынымен қарсы алатынын» атап өтті.
Мұра
Space Harrier 1988 жылы екі үй жүйесінде жалғасын тапты. Master System эксклюзивті Space Harrier 3 D, SegaScope 3 D көзілдірігін пайдаланды және жаңа деңгейлер, жаулар мен босс дизайндарын қамти отырып, бастапқы ойынның порты сияқты ойналым мен графиканы ұсынды. 2000 жылдың желтоқсан айында, түпнұсқа ойынның шығуынан он бес жыл өткен соң, Sega еркін аркадалық жалғасын – Planet Harriers ойынын шығарды. Ол франшизаның ойналым стилін жалғастырды, бірақ әрқайсысы ерекше қару-жараққа ие төрт жаңа таңдаулы кейіпкерлерді, сондай-ақ толығымен жасалған бес деңгейді және қару-жарақ күшін сатып алу мүмкіндігін ұсынды. 2003 жылы Tamsoft компаниясы PlayStation 2 үшін Sega Ages классикалық ойындар сериясының (Солтүстік Америка мен Еуропада Sega Classics Collection) бөлігі ретінде Space Harrier-дің түпнұсқасын қайта жасады. Түпнұсқа Space Harrier, Ю Судзукидің тағы үш туындысы – After Burner, Out Run және Super Hang On ойындарымен бірге 2003 жылы Game Boy Advance платформасы үшін Sega Arcade Gallery жинағына енді. M2 компаниясы жасаған Space Harrier Complete Collection (Sega Ages 2500 сериясы, 20 том: Жапонияда Space Harrier II) 2005 жылдың 27 қазанында франшизаның 20 жылдығына арнап PlayStation 2 үшін шығарылды. Yosuke Okunari айтуынша, бұл жинақ "біздің клиенттеріміздің әртүрлі буындарына арналған" барлық ресми сериялық шығарылымдарды қамтиды. Бонус контентке жазбалар мен қайта ойнату мүмкіндігі, аркадалық жарнамалық материалдар галереясы, сондай-ақ Хироси Кавагучидің түпнұсқа ойынның саундтрегіне арналған ноталары мен жазбалары кірді. 1991 жылғы Game Gear порты осы жинақта құпия сыйлық ретінде жасырылған. Space Harrier сонымен қатар Nintendo Switch платформасы үшін Sega Ages жинағының бөлігі ретінде қайта шығарылды.
Басқа көріністер
Space Harrier 1986 жылы наурыз айында жапондық аркадаларда дебют жасаған Fantasy Zone деген Sega-ның тағы бір атқыштар ойыны франшизасымен ресми емес байланысқа ие. Екі серия да бір ғаламда орын алады деп саналады; 1989 жылы Fantasy Zone-ның Жапонияға арналған эксклюзивті Sharp X68000 платформасы үшін жасалған портында "Dragon Land" деп аталатын жасырын деңгей бар, онда Space Harrier-дің жау кейіпкерлері кездеседі және оған тек белгілі бір нұсқауларды орындау арқылы қол жеткізуге болады. 1991 жылы NEC Avenue CD-ROM үшін Space Fantasy Zone ойынын жасады, онда Fantasy Zone-ның басты кейіпкері Opa Opa екі франшизаның біріктірілген ойын элементтері мен жауларының тоғыз деңгейін аралап өтеді. 1991 жылдың желтоқсан айында Electronic Gaming Monthly журналында жарияланған алдын ала шолуға және суретші Сатоши Урушихара салған жарнамаға қарамастан, ойынның бета-нұсқасы интернетке тарағаннан кейін, пираттық көшірмелері пайда болды. Space Harrier ойынының аркадалық нұсқасы 1999 жылы Dreamcast платформасы үшін шыққан Shenmue атты әрекетке толы ойынға мини-ойын ретінде, ал 2001 жылы Shenmue II жалғасы ретінде толық порт ретінде енгізілді. Sega Superstars Tennis және 2010 жылы шыққан Bayonetta ойындарында Space Harrier-ге ұқсас мини-ойындар бар. Ойын Sonic's Ultimate Genesis Collection (2009) жинағында Xbox 360 және PlayStation 3 платформалары үшін ашылатын ойын ретінде қол жетімді, бірақ дыбыс эмуляциясында айырмашылықтар бар. 2012 жылы шыққан Sonic & All Stars Racing Transformed ойынында Space Harrier негізгі тақырыбының ремикс нұсқасы "Race of Ages" кезеңінде ойнатылады, онда Харриердің голографиялық мүсіні мен ұшатын аждаһа фонда пайда болады. Sega өзінің Yakuza сериясының бірнеше ойындарында түпнұсқалық ойынның эмуляциясын мини-ойын ретінде қосты, мысалы 2015 жылғы Yakuza 0 және 2018 жылғы Yakuza 6: The Song of Life, Fist of the North Star: Lost Paradise және Judgment.
Ойынның әсері
Space Harrier-дің табысы оның үш өлшемді масштабталуын, графикалық және ойын мүмкіндіктерін еліктеуге тырысқан басқа бірінші/үшінші тұлғалық рельсті ату ойындарының пайда болуына әкелді, олар "Space Harrier клондары" деп аталды. Ең танымал мысалдардың бірі – 1987 жылы Square компаниясы шығарған WorldRunner 3D ұрыстары, Famicom және Nintendo Entertainment System платформалары үшін. Одан кейін Pony Canyon компаниясының 1987 жылы Famicom үшін шыққан Attack Animal Gakuen және Жапонияға арналған басқа ойындар да жарық көрді, мысалы Namco-ның Burning Force, Asmik-тің Cosmic Epsilon және Wolf Team-нің Jimmu Denshō, барлығы 1989 жылы шықты. AllGame мәліметінше, Nintendo-ның Star Fox (1993) "Space Harrier сияқты ерте 3D-ату ойындарының ықпалында болды". 1991 жылы The One журналында жарияланған мәліметке сәйкес, Sega "Space Harrier сияқты классикалық ойындармен бірге, жаңа буын видео ойын автоматтарын жасауда алғашқы қадам жасады". Sega After Burner (1987) және G LOC: Air Battle (1990) сияқты аркадалық ұшу ойындары үшін "үлкен" және "жақсырақ" қозғалыс симуляторларын жасады, сондай-ақ R360 шкафын да ұсынды. PlatinumGames директоры және Devil May Cry сериясының авторы Хидеки Камия 2014 жылғы сұхбатында Space Harrier-ді бейнеойындар индустриясына қадам басуына шабыт берген ойын деп атады: "1980-жылдары Gradius және Space Harrier сияқты көптеген тренд белгілеген керемет ойындар пайда болды. Барлық ойын жасаушылар бұрын-соңды болмаған, шығармашылық ойындар жасауға тырысты". Ойын композиторы Юзо Коширо осы ойынның музыкасына әуес болды. Ол Space Harrier-де FM синтезімен жасалған музыканы алғаш рет естігенін және осы ойын оны бейнеойындарға музыка жазушы болуға шабыттандырғанын айтты. Ол Space Harrier-дің композиторы Хироси Кавагучиді Sega-ның ең үздік композиторларының бірі деп санайды.