Кіріспе

Линдсей Андерсонның 1987 жылғы фильмі, «Тамыздың киттері» – Линдсей Андерсон режиссерлік еткен, Бетт Дэвис пен Лилиан Гиштің (олардың соңғы фильміндегі) қарт әпкелер рөлінде ойнаған 1987 жылғы американдық драмалық фильм. Актерлік құрамында олардың досы Энн Сотерн және бұрынғы орыс аристократиясының маргиналды өкілі Винсент Прайс те бар. Сюжет Дэвид Берридің осы аттас пьесасы негізінде құрылған. Фильм Мэн штатының Клифф аралында түсірілді. Үй әлі де тұр және арал суретшілерінің танымал нысаны болып табылады. Энн Сотерн 60-шы «Оскар» сыйлықтарында «Екінші жолдардағы үздік әйел актриса» номинациясына ие болды.

Сюжет

Филадельфиядан өмірінің соңына таяп қалған екі қарт жесір әйел жыл сайын жазғы демалысын Мэн штатындағы теңіз жағасындағы үйде өткізеді. Прологта актрисалар Маргарет Лэдд, Мэри Стинбурген және Тиша Стерлинг (Сотерннің нағыз қызы) сәйкесінше Либби, Сара және Тишаның жас кезіндегі рөлін ойнайды. Қазіргі уақытта оларды қоршаған орта жас кезіндегі қарым-қатынастарын және бұрын осы жерде өткізген жазғы күндерін еске түсіреді. Олар уақыттың өтуі, жылдар бойы бірте-бірте өршіген және олардың қарым-қатынасында шынайы жақындық орнатуына кедергі келтірген ашу, қызғаныш және түсініспеушілік туралы ойға далады. Дэвис ойнайтын Либби екі әйелдің арасындағы денсаулығы нашарлаған, нәтижесінде мінезі қаталданып, суық болған. Гиш ойнайтын Сара – жұмсақ және шыдамды мінезді, әпкесіне көмектесуге және олардың арасындағы алшақтықты жоюға тырысады. Либбидің оған айқын білдіретін наразылығы Сараның достық қадамдарына кедергі келтіреді, сондықтан Сара сақтықпен шегінеді. Маранов (Прайс) – Ресейден келген эмигрант, ол әйелдерге қонаққа келіп тұрады және жақында бірге тұрған досынан айырылды. Тиша (Сотерн) – өмір бойы ақылмен, көңіл көтерумен және күлкімен қуандыратын, жақын достардың әңгімелері мен ашылуларына түрткіс беретін жанды дос.

Өндіріс

Фильмнің продюсері Майк Каплан отбасылық іспен Род-Айлендке барған кезде «Тринити репертуарлық компаниясының» қойылымын көрді. 1967 жылы «Комедиандар» фильмінде публицист болған кезінде Гишпен көп бұрын танысқан Каплан, Сара Веббердің рөлі 1912 жылы кинодағы мансабын бастаған «Американ киносының бірінші ханымы» деп аталатын ұлы талантты кино көрермендерінің жаңа буынына таныстыратын рөл екеніне бірден шешім қабылдады. Бұл 93 жастағы Гиштің соңғы фильмдегі рөлі болды; ол 1993 жылы 99 жасында қайтыс болды. Бұл Сотерннің соңғы актерлік рөлі болды. Бастапқы сахналық қойылымнан өзгеше, фильм кейіпкерлермен жас жағынан ұқсас жұлдыздарды көрсетуге мүмкіндік берді. Тиісті жас пен беделі бар актерлер мен актрисаларға олардың рөлдерді ойнауға қызығушылық танысып, физикалық қабілеттеріне ие екенін анықтау үшін хабарласты. Көптеген кино жұлдыздары рөлге үміттенеді, бірақ Ширли Бут, Барбара Стэнвик, Фред Астер және Пол Хенрид сияқты әр түрлі денсаулық мәселелеріне байланысты бас тартты. Гиш пен Дэвис екеуі де денсаулығы нашар болды: Дэвис жақында инсульттан жазылып, денесінің сол жағының қимыл-қозғалысын шектеді, ал Гиш есту қабілеті нашар болды. Басқа да жұлдыздар Джоэл МакКреа, Франсис Ди, Кэтрин Хепберн және Джон Джилгуд сияқты түрлі себептермен продюсерлердің ұсыныстарын қабылдамады. Тіпті Дэвис пен Гиш те фильмге қатысуға көндірілгенге дейін бірнеше рет рөлдерден бас тартты. Бұл фильм Дэвис пен Винсент Прайстың 48 жылдан кейін қайта кездесуін көрсетеді, олар соңғы рет 1939 жылы «Елизабет және Эссекстің жеке өмірі» фильмінде бірге түскен. Гиш пен Дэвис түсірілім кезінде жақсы қарым-қатынас жасамады. Дэвис фильмде басты рөлді талап етті, Гиш оған: «Ой, мен мұндай нәрсемен айналыса алмаймын. Менің атыммен не істегендеріне маған бәрібір. Егер олар оны тастап кетсе, соғұрлым жақсы. Мен атақ-даңқты емес, жұмысты жақсы көремін» деді. Дэвис сол жақтағы ең жоғары көрсеткішті алды, бұл оңтайлы деп саналды, ал Гиштің аты сәл жоғарырақ болды. Гиш Дейвис онымен тек сценарийде қажет болғанда ғана сөйлесіп, қарағанын еске алды. Гиш ренжіді, бірақ Дейвистің ауруына байланысты оған түсінік көрсетті. «Осы бет! Мұндай қайғылы бетті көрдіңіз бе? Кешірік! Ол қаншалықты азап шеккен болса керек! Менің ойымша, мұндай адамды бағалау дұрыс емес. Біз сабырлылық пен шыдамдылық танытуымыз керек». Дэвис Гиштің өзінің белгілерін жоғалтып алуына наразы болды: «Гиш ханым тотал естімейтін. Ол менің дауысымды естімейтін, тіпті мен оны қатты айтсам да». Алайда, Гиш өзінің белгілерін естуде қиындық көрмегенін мойындады, бірақ Дейвистің өзіне жасаған жамандығына байланысты үнсіздіктің нәзік түрін ойлап тапты. Дейвис бір сөйлем айтқанда, Гиш көбінесе таңғалып, жұмсақ жауап беретін: «Мен оның не айтып тұрғанын естімеймін». Осы кезде Дейвис ашуланып отырғанда, Андерсон Дейвистің сөзін қатты дауыспен қайталап, Гиш бірден өз белгісін алып, сахнаны жалғастыратын. Сценарист Дэвид Берри, режиссер Линдси Андерсон, оператор, локацияны іздеуші және Каплан Каско шығанағындағы бірнеше аралға су таксиімен саяхаттап, фильмге қажетті атмосфера мен мұхит көрінісін ұсынатын жерді іздеді. Ақырында фильм Клиф Айлендте түсірілді, бұл Берридің Пикс Айлендтегі отбасылық коттеджінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, және шындығында кейіпкерлер мен оқиға осы жерден алынған. Фильмнің Нью-Йоркте 1987 жылдың 14 қазанында, Гиштің 94-ші туған күнінде өткен премьерасы бірнеше аптадан кейін Портлендте, Мэн штатында өтті, оған Берри мен Каплан да қатысты.

Қабылдау және мұра

"Тамыздың киттері" фильміне сын-ескертпелер аралас, бірақ көбінесе оң пікірлер айтылды. Сюжеті мен сценарийі көңіл көтермейтін болды, бірақ фильмнің басты артықшылығы – Гиш, Дэвис және Сотерннің актерлік шеберлігі саналды. Rotten Tomatoes сайтында 11 сыншының 64%-ы фильмге оң баға берді, ал орташа бағасы 10-дық шкала бойынша 6,63-ке тең. Chicago Sun Times газетінің редакторы Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3-ін берді. Фильмде екі көрнекті актриса соңғы рөлдерін сомдағанмен, ол ішкі нарықта үлкен коммерциялық табысқа жете алмады. Фильм жарық көрген кезде, Дэвис немесе Гиштің осы фильмдегі еңбегі үшін болмаса, өмірлік жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылатыны күтілген, бірақ екеуі де номинация алған жоқ. Сотерн мансабындағы жалғыз «Оскар» номинациясын (және фильмнің жалғыз номинациясын) «Екінші жолдағы үздік әйел рөлі» номинациясы бойынша алды. Жапондық режиссер Акира Куросава «Тамыздың киттері» фильмін өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атады.