Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көлік түрлерінің класы
Class of transport modes
Кабельді көлік – кабельдерді пайдаланатын көлік түрлерінің кең класы. Олар жолаушылар мен жүктерді, көбінесе канат жолдары деп аталатын көліктермен тасымалдайды. Кабель жұмыс істейтін немесе пассивті болуы мүмкін, ал заттарды тарту, сырғанату, итеру немесе кабельдік жолдарда қозғалатын объектінің ішіндегі жетектер арқылы жылжытуға болады. Блоктарды пайдалану және жоғары-төмен қозғалатын жүктерді теңгерту – кабельдік көліктің жиі кездесетін элементтері. Олар көбінесе кабельдік тасымалдау биіктіктегі үлкен айырмашылықты жеңе алатын таулы аймақтарда қолданылады.
Cable transport is a broad class of transport modes that have cables. They transport passengers and goods, often in vehicles called cable cars. The cable may be driven or passive, and items may be moved by pulling, sliding, sailing, or by drives within the object being moved on cableways. The use of pulleys and balancing of loads moving up and down are common elements of cable transport. They are often used in mountainous areas where cable haulage can overcome large differences in elevation.
Тарих
Арқанмен тартқыш көлік 250 жылға дейін барып отырады, оны Оңтүстік Қытайдағы әуе арқандық көлік жүйелерінің суреттері растайды.
Rope drawn transport dates back to 250 BC as evidenced by illustrations of aerial ropeway transportation systems in South China.
Ертедегі әуе трамвайлары
Ең алғашқы механикалық канат жолы 1616 жылы екі кабельді жолаушылар канат жолын жобалаған венециялық Фаусто Веранциоға тиесілі. Индустрияда голланд Адам Уайбтың 1644 жылы алғашқы жұмыс істейтін жүйені салғаны қабылданған. Технология, Еуропаның Альпілік аймақтарында тұратын халықтар тарапынан одан әрі дамытылды және сым арқан мен электр жетегінің пайда болуымен кеңейді. Бірінші дүниежүзілік соғыс Италия мен Австрия арасындағы қарулы қақтығыстарда әскери трамвайларды кеңінен пайдалануға түрткіс болды. Өнеркәсіптік революция кезінде кабельмен тартылатын көлік жүйелерінің жаңа түрлері пайда болды, оның ішінде үлкен жүк көтеруге және ірі жүйелерге мүмкіндік беру үшін болат кабельді қолдану да болды. Әуе трамвайлары алғаш рет 1900 жылдары коммерциялық жолаушылар тасымалы үшін қолданылды. Алғашқы кабельдік көше темір жолы 1840 жылы салынған Лондон және Блэкуолл темір жолы болды, ол жүк арқанын ұстау үшін талшықтарды пайдаланды. Бұл 1848 жылы бу локомотивтерін қабылдауға әкелген бірқатар техникалық және қауіпсіздік мәселелерін тудырды. Бірінші фуникулер темір жолы 1862 жылы Лионда ашылды. Westside және Yonkers Patent Railway Company кабельдік көтергіш темір жолды жасады. Бұл 5,6 километрлік желі 1866 жылы ұсынылып, 1868 жылы ашылды. Ол 1871 жылға дейін кабельдік теміржол ретінде жұмыс істеді, содан кейін бу локомотивтерін пайдалануға көшті. Кабельдік вагонның келесі дамуы Калифорнияда болды. Шотландиядан эмигрант болған Эндрю Халлиди Сан-Францискоға алғашқы тиімді және коммерциялық сәтті маршрутты сыйлады, болат кабельдерді пайдаланып, 2 тамыз 1873 жылы Clay Street Hill теміржолын ашты. Халлиди болат кабельдерді өндіруші болды. Жүйеде адаммен басқарылатын тұтқасы бар еді, ол вагонды қауіпсіз түрде іске қосып, тоқтатуға мүмкіндік берді. Қолданылған арқан бірнеше тәуелсіз вагонның бір желіде жүруіне мүмкіндік берді, көп ұзамай Халлидидің концепциясы Сан-Францискодағы бірнеше желіге дейін кеңейтілді. Ұлыбритания мен АҚШ-тан тыс алғашқы кабельдік теміржол Рослин трамвайы болды, ол 1881 жылы Жаңа Зеландияның Дунедин қаласында ашылды. Америка кабельдік теміржолдарды ең көп пайдаланған ел болып қала берді; 1890 жылға қарай 800 шақырымнан астам кабельдік теміржол салынды, жылына 1 миллионнан астам жолаушы тасымалданады. Алайда 1890 жылы электр трамвайлары кабельдік трамвайлардан жүріс ұзындығы, тиімділік және жылдамдық бойынша басып өтті.
The first recorded mechanical ropeway was by Venetian Fausto Veranzio who designed a bi cable passenger ropeway in 1616. The industry generally considers Dutchman Adam Wybe to have built the first operational system in 1644. The technology, which was further developed by the people living in the Alpine regions of Europe, progressed and expanded with the advent of wire rope and electric drive. World War I motivated extensive use of military tramways for warfare between Italy and Austria. During the industrial revolution, new forms of cable hauled transportation systems were created including the use of steel cable to allow for greater load support and larger systems. Aerial tramways were first used for commercial passenger haulage in the 1900s. The first cable hauled street railway was the London and Blackwall Railway, built in 1840, which used fibre to grip the haulage rope. This caused a series of technical and safety issues, which led to the adoption of steam locomotives by 1848. The first Funicular railway was opened in Lyon in 1862. The Westside and Yonkers Patent Railway Company developed a cable hauled elevated railway. This 3½ mile long line was proposed in 1866 and opened in 1868. It operated as a cable railway until 1871 when it was converted to use steam locomotives. The next development of the cable car came in California. Andrew Hallidie, a Scottish emigre, gave San Francisco the first effective and commercially successful route, using steel cables, opening the Clay Street Hill Railroad on August 2, 1873. Hallidie was a manufacturer of steel cables. The system featured a human operated grip, which was able to start and stop the car safely. The rope that was used allowed the multiple, independent cars to run on one line, and soon Hallidie's concept was extended to multiple lines in San Francisco. The first cable railway outside the United Kingdom and the United States was the Roslyn Tramway, which opened in 1881, in Dunedin, New Zealand. America remained the country that made the greatest use of cable railways; by 1890 more than 500 miles of cable hauled track had been laid, carrying over 1,000,000 passengers per year. However, in 1890, electric tramways exceeded the cable hauled tramways in mileage, efficiency and speed.
Ертедегі шаңғы көтергіштер
Бірінші жер үстілік көтергіш 1908 жылы неміс Роберт Винтерхальдер Хохшварцвальдтың Шоллах/Эйзенбах қаласында салған және 1908 жылдың 14 ақпанында жұмысын бастады. 1910 жылы Калифорния штатының Трукки қаласында 290 метрлік бумен жұмыс істейтін, шана тартатын қондырғы салынды. Солтүстік Америкада шаңғышыларға арналған алғашқы көтергіш 1933 жылы Алек Фостер Монреаль, Квебектен тыс, Лоранья тауларындағы Шоубридж қаласында орнатты. Қазіргі заманғы J және T бағаналы механизмдерді 1934 жылы швейцариялық инженер Эрнст Констам ойлап тапты, ал алғашқы көтергіш Швейцарияның Давос қаласына орнатылды. Бірінші кресло көтергішін 1936 жылы Джеймс Керран жасады. Union Pacific Railroad компаниясының тең иесі Уильям Аверелл Харриман Американың алғашқы шаңғы курорты Сан-Вэллиге, Айдахоға ие болды. Ол өзінің жобалау бөлімінен шаңғышыларды курорттың жоғарғы бөлігіне көтеру мәселесін шешуді сұрады. "Юнион Пасифик" көпірлерін жобалайтын Керран Гондураста банандарды тиеуге арналған кабельді көтергішті бейімдеп, алғашқы шаңғы көтергішін жасады.
The first surface lift was built in 1908 by German Robert Winterhalder in Schollach/Eisenbach, Hochschwarzwald and started operations February 14, 1908. A steam powered toboggan tow, 950 feet (290 m) in length, was built in Truckee, California, in 1910. The first skier specific tow in North America was apparently installed in 1933 by Alec Foster at Shawbridge in the Laurentians outside Montreal, Quebec. The modern J bar and T bar mechanism was invented in 1934 by the Swiss engineer Ernst Constam, with the first lift installed in Davos, Switzerland. The first chairlift was developed by James Curran in 1936. The co owner of the Union Pacific Railroad, William Averell Harriman owned America's first ski resort, Sun Valley, Idaho. He asked his design office to tackle the problem of lifting skiers to the top of the resort. Curran, a Union Pacific bridge designer, adapted a cable hoist he had designed for loading bananas in Honduras to create the first ski lift.
Соңғы өзгерістер
Соңғы жаңалықтар олардың жобаланған түріне сәйкес жіктелуде. Бұл операцияның табысты болуынан кейін Жаңа Зеландия мен Чикагода бірнеше жоба бастамаға алынды. Қоршаған ортаның ластануына байланысты қоғамдық пікір автомобильдерден кабельдік көліктерге қайта оралуға мүмкіндік беруде, олардың артықшылықтарын ескере отырып. Дегенмен, көп жылдар бойы олар көліктер үшін қиын жағдайларда қолданылатын, арнайы көлік түрі болды (мысалы, шаңғы курорттарындағы лифттер). Қазір кабельдік көлік жобаларының саны артып келеді, сондықтан олардың әлеуметтік әсері де маңыздырақ бола бастады. 2018 жылы Швейцарияның Зермат қаласында екі жылдан астам құрылыс салғаннан кейін ең биік 3S кабельдік жолы ашылды. Бұл кабельдік жол "Маттерхорн мұздығына саяхат" деп те аталады және ол жолаушыларға Клейн Маттерхорн тауының шыңына (3883м) жетуге мүмкіндік береді.
More recent developments are being classified under the type of track that their design is based upon. After the success of this operation, several other projects were initiated in New Zealand and Chicago. The social climate around pollution is allowing for a shift from cars back to the utilization of cable transport due to their advantages. However, for many years they were a niche form of transportation used primarily in difficult to operate conditions for cars (such as on ski slopes as lifts). Now that cable transport projects are on the increase, the social effects are beginning to become more significant. In 2018 the highest 3S cablecar has been inaugurated in Zermatt, Switzerland after more than two years of construction. This cablecar is also called the "Matterhorn Glacier ride" and it allows passengers to reach the top of the Klein Matterhorn mountain (3883m)
Басқа көлік түрлерімен салыстыру
Пойыз бен автомобильдермен салыстырғанда, уақыт өте көліктік жүк көлемі және жобаның бастапқы құны ескерілуі тиіс. Жол желісі жақсы дамыған аймақтарда жеке көліктер көбірек икемділік пен қашықтыққа мүмкіндік береді. Таулы аймақтар мен шаңғы курорттары сияқты қашық жерлерді жолдармен байланыстыру қиын болуы мүмкін, сондықтан кабельдік көлік жобасы тиімдірек шешім болады. Кабельдік көлік жүйесі жергілікті қоршаған ортаға аз әсер етеді. Кабельдік көлікті пайдалану тек ауылдық жерлермен – мысалы, шаңғы курорттарымен ғана шектелмейді, оны қалалық құрылыс аймақтарында да қолдануға болады. Қалаларда фуникулерлер, гондола лифттері және әуе трамвайлары қолданылады.
When compared to trains and cars, the volume of people to transport over time and the start up cost of the project must be a consideration. In areas with extensive road networks, personal vehicles offer greater flexibility and range. Remote places like mountainous regions and ski slopes may be difficult to link with roads, making cable transport project a much easier approach. A cable transport project system may also need fewer invasive changes to the local environment. The use of Cable Transport is not limited to such rural locations as skiing resorts; it can be used in urban development areas. Their uses in urban areas include funicular railways, gondola lifts, and aerial tramways.
Апаттар
1976 жылғы 9 наурызда Италияның Кавалезе қаласында болған канат жолы апаты тарихтағы ең ауыр әуе көлігі апаты саналады. Көлік рельстен шығып, тау беткейінен 200 метр төмен құлап, тоқтағанша шөпті даладан өтті. Апаттан 43 адам қаза тауып, төрт лифт қызметкері кінәлі деп танылды. 1978 жылғы 15 сәуірде Калифорниядағы Сквау-Вэлли шаңғы курортындағы канат жолы бір кабельден үзіліп, 23 метрге құлап, күшті соққыға ұшырады. Ол кабельге соқтығысып, көлікті қиып тастады. Төрт адам қаза тауып, 31 адам жарақат алды. 1983 жылғы 29 қаңтарда Сингапур канат жолы апаты Сингапур материгін Сентоса аралымен байланыстыратын жүйе астынан бұрғылау платформасы өткен кезде болды. "Эниветок" кемесіндегі бұрғылау платформасының мачтасы кабельдерге тиіп, екі гондола теңізге құлады. 7 адам қаза тапты. 1998 жылғы 3 ақпанда Италияның Кавалезе қаласында АҚШ Теңіз корпусының EA 6B Prowler ұшағы ережеге қайшы, тым төмен ұшып, әуе трамвайының гондоласын ұстап тұрған кабельді кесіп тастады. Қаза тапқандар – 19 жолаушы мен бір оператор – сегіз неміс, бес бельгиялық, үш италиялық, екі поляк, бір австриялық және бір голландиялық азаматтар. АҚШ төрт теңізшіні итальян заңдары бойынша соттаудан бас тартты және кейін екеуін өз елінде минималды айыптармен әскери сотқа берді. Капрун апаты – 2000 жылғы 11 қарашада Австрияның Капрун қаласындағы Gletscherbahn Kaprun 2 фуникулерінің туннелінде болған өрт. Апаттан 155 адам қаза тауып, 12 адам аман қалды (10 неміс және екі австриялық), олар өртенген пойыздың ішінде болды. Бұл тарихтағы ең ауыр канат жолы апатының бірі. 2006 жылғы 13 шілдеде Шотландияның Форт-Уильям маңындағы Невис жотасында канат жолы рельстен шығып, жерге құлап, бес жолаушы ауыр жарақат алды. Апат болған кезде сол рельстегі тағы бір көлік те рельстен сығарып тасталды. Оқиғадан кейін 50 адам стансада қалды, ал қызметкерлер мен көмекшілер құлаған көліктің жолаушыларына көмектесті. 2012 жылғы 25 шілдеде Лондон канат жолының жолаушылары қуат үзілісінен кейін Темза өзенінің үстінде 90 метр биіктікте тоқтап қалды. Ақаулық сағат 11:45-те болды және шамамен 30 минутқа созылды. Жолаушылар зардап шекпеді, бірақ бұл Лондонның жаңа канат жолы желісінде болған алғашқы мәселе болды.
A cable car accident in Cavalese, Italy, on 9 March 1976 is considered the worst aerial lift accident in history. The car crashed off the rails and fell 200 meters down a mountainside, also crashing through a grassy meadow before coming to a halt. The tragedy caused the death of 43 people, and four lift officials were jailed for charges regarding the accident. On April 15, 1978, a cable car at Squaw Valley Ski Resort in California came off from one of its cables, dropping 75 feet (23 m) and violently bouncing up. It collided with a cable which sheared through the car. Four people were killed and 31 injured. The Singapore cable car crash of 29 January 1983 occurred when a drilling rig passed beneath the cable car system linking the Singapore mainland with Sentosa island. The derrick of the drilling rig aboard the ship MV Eniwetok struck the cables, causing two of the gondolas to fall into the sea below. There were 7 fatalities. On February 3, 1998, twenty people died in Cavalese, Italy, when a United States Marine Corps EA 6B Prowler aircraft, while flying too low, against regulations, cut a cable supporting a gondola of an aerial tramway. Those killed, 19 passengers and one operator, were eight Germans, five Belgians, three Italians, two Poles, one Austrian, and one Dutch. The United States refused to have the four Marines tried under Italian law and later court martialed two of them with minimal charges in their country. The Kaprun disaster was a fire that occurred in an ascending train in the tunnel of the Gletscherbahn Kaprun 2 funicular in Kaprun, Austria, on 11 November 2000. The disaster claimed the lives of 155 people, leaving 12 survivors (10 Germans and two Austrians) from the burning train. It is one of the worst cable car accidents in history. A cable car derailed and crashed to the ground in the Nevis Range, near Fort William, Scotland, on 13 July 2006, seriously injuring all five passengers. Another car on the same rail also slid back down the rails when the crash happened. Following the incident, 50 people were left stranded at the station whilst the staff and aid helped the passengers of the crashed car. On Wednesday 25 July 2012, passengers of the London cable car were stuck 90 meters in the air when a power failure caused the gondola to stop over the River Thames. The fault happened at 11:45am and lasted for about 30 minutes. No passengers were injured, but this was the first problem to ever hit the London's new cable car link.