Жапондық теңізден шығарылатын ұшақтар және "Seiran" моделі
Aichi M6A
Екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның теңізден ұшырылатын ұшағы – Aichi M6A Seiran. АҚШ-қа шабуыл үшін жасалған, су астынан ұшақтарды қолданған стратегия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Императорлық Жапон су асты кемесі ұшқыш ұшақты ұшырды
Imperial Japanese submarine launched floatplane
Айчи М6А Сейран (晴嵐) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық Жапон Әскери-теңіз күштері үшін жасалған су асты кемесінен ұшырылатын шабуылдық ұшақ. Ол I 400 класындағы су асты кемелерінен жұмыс істеуге арналған, олардың бастапқы мақсаты АҚШ-қа қарсы әуе шабуылдарын жүргізу болды.
The Aichi M6A Seiran (晴嵐) is a submarine launched attack floatplane designed for the Imperial Japanese Navy during World War II. It was intended to operate from I 400 class submarines whose original mission was to conduct aerial attacks against the United States.
Жобалау және әзірлеу
1920 жылдардың аяғында Жапон императорлық теңіз күштері нысаналарды іздеу үшін су асты кемелерінен ұшақтарды ұшыру доктринасын әзірледі. 1941 жылдың желтоқсанында Жапон біріккен флотының бас қолбасшысы адмирал Исороку Ямамото американдық жағалау қалаларына әуе шабуылын жүргізу мақсатымен су асты кемелері авианосецтерінің (сонымен қатар STo немесе sen toku – арнайы су асты кемесі) ірі флотын құруды ұсынды. Су асты кемелері ұшақтарын ұшыру үшін суға шығып, байқаудан қалу үшін суға батып, содан кейін ұшақтарды қайта алып, жақын жерге қондыратын еді. 1942 жылдың маусымына қарай мұндай 18 су асты кемесін салу жоспарланған. Кейін бұл көрсеткіш тоғызға, содан кейін бесе, ал соңында үшке дейін төмендетілді, себебі Жапонияның соғыстағы жағдайы нашарлады. Су асты кемелерін жабдықтау үшін Жапон императорлық әскери-әуе күштері Айчи компаниясынан Айчи лицензиясы бойынша өндірілген D4Y1 Suisei (Judy) ұшағының шабуылдық, қанаттары бүктелетін нұсқасын жасауды сұрады. Бұл ұшақ салыстырмалы түрде кішкентай, бір қозғалтқышты, өте жақсы аэродинамикалық және жоғары өнімділікке ие болды. I 400 су асты кемелерінде пайдалану үшін Suisei-ді өзгерту бойынша егжей-тегжейлі инженерлік зерттеулер жүргізілді, бірақ туындаған қиындықтар еңбегімен жеңілуге тиіс емес деп танылды және жаңа жоба басталды. Айчи компаниясының соңғы дизайны, Айчи компаниясы AM 24 деп атап, әскери белгісі M6A1 болды. Бұл екі орындық, төмен қанатты моноплан болды және Аичи AE1P Atsuta 30 қозғалтқышымен жабдықталды (Daimler Benz DB 601 сұйық суытылатын V12 қозғалтқышының лицензиялық көшірмесі). Бастапқы техникалық талаптарда шанақ көлігі болмады, бірақ кейін ұшақтың әмбебаптығын арттыру үшін екі жұп шанақ орнату туралы шешім қабылданды. Жағдайға байланысты, ұшақ су асты кемесіне жақын жерге қонуға, кранмен көтеріліп, қайта пайдалануға мүмкіндік беретін еді. Жұмысын жақсарту үшін шанақтар ұшу кезінде тасталып немесе бір бағыттық миссиялар үшін орнатылмауы мүмкін еді. Seiran қанаттары 90 градусқа бұрылып, гидравликалық түрде ұшақтың фюзеляжына бүктеліп (құйрығы да төмен қарай бүктеліп), су асты кемесінің диаметрі цилиндрлі ангарында сақтауға мүмкіндік берді. Қару-жарағы бір торпеда немесе оған тең салмақты бомбалар болды. Бақылаушы пайдалануы үшін иілгіш орнатуға бір 2-ші типті пулемет орнатылған. I 400 класындағы әрбір су асты кемесі үш M6A1 ұшағын қабылдай алатын кеңейтілген герметикалық ангармен жабдықталды. Seiran ұшақтары алдыңғы палубада орналасқан қысылған ауа катапульті арқылы ұшырылатын еді. Төрт адамнан тұратын жақсы оқытылған экипаж Seiran-ды ангарынан сынық катапульттік вагонда шығарып, ұшақтың шанағын бекітіп, шамамен 7 минутта ұшуға дайын ете алатын еді. Ұшыру процесін қысқарту және ұзақ уақыт алатын қозғалтқышты жылыту қажеттілігін жою үшін Seiran суық старттан катапульталанатын еді. Бұл үшін әр ұшақтың мотор майын жеке камерада шамамен 60 градусқа дейін қыздырып, ұшақтар әлі де ангарда болған кезде қозғалтқыш арқылы ыстық сумен бірге сорғылау қажет болды. Осылайша ұшақтың қозғалтқышы ұшып шыққаннан кейін бірден қалыпты температураға немесе оған жақын температураға жететін еді. Бұл идея немістерден алынған, олар өздерінің аяқталмаған Graf Zeppelin авианосесінің ұшақтары үшін ұқсас ұшыру әдісін қолдануды жоспарлаған. Бірінші сегіз прототип Seiran 1943 жылдың қазан айында аяқталды және сол жылдың қарашасында ұшу сынақтары басталды. Қосалқы қанаттардың артық салмағымен байланысты мәселе құйрық қанатының биіктігін көтеру арқылы шешілді. Алдағы сынақтар 1944 жылдың басында өндіріске кірісуге мүмкіндік берді. Seiran-ға ауысу үшін су үстіндегі жаттықтырушы нұсқасының екі данасы қайта тартылатын шанақпен жабдықталды. Бұларға M6A1 K Nanzan ("Оңтүстік тауы") деген атау берілді. Шанақтың болуынан басқа, Seiran-да бүктелетін тік тұрақтандырғыштың жоғарғы бөлігі алынып тасталды. Су асты кемелерінің саны азайғандықтан Seiran өндірісі тоқтатылды, барлығы 28 дана (прототиптер мен M6A1 K-ларды қоса алғанда) жасалды. Жаңа су асты кемелері мен ұшақтары 1-ші су асты флотилиясына берілді, оның құрамында екі STo су асты кемесі, I 400 және I 401 флагманы болды, әрқайсысында үш Seiran және екі типті AM, I 13 және I 14 болды. 1-ші су асты флотилиясы 1945 жылдың қаңтарында Seiran-мен жаттығуды бастады, экипаждар су асты кемелері мен ұшақтарды басқаруды біртіндеп үйренді. Үш Seiran-ды ұшыру күтілгеннен ұзақ уақыт алды: шанақтар орнатылса 30 минут, ал шанақтарсыз 14,5 минут. Мақсаты Панама каналының Гатүн шлюздеріне жасалатын күтпеген әуе шабуылы болып, Тынық мұхитындағы АҚШ күштеріне басты жабдықтау желісін үзу еді. Күш Панамаға қарсы миссияға шығуға дайын болған кезде, Жапонияның нашарлаған жағдайы жоспарды өзгертуге әкелді, шабуылдың нысаны, "Хикари" (Сәуле) операциясы деп аталды, Ұлыти атоллындағы АҚШ базасына ауыстырылды, онда Жапонияның Отан аралдарына шабуылға дайындалып жатқан күштер, соның ішінде авианосецтер жиналған еді. Флотилия 1945 жылдың 23 шілдесінде Жапониядан шығып, Ұлытиге бет алды. 16 тамызда флагман I 401 штабтан радиохабарлама алды, онда Жапонияның капитуляциялағаны және Жапонияға қайтуға бұйрық берілді. Екі су асты кемесіндегі алты Seiran, соғыс заңдарын бұзу арқылы операция үшін американдық ұшақтар ретінде жасырылған.
From the late 1920s, the Imperial Japanese Navy had developed a doctrine of operating floatplanes from submarines to search for targets. In December 1941, Commander in Chief of the Japanese Combined Fleet, Admiral Isoroku Yamamoto, proposed constructing a large fleet of submarine aircraft carriers (also designated STo or sen toku — special submarine) whose purpose was to mount aerial attacks against American coastal cities. The submarines would surface to launch their aircraft by catapult, submerge to avoid detection, then surface again to retrieve the aircrews who would ditch their planes nearby. By June 1942, the plan was to build a fleet of eighteen such submarines. This was later cut to nine, then five and finally just three as Japan's wartime fortunes declined. To equip the submarine aircraft carriers, the Imperial Japanese Navy Air Service requested that Aichi design a folding attack aircraft with a range of and a speed of Aichi was already manufacturing under license, the D4Y1 Suisei (Judy), a relatively small single engined carrier dive bomber with exceptionally clean lines and high performance. Detailed engineering studies commenced in an effort to modify the Suisei for use aboard the I 400 submarines but the difficulties in doing so were eventually judged insurmountable and a completely new design was initiated. Aichi's final design, designated AM 24 by Aichi and given the military designation M6A1, was a two seat, low winged monoplane powered by a Aichi AE1P Atsuta 30 engine (a licence built copy of the Daimler Benz DB 601 liquid cooled V12 engine). The original specification dispensed with a traditional undercarriage but it was later decided to fit the aircraft with detachable twin floats to increase its versatility. If conditions permitted, these would allow the aircraft to land next to the submarine, be recovered by crane and then re used. The floats could be jettisoned in flight to increase performance or left off altogether for one way missions. The Seiran's wings rotated 90 degrees and folded hydraulically against the aircraft's fuselage (with the tail also folding down) to allow for storage within the submarine's diameter cylindrical hangar. Armament was a single torpedo or an equivalent weight in bombs. One Type 2 machine gun was mounted on a flexible mounting for use by the observer. As finalized, each I 400 class submarine had an enlarged watertight hangar capable of accommodating up to three M6A1s. The Seirans were to be launched from a compressed air catapult mounted on the forward deck. A well trained crew of four men could roll a Seiran out of its hangar on a collapsible catapult carriage, attach the plane's pontoons and have it readied for flight in approximately 7 minutes. In order to shorten the launching process and eliminate the need for time consuming engine warm ups, the Seirans were to be catapulted from a cold start. This necessitated heating the engine oil for each plane to approximately in a separate chamber and pumping it, as well as hot water, through the engine just prior to launch while the planes were still in the hangar. In this way, the aircraft's engine would be at or near normal operating temperature immediately upon getting airborne. The idea was borrowed from the Germans who planned on using a similar launch method for the aircraft of their unfinished carrier Graf Zeppelin. The first of eight prototype Seirans was completed in October 1943, commencing flight testing in November that year. A problem with overbalance of the auxiliary wings was eventually solved by raising the height of the tail fin. Further testing was sufficiently successful for production to start in early 1944. In order to aid pilot conversion to the Seiran, two examples of a land based trainer version fitted with a retractable undercarriage were built. These were given the designation M6A1 K Nanzan ("Southern Mountain"). Besides the difference in landing gear, the vertical stabilizer's top portion, which was foldable on the Seiran, was removed. Owing to the reduced carrier submarine force, production of the Seiran was halted, with a total of 28 completed (including the prototypes and the M6A1 Ks). The new submarines and aircraft were assigned to the 1st Submarine Flotilla, comprising the two STo submarines, the I 400 and the flagship I 401, each carrying three Seirans together with two type AMs, the I 13 and I 14. The 1st Submarine Flotilla commenced training with the Seirans in January 1945, the crews gradually learning how to handle the submarines and aircraft. Launching all three Seirans took longer than expected: 30 minutes if floats were fitted, although this could be reduced to 14.5 minutes if the floats were not used. was to be a surprise air strike on the Gatun locks of the Panama Canal, to cut the main supply line for US forces in the Pacific. When the force was finally ready to set off on their mission against Panama, Japan's increasingly desperate situation led to a change in plan, with the target for the attack, called Operation Hikari (Splendour), being switched to the American base at Ulithi Atoll where forces, including aircraft carriers, were massing in preparation for attacks on the Japanese Home Islands. The flotilla departed Japan on 23 July 1945 and proceeded towards Ulithi. On 16 August, the flagship I 401 received a radio message from headquarters, informing them of Japan's surrender and ordering them to return to Japan. All six Seirans on board the two submarines, having been disguised for the operation as American planes in violation of the laws of war,