Кабельдік жолдар және арқанмен тасымалдау жүйелері

Кіріспе

Кабельдік әуе көлігі – кабельдік көліктің бұралаң жолмен жүзеге асырылатын түрі.

Гондола лифті – кабельдік көліктік құрал және кабельдер арқылы жоғарыдан қолданылатын және қоздырылатын әуе лифтісінің бір түрі. Ол екі станция арасында, кейде аралық тіреу мұнаралары арқылы тартылған болат сым арқаннан тұрады. Кабельді терминалдағы дөңгелек жетекке қосылған қозғалтқыш немесе электрмотор басқарады. Ол үздіксіз жүйе болып саналады, себебі тасымалдау арқаны екі терминал стансасының арасында үздіксіз қозғалып, айналып тұрады. Ал әуе трамвайы тек бекітілген тұтқалармен жұмыс істейді және екі терминал арасында қана қозғалады. Гондола лифтілерінің сыйымдылығы, құны және мүмкіндіктері қолдау және тасымалдау үшін қолданылатын кабельдердің комбинациясына, сондай-ақ тұтқаның түріне (ажыратылатын немесе бекітілген) байланысты өте әртүрлі болуы мүмкін. Альпі тауларында мұндай жүйелердің көптеп таралуына байланысты, және ағылшын тіліндегі мәтіндерде де қолданылады. Бұл жүйелерді канат жолдары деп те атайды.

Тарих

Колерлер бахы 1908 жылдың 29 маусымында Оңтүстік Тирольдегі Болцано қаласында ашылды. Бұл жолаушылар тасымалына ғана арналған алғашқы заманауи, жабық кабельдік жол болды.

Жолаушылар лифтісі

Кейбір жүйелерде екіден он бес адамға дейін сыйымдылығы бар жолаушылар кабиналары серіппелі тұтқалар арқылы кабельге қосылады. Бұл тұтқалар кабинаны жылжымалы кабельден ажыратуға және терминалдарда жолаушыларға қонуға және түсуге мүмкіндік беру үшін баяулатуға мүмкіндік береді. Есіктер көбінесе автоматты болып келеді және төбедегі немесе шассидегі рычагты жоғары немесе төмен жылғалау арқылы басқарылады. Кабиналар терминалдар арқылы айналмалы дөңгелектермен немесе тізбек жүйесімен қозғалады. Жылдамдыққа дейін және одан баяулау үшін кабиналар прогрессивті түрде жылдамдатылатын (немесе баяулатылатын) айналмалы дөңгелектермен жылдамдыққа немесе терминал жылдамдығына жеткенше итемеленеді. Ескі орналымдарда гондолаларды оператор қолмен жылдамдатады. Гондол лифтілері лифтіде жүк тиеу және түсіруді қамтамасыз ететін аралық аялдамаларға ие болуы мүмкін. Үш аялдамасы бар лифттердің мысалдары – Виллидж Гондола, Уистлер Блэккомбтағы Экскалибур Гондолалары және Алтон Тауэрсдегі Скайрайд. Басқа жүйелерде жолаушыларға станцияларда кабиналардан түсуге және мінуге мүмкіндік беру үшін, сондай-ақ бағыт бойындағы вагондардағы адамдарға сурет түсіруге мүмкіндік беру үшін кабель үзіліс-үзіліспен баяулайды, мысалы Ливанның Téléférique, ол Жерорта теңізінің, тарихи Жоуние шығанағының және қарағай орманының көрнекті көрінісін ұсынады. Мұндай жүйе импульстік кабина деп аталады және әдетте бірнеше кабина бір уақытта жүктеледі. Ашық гондолалар немесе жиі айтылатындай кабриолеттер сирек кездеседі және сыртқы факторларға ұшырағандықтан қарапайым болып табылады. Олардың кабиналары көбінесе кеуде деңгейінен жоғары ашық, едені және шатыры бар қуыс цилиндрлерден тұрады. Олар көбінесе ауылдық гондолалар ретінде және қысқа қашықтықтар үшін қолданылады. Мысалдарға Квебек провинциясындағы Монт-Тремблант курорты, Онтарио, Канададағы Блю-Маунтин тау шаңғысы курорты (тек жаз айларында, қыста ол алты орындық жоғары жылдамдықты креслолы лифтіне айналады), Парк-Сити, Юта штатындағы The Canyons Resort, Маунтин-Крик және Колорадодағы Винтер-Парк курортындағы жаңа Вилладж Кабриолет жатады. Ашық гондолалар импульстік гондолалар сияқты стильде де болуы мүмкін, мысалы Британдық Колумбиядағы Панорама шаңғы курортындағы ауылдық гондола. АҚШ-та шаңғы курорты үшін салынған алғашқы гондола Wildcat Mountain шаңғы алаңында болды. 1957 жылы салынған екі орындық гондола 1999 жылға дейін шаңғышыларға қызмет көрсетті. 2004 жылы лифт бұзылды. Лифт пен оның кабиналарын бұрынғы итальяндық Carlevaro Savio компаниясы өндірді. Әлемдегі ең ұзын гондола маршруттарының бірі – Гондельбан Гридельвальд Мэннихен, ол Швейцарияның Берн Оберланд аймағында орналасқан және Гридельвальдты Мэннихенмен байланыстырады.

In some systems the passenger cabins, which can hold between two and fifteen people, are connected to the cable by means of spring–loaded grips. These grips allow the cabin to be detached from the moving cable and slowed in the terminals, to allow passengers to board and disembark. Doors are almost always automatic and controlled by a lever on the roof or on the undercarriage that is pushed up or down. Cabins are driven through the terminals either by rotating tires, or by a chain system. To be accelerated to and decelerated from line speed, cabins are driven along by progressively swifter (or slower) rotating tires until they reach line or terminal speed. On older installations, gondolas are accelerated manually by an operator. Gondola lifts can have intermediate stops that allow for uploading and downloading on the lift. Examples of a lift with three stops instead of the standard two are the Village Gondola, the Excalibur Gondolas at Whistler Blackcomb and the Skyride at Alton Towers. In other systems the cable is slowed intermittently to allow passengers to disembark and embark the cabins at stations, and to allow people in the cars along the route to take photographs, such as Lebanon's Téléférique which offers an exceptional view to the Mediterranean, the historical Jounieh Bay and the pine forest at the 80% slope which this gondola lift goes over. Such a system is called pulse cabin and usually several cabins are loaded simultaneously. Open air gondolas, or cabriolets as commonly called, are fairly uncommon and are quite primitive because they are exposed to the elements. Their cabins are usually hollow cylinders, open from chest height up, with floors and roof covers. They are usually used as village gondolas and for short distances. Examples are at Mont Tremblant Resort in Quebec, Canada, and at Blue Mountain Ski Resort (summer only, in the winter it is converted to a six person high speed chairlift.) in Ontario, Canada, The Canyons Resort in Park City, Utah, Mountain Creek, and the new Village Cabriolet at Winter Park Resort in Colorado. Open air gondolas can also come in a style similar to that of pulse gondolas, like the Village Gondola at Panorama Ski Resort, British Columbia. The first gondola built in the United States for a ski resort was at the Wildcat Mountain Ski Area. It was a two person gondola built in 1957 and serviced skiers until 1999. The lift was later demolished in 2004. The lift and its cabins were manufactured by a former Italian lift company: Carlevaro Savio. One of the longest gondola rides in the world, Gondelbahn Grindelwald Männlichen, is in the Bernese Oberland in Switzerland and connects Grindelwald with Männlichen.

Қалалық көлік

Соңғы жылдары гондола лифтілері қалалық ортада жиі қолданылуда. Қалалық көлік үшін қолданылатын кабельдік жолдар: Колумбияның Медельин қаласындағы Metrocable және Колумбияның Богота қаласындағы TransMiCable; Эквадордың Гуаякиль қаласындағы Aerovia; Портленд қаласындағы Portland Aerial Tram; Нью-Йорктегі Рузвельт аралы трамвайы; Венесуэланың Каракасындағы Metrocable; Венесуэланың Мерида қаласындағы Trolcable; Колумбияның Манизалес қаласындағы Cable Aéreo; Боливияның Ла-Пасындағы Mi Teleférico; Мексика штатындағы Mexicable; Санто-Доминго Teleférico; Түркияның Анкара қаласындағы Yenimahalle Şentepe Teleferik; Түркияның Анкара қаласындағы Maçka және Eyüp Gondolas; Лондон қаласындағы London кабельдік жолы; Ресейдің Нижний Новгород кабельдік жолы. Медельин және Каракастағы Metrocable жүйелері жолаушыларға жергілікті метро желілеріне тікелей ауысу мүмкіндігін беретін қоғамдық көлік желісімен толық интеграцияланған, ал әлемдегі ең ірісі – Ла-Пастағы желі, қаланың қоғамдық көлік жүйесінің негізгі бөлігін құрайды. Disney Skyliner – 2019 жылдың 29 қыркүйегінде Флорида штатының орталық бөлігіндегі Уолт Дисней әлемінде ашылған гондола лифті қызметі. Жүйе бірнеше желіні пайдаланады және бес станциядан тұрады, ол Epcot және Disney's Hollywood Studios-ті бір-бірімен және бірнеше Disney-ге тиесілі және басқарылатын курорттық қонақүйлермен байланыстырады. Болашақтағы қалалық гондола жүйелері тұрғысынан алғанда, Metro Vancouver-дегі TransLink 2010 жылдың қыркүйегінде Бернаби тауынан Саймон Фрейзер университетіне дейін гондола салуды ұсынды. Жоба 2014 жылы тоқтатылды, бірақ 2017 жылы қайта жандандырылды. 2012 жылдың соңында Техас штатының Остин қаласында кең ауқымды әуе гондола жүйесі ұсынылды, бұл қаланың қарқынды өсуіне байланысты қоғамдық көлікті кеңейту мақсатында жасалды. Алайда, бұл ұсыныс 2017 жылы жергілікті көлік агенттігі тарапынан қабылданбады. Монреальдегі ұсынылған гондола жүйесі Монреальдің Ескі порты тарапынан кейіннен қабылданбады.

Қосқышпен жүретін конвейер

Арқанды конвейер немесе материалдық арқанды конвейер – бұл негізінен гондола лифтісінің бір түрі, бірақ одан жолаушылар вагондары емес, жүк контейнерлері ілінеді. Арқанды конвейерлер әдетте ірі тау-кен кәсіпорындарында кездеседі және олардың ұзындығы өте ұзын болуы мүмкін. Габондағы Моандадан Конго Республикасындағы Мбиндаға дейін созылған COMILOG кабельдік жолының ұзындығы шамадан асып кеткен. Швециядағы Кристинеберг Болиден арқанды конвейерінің ұзындығы ... болды. Эритреяда итальяндықтар 1936 жылы Асмара – Массава кабельдік жолын салды, оның ұзындығы ... шақырымды құрады. Колумбиядағы Манисалес – Марикита кабельдік жолы (1922) 73 км ұзын болды. Конвейерлер электр моторлары, ішкі жану қозғалтқыштары, бу машиналары немесе гравитация сияқты әртүрлі қуат көздерімен жұмыс істей алады. Гравитация тау-кен кәсіпорындарында ерекше жиі қолданылады және тікелей пайдаланылады; жүктелген контейнерлердің салмағы төмен түскенде бос контейнерлерді кері жолға тартады. Гравитация сондай-ақ жанама түрде де қолданылуы мүмкін, мысалы, су бар жерде; су дөңгелегі гравитацияның суға тигізетін әсерімен қозғалады және кабельді қуаттандыру үшін пайдаланылады.

Екі және үш кабельді гондола лифтілері

Кәдімгі жүйелерде кабиналарды бір кабельмен ұстап тұру және жылжыту жиі монокабельді гондола лифтілері деп аталады. Бір стационарлық кабель (оның "тағайындалған" арқаны деп аталатын) және бір тартқыш арқан бар гондола лифтілері екі кабельді гондола лифтілері деп аталады, ал екі тағайындалған арқан және бір тартқыш арқан бар лифтілер үш кабельді гондола лифтілері деп аталады. Екі кабельді гондола лифтілерінің танымал мысалдары – Гонконгтағы Нгонг Пинг 360, Сингапур кабельдік жолы және Банф, Канададағы Күлкітас тауы гондоласы. Бұл жүйенің артықшылығы – стационарлық кабельдің беріктігі мен қасиеттерін әр аралыққа сәйкес келтіруге болады, бұл шығындарды азайтады. Олар әуе трамвайларынан өзгеше, себебі әуе трамвайлары айналмастан, тек бір немесе екі үлкен кабинаны алға-артқа қозғалтады. Екі және үш кабельді жүйелер монокабельді жүйелерге қарағанда жоғары көлденең тұрақтылықты қамтамасыз етеді, бұл жүйенің күшті желде де жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Авариялар тізімі

Ұлттық шаңғы курорттары қауымдастығы 100 миллион мильге шаққанда 0,138 адамның қаза табатынын хабарлайды, ал автомобильдерде бұл көрсеткіш 1,23-ке тең. 1979 жылдың 22 қазанында Техас штатының жәрмеңкесінде "Swiss Sky Ride" атты екі гондола құлап, бір адам қаза тауып, 17 адам жарақат алды. Күшті желдің салдарынан үш вагон соқтығысып, екеуі кабельдің астындағы ойын автоматтарына құлап түсті. 1983 жылдың 29 қаңтарында Сингапур кабельдік жолының апатында жеті адам қаза тапты, себебі Панама тіркелген мұнай платформасы сүйреліп келе жатып кабельге тиіп, екі кабина теңізге құлады. 2005 жылдың 5 қыркүйегінде Австрияның Зёльден қаласында құрылыс тікұшағынан кездейсоқ бетон блок құлап, тоғыз адам қаза тауып, он адам жарақат алды. Жүздеген адамдар лифтіден эвакуацияланды. 2008 жылдың 2 наурызында Шамониде бір адам гондоладан құлап қайтыс болды, мүмкін ол және оның досы плексиглас терезені сүйеніп сындырып алған болуы мүмкін.