Донн Фалтон Эйзеле: Американдық ғарышкер және пилот

Кіріспе

Американдық ғарышкер (1930–1987)

Донн Фултон Эйзель (23 маусым 1930 – 1 желтоқсан 1987) (АҚШ Әуе күштері полковнигі) – АҚШ Әуе күштері офицері, сынақ ұшқышы және кейіннен НАСА ғарышкері. 1968 жылы «Аполлон-7» миссиясында басқару модулінің пилоты болды. 1972 жылы НАСА және Әуе күштерінен зейнетке шыққаннан кейін Тайландтағы Бейбітшілік корпусының ел директоры қызметін атқарды, содан кейін жеке кәсіпкерлікпен айналысты.

Ерте өмір және білім

Айзель 1930 жылғы 23 маусымда Огайо штатының Колумбус қаласында Герман Юджин Айзель (1899–1964) және Ли Ила Джун Айзель (Дависон; 1900–1964) отбасында дүниеге келген. 1948 жылы Батыс орта мектебін бітірген. 1952 жылы Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясынан ғылым бакалавры дәрежесін алып, АҚШ Әуе күштеріне офицерлік құрамға қабылданды. 1960 жылы Огайо штатындағы Райт Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әуе күштері Технологиялық институтында (AFIT) астронавтика мамандығы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды.

Ұшу тәжірибесі

Әскери қызметке тағайындалғаннан кейін, Эйзель ұшқыш ретінде оқуға жіберілді. Ол Техас штатындағы Гудфеллоу әуе базасында, Аризона штатындағы Уильямс әуе базасында және Флорида штатындағы Тиндалл әуе базасында оқыды. 1954 жылы ұшқыш қанаттарын алғаннан кейін, Эйзель 1958 жылға дейін Оңтүстік Дакотада және Ливияда төрт жыл бойы перехватчик-ұшқышы ретінде қызмет етті. 1962 жылы ол Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасындағы АҚШ Әуе күштерінің эксперименталды ұшқыштар мектебін (Class 62A) бітірді; оның сыныптастары Чарльз Бассетт және Теодор Фримен болды. Эйзель Нью-Мексико штатындағы Киртленд әуе базасындағы Әуе күштерінің арнайы қару-жарақ орталығында жоба инженері және тәжірибелік сынақ ұшқышы болып жұмыс істеді. Ол арнайы қару-жарақ дамыту бағдарламаларын қолдау үшін эксперименталды сынақ ұшуларын жүргізді. Ол 4200 сағаттан астам ұшу уақытын тіркеді, оның 3600 сағаты реактивті ұшақтарда болды. 1966 жылдың желтоқсан айында «Аполлон-2» миссиясы «Аполлон-1» миссиясының қажетсіз қайталануы болғандықтан тоқтатылды, ал Ширра, Эйзель және Каннингэм Гриссом экипажының резервтік құрамы болды. Бірақ 1967 жылдың 27 қаңтарында Гриссом, Уайт және Чаффи «Аполлон-1» ғарыш кемесіндегі өрттен қаза тапқаннан кейін, Ширра, Эйзель және Каннингэм алғашқы экипаждық «Аполлон» миссиясын орындауға тағайындалды. Бұл миссия ақырында «Аполлон-7» деп аталды. Ұшыру күні жақындағанда, Эйзельдің миссияға қатысуы күмәнді болды; ол кейіннен екінші әйелі болатын әйелмен заңсыз қарым-қатынаста болды. Эйзель экипаж құрамында қалды және 1968 жылдың 11 қазанында «Аполлон-7» 11 күндік миссияға ұшырылды – үшінші буын АҚШ ғарыш кемесінің алғашқы экипаждық сынақ ұшуы. Осы кезде «Аға ұшқыш» лауазымы «Командалық модуль ұшқышы» болып өзгертілді. Ғарыш кемесі командирі Ширра және Ай модулі пилоты Каннингэммен бірге Эйзель Сатурн IB ұшыру құралының жоғарғы сатысымен симуляциялық транспозиция және доктау маневрлерін орындады, сондай-ақ навигатор ретінде жұлдызды бақылаулар жасап, ғарыш кемесінің бағыт-бағдар және навигациялық платформасын реттеді. Экипаж қызмет көрсету модулінің қозғалтқышының сегіз сынақ ату маневрін сәтті аяқтады. Олар сонымен қатар ғарыш кемесінің барлық жүйелерінің жұмысын сынап көрді және экипаж қызметтерін тікелей эфирде алғаш рет көрсетті.

Following his commission, Eisele was sent to flight training. He was trained at Goodfellow Air Force Base, Texas, Williams Air Force Base, Arizona, and Tyndall Air Force Base, Florida. After receiving his pilot wings in 1954, Eisele served four years as an interceptor pilot in South Dakota and in Libya until 1958. He attended and graduated from the U. S. Air Force Experimental Test Pilot School (Class 62A) at Edwards Air Force Base, California, in 1962; his classmates included Charles Bassett and Theodore Freeman. Eisele was a project engineer and experimental test pilot at the Air Force Special Weapons Center at Kirtland Air Force Base, New Mexico. He flew experimental test flights in support of special weapons development programs. He logged more than 4,200 hours flying time, 3,600 of which were in jet aircraft. In December 1966, Apollo 2 was canceled on the grounds that it would be an unnecessary repeat of Apollo 1, and Schirra, Eisele, and Cunningham became the backups to Grissom's crew. But after Grissom, White, and Chaffee were killed in the Apollo 1 spacecraft fire of January 27, 1967, Schirra, Eisele, and Cunningham were named to fly the first crewed Apollo mission instead. It would ultimately be called Apollo 7. As the launch date approached, Eisele's participation was at risk; he was having an extramarital affair with a woman who would later become his second wife. Eisele remained on the crew, and on October 11, 1968, Apollo 7 was launched on an 11 day mission—the first crewed flight test of the third generation United States spacecraft. By this time, the Senior Pilot title was changed to Command Module Pilot. Together with spacecraft commander Schirra and Lunar Module Pilot Cunningham, Eisele performed simulated transposition and docking maneuvers with the upper stage of their Saturn IB launch vehicle, and acted as navigator, taking star sightings and aligning the spacecraft's guidance and navigation platform. The crew completed eight successful test firing maneuvers of the service module's propulsion engine. They also tested the performance of all spacecraft systems and broadcast the first live televised coverage of crew activities.

НАСА-дан кейінгі мансап

1972 жылдың шілдесінде Айзель Таиландтағы АҚШ Бейбітшілік корпусының елдік директоры болды. Екі жылдан кейін Таиландтан оралған соң, ол Дрессер Индустриясының бөлімшесі – Марион Пауэр Шовел компаниясының сату менеджері болды. Айзельдің қазасынан кейін Уилтон Мэнорс қаласы оның құрметіне Донн Айзель паркін атады. Айзель 1986 жылы Майами және Нью-Йорк қалаларынан ұшқан «Конкорд кометасын қуу» рейстерінде бағыттаушы болды.

Өлім

1987 жылы 57 жасында Айзель Токио қаласында (Жапония) іс сапары барысында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол АҚШ-тың Хантсвилл қаласындағы (Алабама штаты) Ғарыш және зымыран орталығы үлгісіндегі жаңа Ғарыш лагерінің ашылу рәсіміне қатысу үшін барған еді. Айзельдің мәйіті Жапонияда кремацияланды, ал күлі Арлингтон ұлттық зиратына толық әскери салтанатпен жерленді.

Ұйымдар

Айзель «Игл Скаут» болған, «Тау Бета Пи» ұйымының мүшесі және Огайо штатының Колумбус қаласындағы Льютер Б. Тернер ложасының #732 мүшесі еді. Ол 1997 жылы АҚШ Астронавттар даңқы залына енгізілген 24 Аполлон астронавтының бірі болды. 2008 жылы НАСА «Аполлон-7» миссиясы үшін Айзельге қайтыс болғаннан кейін «NASA Distinguished Service Medal» медалін табыстады.

Мұра

Донн Айзельдің өмірі туралы отбасы бекіткен мағлұмат 2007 жылы жарық көрген "In the Shadow of the Moon" кітабында келтірілген. Айзельдің өлімінен кейін табылған "Аполлон ұшқышы" атты естеліктері 2017 жылы Небраска университетінің баспасынан шықты. 1998 жылғы HBO телеарнасының "Жерден Айға" атты мини-сериалында Айзель рөлін Джон Мес сомдады. 2015 жылғы ABC телеарнасының "Астронавт әйелдер клубы" сериалының соңғы үш эпизодында Айзельді Райан Дум бейнеледі. Сюзан Айзель Блэк 2007 жылдың 23 қазанында қайтыс болған күйеуінің құрметіне Брауард округінің бас кітапханасына Ай тасының үлгісін тапсырды. Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласында орналасқан Брауард округі кітапханасы – Ай тасын көрмеге қоятын АҚШ-тағы жалғыз кітапхана. Қымбатты Ай тастары көбінесе ғылым музейлері мен мектептерде көрсетіледі.