Кіріспе

Магниттік левитация арқылы жүктемені көтеріп тұратын подшипник, компастың көрсеткіш бұрышы. Магниттік подшипник – магниттік левитацияны пайдаланып жүктемені көтеріп тұратын подшипник түрі. Магниттік подшипниктер физикалық байланыссыз қозғалатын бөлшектерді ұстап тұрады. Мысалы, олар айналатын білікті жекеге көтеріп, өте төмен үйкеліспен және механикалық тозусыз салыстырмалы қозғалысқа мүмкіндік береді. Магниттік подшипниктер кез келген подшипник түрінің ең жоғары жылдамдығын қамтамасыз етеді және ең жоғары салыстырмалы жылдамдық шегі жоқ. Белсенді подшипниктердің бірнеше артықшылығы бар: олар тозуға ұшырамайды, төмен үйкеліске ие және массаның теңсіздіктерін автоматты түрде өңдей алады, бұл роторларға масса орталығының айналасында өте төмен дірілмен айналуға мүмкіндік береді. Пассивті магниттік подшипниктер тұрақты магниттерді қолданады, сондықтан қосымша қуат қажет етпейді, бірақ Эрншоу теоремасында сипатталған шектеулерге байланысты оларды жобалау қиын. Диамагниттік материалдарды қолдану әдістері салыстырмалы түрде жетілмеген және материалдың қасиеттеріне күшті тәуелді. Сондықтан, көптеген магниттік подшипниктер белсенді магниттік подшипниктер болып табылады, олар жүктемені тұрақты ұстау үшін үздіксіз қуат беруді және белсенді басқару жүйесін қажет ететін электромагниттерді пайдаланады. Біріктірілген конструкцияда тұрақты магниттер көбінесе статикалық жүктемені көтеру үшін қолданылады, ал белсенді магниттік подшипник левитацияланған нысан оңтайлы орнынан ауытқанда қолданылады. Магниттік подшипниктер қуат немесе басқару жүйесінің істен шығуына байланысты қосымша подшипниктерді қажет етеді. Магниттік подшипниктер электр энергиясын өндіру, мұнайды қайта өңдеу, станоктарды пайдалану және табиғи газды өңдеу сияқты көптеген өнеркәсіптік салаларда қолданылады. Олар сондай-ақ Zippe типіндегі центрифугада, уранды байытуда және турбомолекулалық сорғыларда қолданылады, онда маймен майланған подшипниктер ластану көзі болуы мүмкін.

Дизайн

Белсенді магниттік подшипник айналмалы өткізгіштегі едәуір токтардың индукциясына негізделген электромагниттік серпіліс принципі бойынша жұмыс істейді. Электр өткізгіш материал магнит өрісінде қозғалғанда, материалда магнит өрісінің өзгеруіне қарсы ток туындайды (бұл Ленц заңы деп аталады). Бұл ток магнит өрісіне қарама-қарсы бағытталған магнит өрісін тудырады. Осылайша, электр өткізгіш материал магниттік күзгү сияқты әрекет етеді. Жабдық құрамына электромагниттік жиынтық, электромагниттерді токпен жабдықтау үшін қуат күшейткіштерінің жиынтығы, контроллер және ротордың саңылаудағы орнын басқару үшін қажетті кері байланыс беруге арналған электроникамен жабдықталған саңылау сенсорлары кіреді. Қуат күшейткіші ротордың қарама-қарсы жақтарындағы екі жұп электромагнитке теңдей ток береді. Бұл тұрақты тартыс-тартыс күресін контроллер реттейді, ол ротор орталық позициясынан ауытқанда токтың тең және қарама-қарсы өзгерістерін жасау арқылы ауытқуды өтейді. Саңылау сенсорлары көбінесе индуктивті болып келеді және дифференциалдық режимде сезінеді. Қазіргі коммерциялық қолданыстағы қуат күшейткіштері – импульстық ендік модуляция конфигурациясында жұмыс істейтін қатты күйдегі құрылғылар. Контроллер әдетте микропроцессор немесе цифрлық сигналды өңдеуші болып табылады. Магниттік подшипниктерде әдетте екі түрлі тұрақсыздық кездеседі. Тартымды магниттер қашықтық артқан сайын азаятын және қашықтық азайған сайын артатын тұрақсыз статикалық күшті тудырады. Бұл подшипник тепе-теңдігін бұзуы мүмкін. Екіншіден, магнетизм консервативті күш болғандықтан, ол аз демпферлеуді қамтамасыз етеді; тербелістер кез келген күштердің әсерінен сәтті серпілістің жоғалуына әкелуі мүмкін.

Тарих

Төмендегі кестеде белсенді магниттік подшипниктерге қатысты бірнеше алғашқы патенттер тізімделген. Магниттік серпіліске қатысты бұрынғы патенттер табылуы мүмкін, бірақ олар мұнда келтірілмейді, себебі Эрншоу теоремасына сәйкес, олар тұрақсыздығымен мәлім тұрақты магниттер жиынтығынан тұрады. + Белсенді магниттік подшипниктерге қатысты ерте АҚШ патенттері: Өнертапқышы(лары) Жылы Патент нөмірі Атауы Бимс, Холмс 1941 2,256,937 Айналмалы денелердің серпілісі Бимс 1954 2,691,306 Магниттік түрде қолдау көрсетілген айналмалы денелер Гилберт 1955 2,946,930 Магниттік серпіліс Бимс 1962 3,041,482 Бос серпілісте айналатын денелерге арналған аппарат Бимс 1965 3,196,694 Магниттік серпіліс жүйесі Вольф 1967 3,316,032 Көп фазалы магниттік серпіліс трансформаторы Boden және басқалар. 1968 DE1750602 Magnetische Lagerung (неміс патенті) Лайман 1971 3,565,495 Магниттік серпіліс аппараты Хаберманн 1973 3,731,984 Жоғары жылдамдықпен айналуға бейімделген тік осьті қолдауға арналған магниттік подшипник құрылғысы Хаберманн, Лойен, Жоли, Обер 1974 3,787,100 Магниттік подшипниктермен қолдау көрсетілген айналмалы мүшелері бар құрылғылар Хаберманн, Брюне 1977 4,012,083 Магниттік подшипниктер Хаберманн, Брюне, Леклер 1978 4,114,960 Магниттік подшипниктер үшін радиалдық орынды анықтау құрылғысы Крут, Эстель 1990 1,988,024,350 Магниттік подшипниктерді одан әрі жетілдіру Микс, Кроуфорд Р 1992 5,111,102 Магниттік подшипник конструкциясы Крут, Эстель 1994 1,991,075,982 Сызықтық емес магниттік подшипник

Вирджиния университетінен Джесси Бимс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белсенді магниттік подшипниктерге қатысты алғашқы патенттердің бірін тіркеген. Патенттер Манхэттен жобасы үшін қажетті элементтердің изотоптарын байытуға арналған ультрацентрифугаларға қатысты. Дегенмен, қатты күйдегі электроника мен Хаберманн мен Швайцердің жұмыстарымен қазіргі заманғы компьютерлік басқару технологиясы жетілгенге дейін магниттік подшипниктер дамымады. 1987 жылы Эстель Крут белсенді магниттік подшипник технологиясын одан әрі жетілдірді, бірақ осы жобалар лазерлік бағыттау жүйесін қолданған өндірістің жоғары құнына байланысты өндірілген жоқ. Эстель Круттың зерттеулері үш австралиялық патенттің тақырыбы болды және оны Nachi Fujikoshi, Nippon Seiko KK және Hitachi қаржыландырды. Оның есептеулері сирек кездесетін жер магниттерін қолданатын басқа технологияларда қолданылды, бірақ белсенді магниттік подшипниктер тек прототип сатысында ғана жасалды. Круттың жобасына компьютерлік басқару жүйесі де кірді, ал соңғы жобасы сызықтық емес магниттік подшипник болды. Казарда белсенді магниттік подшипниктердің тарихын терең зерттейді. Ол белсенді магниттік подшипниктерді алғашқы коммерциялық қолдану турбомашиналарда болғандығын атап өтеді. Белсенді магниттік подшипник Канаданың Альберта штатындағы NOVA Gas Transmission Ltd. (NGTL) газ құбыры үшін компрессорлардағы май резервуарларын жоюға мүмкіндік берді. Бұл өрт қаупін азайтып, сақтандыру шығындарын едәуір төмендетуге мүмкіндік берді. Осы магниттік подшипниктерді орнатудың табысы NGTL компаниясын американдық Magnetic Bearings Inc компаниясы ұсынған аналогты басқару жүйелерін алмастыру үшін цифрлық магниттік подшипниктерді басқару жүйесін зерттеу мен әзірлеуге бастады. 1992 жылы NGTL магниттік подшипниктер зерттеу тобы цифрлық магниттік подшипник технологиясын коммерцияландыру үшін Revolve Technologies Inc. компаниясын құрды. Кейіннен бұл компанияны Швецияның SKF компаниясы сатып алды. 1976 жылы құрылған француз компаниясы S2M коммерциялық белсенді магниттік подшипниктерді алғаш рет сатты. Вирджиния университетінде айналмалы машиналар мен басқарудың өндірістік зерттеу бағдарламасында магниттік подшипниктер туралы кеңінен зерттеулер жалғасуда. 1996 жылдан бастап басталған онжылдықта Голландияның мұнай және газ компаниясы NAM әрқайсысы 23 мегаватты ауыспалы жылдамдықты электр моторымен қозғалатын жиырма газ компрессорларын орнатқан. Әрбір агрегатта мотор мен компрессордың магниттік подшипниктері болды. Бұл компрессорлар Гроньенген газ кен орнында пайдаланылады, олар осы ірі газ кен орнындағы қалған газды шығарып, кен орнының қуатын арттырады. Мотор компрессорларын Siemens компаниясы, ал белсенді магниттік подшипниктерді Waukesha Bearings компаниясы (Dover Corporation компаниясына тиесілі) ұсынды. (Бұл подшипниктерді бастапқыда Glacier компаниясы жобалаған, кейіннен бұл компанияны Federal Mogul сатып алған және қазір Waukesha Bearings компаниясының бір бөлігі болып табылады.) Белсенді магниттік подшипниктерді пайдалану және мотор мен компрессордың арасында тікелей қозғалтқыш (араларында беріліс қорабы жоқ) және құрғақ газ пломбаларын қолдану арқылы толығымен құрғақ (майсыз) жүйеге қол жеткізілді. Белсенді магниттік подшипниктерді драйверде де, компрессорда да қолдану (дәстүрлі конфигурациядағы тісті доңғалақтар мен шарлы подшипниктерге қарағанда) салыстырмалы түрде қарапайым жүйеге, кең жұмыс диапазонына және жоғары тиімділікке, әсіресе жартылай жүктемеде әкеледі. Гроньенген кен орнында жасалғандай, толық орнатуды үлкен компрессорлық ғимарат қажеттілігінсіз сыртқа да орнатуға болады. Электрмотивтік тұрақтандыруы бар тұрақты магниттік подшипниктерге 1955 жылы Р. Г. Гилберт (АҚШ патенты 2,946,930) және 1968 жылы К. Боден, Д. Шеффер (неміс патенті 1750602) патент алған. Бұл өнертабыстар бірқатар практикалық қолданыстар үшін технологиялық базаны қамтамасыз етеді, олардың кейбіреулері 1980 жылдан бері Forschungszentrum Jülich лицензиясы бойынша өнеркәсіптік сериялық өндіріске жеткен. Микс гибридтік магниттік подшипниктерді (АҚШ патенты 5,111,102) жасады, онда тұрақты магниттер ығысу өрісін қамтамасыз етеді, ал белсенді басқару орамдары тұрақтылық пен динамикалық басқару үшін қолданылады. Тұрақты магниттерді ығысу өрісі үшін қолданатын бұл жобалар таза электромагниттік подшипниктерге қарағанда кішкені және жеңіл. Электрондық басқару жүйесі де кішкені және аз электр қуатын қажет етеді, себебі ығысу өрісі тұрақты магниттермен қамтамасыз етіледі. Қажетті компоненттердің дамуымен қатар, ғылыми қызығушылық та артты, 1988 жылы Цюрихте өткен Магниттік подшипниктерге арналған бірінші халықаралық симпозиумдағы жоғары нүктесіне жетті, содан кейін Профессор Швайцер (ETHZ), Профессор Аллер (Вирджиния университеті) және Профессор Окада (Ибараки университеті) Магниттік подшипниктердің халықаралық қоғамын құрды. Содан бері симпозиум магниттік подшипниктер технологиясы бойынша барлық симпозиум материалдары қолжетімді болатын тұрақты порталы бар екі жылдық конференциялар сериясіне айналды. Веб-портал халықаралық зерттеу және өнеркәсіптік қауымдастықпен қолдалады. 2012 жылы құрмет залына және өмір бойы жетістіктер сыйлығына ие болғандар: Профессор Ёдзи Окада, Профессор Герхард Швайцер және Waukesha Magnetic Bearings компаниясынан Майкл Суонн.

Болашақтағы ассигнованиялар

Индукцияға негізделген левитация жүйесін, мысалы Inductrack жүйесі сияқты магниттік көліктік технологияларда қолдану арқылы, магниттік подшипниктер Halbach тізімдері мен қарапайым жабық контурлы орамдарды пайдаланып күрделі басқару жүйелерін алмастыра алады. Бұл жүйелер қарапайымдылығымен ерекшеленеді, бірақ бұрандалы токтан болатын шығындарға қатысты кем артықшылықтары бар. Айналмалы жүйелер үшін көпполюсті Halbach құрылымдарының орнына гомополярлы магниттік конструкцияларды қолдану мүмкін, бұл шығындарды едәуір төмендетеді. Ерншоу теоремасының қиындықтарын шешкен мысал – доктор Торбьёрн Лембке ойлап тапқан гомополярлы электродинамикалық подшипник. Бұл пассивті магниттік технологияға негізделген электромагниттік подшипниктің жаңа түрі. Оның жұмыс істеуі үшін ешқандай басқару электроникасы қажет емес, себебі қозғалыс тудырған электр тоқтары қалпына келтіру күшін жасайды.