Кіріспе
АҚШ-та орналасқан шаңғы көтергішін өндіруші Yan Lift, Lift Engineering & Mfg. Co. ретінде тіркелді. Компания Солтүстік Америкадағы ірі шаңғы көтергішін өндірушілердің бірі болды. 1965 жылы құрылған және Невада штатының Карсон-Сити қаласында орналасқан бұл компания кем дегенде 200 тұрақты тұтқалы кресло-лифті және 31 жоғары жылдамдықты төрт орындық лифті жасады. Компанияның лифттері салдарынан бес адам қаза тапты, кем дегенде 70 адам жарақат алды, бұл Солтүстік Америкадағы шаңғы лифті өндірушілері арасындағы ең жаман көрсеткіш. 1985 жылы болған қаза тақырыбынан кейін компания штаттық қауіпсіздік қызметкерлерінің тексеруіне ілікті. Бірнеше жабдық бұзылғаннан кейін, Yan Lift лифттері Калифорния және Колорадо сияқты бірнеше штаттарда қолданылудан тыйым салынды. Кейіннен компания 1996 жылы үш адамның өліміне әкелген бірнеше оқиғадан кейін 11-ші тарау бойынша банкротқа өтініш берді. Соңында Yan Lift компаниясы Angels Flight фуникулері үшін жаңа жолдар мен кабельдер өндірді, бірақ қазір YanTrak деп аталатын компания 2001 жылы ірі апаттан кейін жұмысын тоқтатты. Ян компаниясы толыққанды жобалап және салған соңғы ажыратылатын кресло-лифті – Ла Рока, Эспот Эскиде орналасқан, 2019 жылы бір креслоның желіден түсіп қалуына себеп болған ақаулықтан кейін жабылды. Қазіргі таңда Иранның Нажван орман паркінде Lift Engineering компаниясының бір ғана ажыратылатын лифті қалды.
Yan Lift, incorporated as Lift Engineering & Mfg. Co., was a major ski lift manufacturer in North America. Founded in 1965 and based in Carson City, Nevada, the company built at least 200 fixed grip chairlifts, as well as 31 high speed quads. The company's lifts have been involved in the deaths of five people and the injury of at least 70, the worst record of any ski lift maker operating in North America. The firm came under scrutiny by state safety officials after a fatal incident in 1985. After a series of equipment failures, Yan Lifts were outlawed in certain states including California and Colorado. The company later filed for Chapter 11 bankruptcy in 1996 after multiple other incidents resulting in 3 deaths. Eventually, Yan Lifts manufactured new track and cables for the Angels Flight funicular, but the company, now called YanTrak, went out of business in 2001 after a major accident. The last detachable chairlift made fully designed and built by Yan, La Roca, located at Espot Esquí, closed in 2019 after failure leading to one of the chairs falling off the line occurred. Only one Lift Engineering Detachable remains, found at the Nazhvan Forest Park in Iran.
196585 жыл
Lift Engineering компаниясын поляк иммигрант және бұрынғы шаңғы жарысының қатысушысы Янек Кунчински құрды, ол бастапқыда Poma компаниясында жұмыс істеген. 1965 жылы Poma компаниясынан кетіп, өзінің шаңғы көтергіштерін жасау үшін Lift Engineering компаниясын құрды. Оның алғашқы клиенттерінің бірі – Squaw Valley болды. "Yan" деген ат – оның есімінің ағылшын тіліндегі жазылуы және Кунчински лифттерін сатқан бренд. Компания 1970-1980 жылдары дамыды. Кунчински болашақ клиенттермен келіссөздерден гөрі тамақтануға (шаңғыдан кейін) дайын болды және жоспарларын қағаз салфеткаларға сызып көрсетуімен белгілі болды. Баға да сатып алушылар үшін тартымды фактор болды. Кунчински лифттерін ірі өндірушілерден әлдеқайда арзан бағамен сатты. Сондай-ақ, Кунчински шаңғы лифтін шығаратын алғашқы өндіруші болып есептеледі, ол өнімдерінің дизайнына эстетикалық көзқарас енгізді, нәтижесінде шаңғы курорттарында танымал болған әдемі дизайнды лифттер жасады. Компания ең көп тұрақты тұтқалы кресло-лифттерді жобалауымен танымал. Кунчински пайдалану және күту оңай стандартты жүйені жасады. Мысалы, Yan оператор кабиналарында тек екі қосқыш бар: лифтіні тоқтату/іске қосу және жылдамдықты таңдау. Басқару пульті бөлек машина бөлмесінде орналасқан. Lift Engineering компаниясы шаңғы индустриясы үшін арнайы төмен вольтты DC моторды жобалап және құрастырған алғашқы компания болды (4200 жүйесі және кейіннен Base 10). Янның мұнаралық конструкциялары да артық қуаттылықпен салынған, яғни үш орындықты лифтіні тек креслоларды ауыстыру арқылы төрт орындыққа айналдыруға болады.
1985 - 95 жылдар
Лифт инженериясы 1980-ші жылдары жоғары жылдамдықты ажыратылатын кресло-лифтілер нарығына енді. Басқа лифті компаниялары мұндай лифтілерді дамытуға төрт жылға дейін уақыт жұмсағанда, Ян компаниясы бір жылдық зерттеулер мен әзірлемелерден кейін өзінің алғашқысын Калифорниядағы Джун Маунтинге орнатты. 1980-ші жылдардың соңында Лифт инженериясы Солтүстік Америкадағы ең ірі шаңғы лифті жеткізушілерінің біріне айналды. Лифт инженериясы сонымен қатар 1980-ші жылдардың соңында фунитель нарығында маңызды роль атқарды. Квадмоно кабельді, немесе QMC, Кучински ойлап тапты (АҚШ патенті 4,848,241). Лифт жоғарғы және төменгі станциялар арасында төрт жеке кабельден тұрды. Екі кабель жоғары бағытта, ал екі кабель төмен бағытта жүргізілді. Кабиналар кабельдердің арасына орнатылды. Бірақ кабельдер тізбектелгендіктен, кабиналар жоғарғы станцияға жеткеннен кейін, кабельдер жүк тасымай, төмен қарай қайта оралды. Бұл лифтінің тек біреуі салынды және алғаш рет 1988 жылы Джун Маунтин қаласында жұртшылыққа ұсынылды. Иелері кабельдерді синхронды түрде іске қосуда қиындықтарға тап болды деген мәлімдеме бар. Лифт Янның жоғары жылдамдықты квадроциклдерінде болған ұстау проблемаларын да дамытты және 1996 жылы жұмысын тоқтатты.
Дау-жанжалдар мен апаттар
Қауіпсіздік туралы сұрақтарға қарамастан, Ян АҚШ пен Канадада барлығы 31 жоғары жылдамдықты төрт орындық лифт сата алды. Көптеген лифттер Poma және Doppelmayr сияқты компаниялармен қайта жаңартылды. Даулы тұлға болған Янек Кунчиньски – поляк иммигрант және компанияның басшысы еді. Ол француздық Poma лифт жасау компаниясынан алған тәжірибесін американдық Lift Engineering компаниясына әкелді. Ол қажетсіз деп есептеген бөліктерді алып тастап, кейбір жабдықтарды басқаларымен ауыстырумен белгілі болды, мысалы, алюминий мұнараларын болатқа, ал резеңке сақиналарды болат серпіндерге алмастырды. Апатқа нашар дәнекерлеу жұмысы кінәлі деп айыпталды. Екі адам қаза тауып, 47 адам жарақат алды. Теллер лифті және оның егізі Сантьяго лифттері 1984 жылы Кистоунның Солтүстік шыңының кеңеюінің аясында салынған үш орындық лифттер еді. Теллер лифті Янмен қайта құрылып, ақысыз Ruby лифті деп аталды. Сантьяго 1998 жылы Doppelmayr жоғары жылдамдықты төрт орындық лифтімен ауыстырылып, Монтана штатының Биг Скай қаласына көшірілді, ал Руби 2000 жылы Poma жоғары жылдамдықты алты орындық лифтімен ауыстырылды. 1980-жылдардың соңында Колорадо штаттық жолаушылар трамвай қауіпсіздігі кеңесі Янның лифттерінің қауіпсіздігіне күдік тудыра бастады. Олар Кунчиньскидің қолжетімді шаңғы лифттерін жасау үшін болат бөлшектерін шаңғы курорттарының тұрақтарында дәнекерлеуге жібергенін білді. Апат төтенше тоқтату жүйесі бірнеше рет қолданылған кезде болды. Бір кресло төмен қарай сырғып, мұнараға шағылысқан келесі креслоға соқтығысты. Бұл бірнеше рет қайталанып, нәтижесінде төрт кресло құлап түсті. Янның жоғары жылдамдықты лифттерінің басты мәселесі креслоның ұстағыштары болды. Бұл ұстағыштар кабельге байланысты болу үшін креслоға гравитация күшінің әсер етуін қажет етті. Ян ұстағыштарында, бүгінгі күні қолданылатын көптеген ұстағыштардан айырмашылығы, жоғары кернеулі серпіндер болмады, керісінше кабельге әлдеқайда аз күш түсіретін резеңке "маршмелло" серпіндері болды. Төтенше тежегішті бірнеше рет қолдану креслоларды кабельден босатуға жеткілікті болды. Көптеген мемлекеттік қауіпсіздік инспекторлары бұл мәселелерді анықтамады. 1997 жылы Уистлер Криксайд базалық аймағына қызмет еткен Quicksilver креслолы лифті Poma компаниясы салған Creekside Gondola лифтімен ауыстырылды.
Салдары
Уистлердегі апаттан кейін және көптеген тауларда тұтқаның сырғанауы туралы хабарлар пайда болғаннан кейін, 15 курорт АҚШ және Канададағы 31 ажыратылатын квадроциклдерін жаңартуға немесе толығымен ауыстыруға миллиондаған доллар жұмсады. Солтүстіктегі Сан-Валлиде 7 "Ян" жоғары жылдамдықты квадроциклі болды. 2019 жылы Испаниядағы Эспот-Эскиде орналасқан екінші соңғы "Ян" жоғары жылдамдықты квадроциклі "Ла Рока" катастрофалық бұзылуға ұшырады, нәтижесінде орындықтардың бірі желіден түсіп қалды. Бұл креслолифтің 7-ші типті тұтқалары және ауыстырылған орындықтары бар бастапқы терминалдары болған. Осының салдарынан лифт тоқтатылды. 2019 жылдың 6 желтоқсанында Espot компаниясы Leitner компаниясы салған жаңа "Ла Рока" жоғары жылдамдықты квадроциклін ашты. "Ян" компаниясының соңғы ажыратылатын лифті Иранда орналасқан және POL X West тұтқаларын пайдаланады. АҚШ және Канадада "Ян" компаниясы жасаған көптеген тұрақты тұтқалы лифттер әлі де бар, сондай-ақ Франциядағы Валь-Д'Изерде біреуі бар (Мон Бланк үштігі). Бір кезде Валь-Д'Изерде "Ян" креслолифтілерінің толық паркі болған.