Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғарышкер және астроном (туған 1958)
American astronaut and astronomer (born 1958)
Джон Мейс Грансфельд (10 қазан 1958 жылы туған) – американдық физик және бұрынғы NASA ғарышкері. Ол бес ғарыш шаттлмен ұшқан тәжірибелі ғарышкер және NASA бас ғалымы қызметін атқарған. Оның академиялық білімі жоғары энергиялы астрофизика, ғарыштық сәулелер физикасы және экзопланеталарды зерттеу саласын, сондай-ақ болашақ астрономиялық құралдарға ерекше қызығушылықты қамтиды. 2009 жылы NASA-дан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Ғарыш телескопы ғылыми институтының директорының орынбасары болып қызмет етті. 2012 жылдың қаңтар айында ол NASA-ға қайта оралып, NASA Ғылыми миссиялар дирекциясының (SMD) әкімшісінің көмекшісі болып жұмыс істеді. Грансфельд 2016 жылдың сәуір айында NASA-дан зейнетке шыққандығын хабарлады.
John Mace Grunsfeld (born 10 October 1958) is an American physicist and a former NASA astronaut. He is a veteran of five Space Shuttle flights and has served as NASA Chief Scientist. His academic background includes research in high energy astrophysics, cosmic ray physics and the emerging field of exoplanet studies with specific interest in future astronomical instrumentation. After retiring from NASA in 2009, he served as the deputy director of the Space Telescope Science Institute in Baltimore, Maryland. In January 2012, he returned to NASA and served as associate administrator of NASA's Science Mission Directorate (SMD). Grunsfeld announced his retirement from NASA in April 2016.
Жеке өмір
Грансфельд Чикаго қаласында, Иллинойс штатында, көрнекті чикаголық сәулетші Эрнест Альтон "Тони" Грансфельд III және Салли Мейс Грансфельдтің отбасында дүниеге келді. Ол Адлер планетарийін салған сәулетші Эрнест Грансфельдтің немересі. Бұрынғы Кэрол Э. Шиффке үйленген, олардың екі баласы бар. Грансфельд тауға шығуды, ұшуды, желкендесуді, велосипед тебуді және музыканы ұнатады. Оның әкесі, Эрнест Грансфельд III, 2011 жылы 81 жасында қайтыс болды.
Grunsfeld was born in Chicago, Illinois, to Ernest Alton 'Tony' Grunsfeld III, a distinguished Chicago architect, and Sally Mace Grunsfeld; grandson of architect Ernest Grunsfeld Jr., architect of the Adler Planetarium. He is married to the former Carol E. Schiff, with whom he has two children. Grunsfeld enjoys mountaineering, flying, sailing, bicycling, and music. His father, Ernest Grunsfeld III, died in 2011 at the age of 81.
Ғылыми мансап
Грунсфельдтің академиялық лауазымдары: Токио университеті/Ғарыш және астрономиялық ғылымдар институтының қонақ ғалымы (1980–81); Чикаго университетінің аспирант-зерттеушісі (1981–1985); Чикаго университетінің NASA аспиранты (1985–1987); Чикаго университетінің эксперименталды физика бойынша W. D. Grainger докторанты (1988–89); және Калифорния технология институтының аға ғылыми қызметкері (1989–1992). Грунсфельдтің зерттеулері рентген және гамма сәулелері астрономиясын, жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді зерттеуді, сондай-ақ жаңа детекторлар мен құралдарды әзірлеуді қамтыды. Грунсфельд NASA Compton Gamma Ray Observatory, рентгендік астрономия спутниктері, радиотелескоптар және NASA Hubble Space Telescope-ты қоса алғанда оптикалық телескоптарды пайдалана отырып, екілік пульсарларды және жоғары энергетикалық рентген және гамма сәулелік көздерді зерттеді.
Grunsfeld's academic positions include that of visiting scientist, University of Tokyo/Institute of Space and Astronautical Science (1980–81); graduate research assistant, University of Chicago (1981–1985); NASA Graduate Student Fellow, University of Chicago (1985–1987); W. D. Grainger Postdoctoral Fellow in Experimental Physics, University of Chicago (1988–89); and senior research fellow, California Institute of Technology (1989–1992). Grunsfeld's research has covered x ray and gamma ray astronomy, high energy cosmic ray studies, and development of new detectors and instrumentation. Grunsfeld studied binary pulsars and energetic x ray and gamma ray sources using the NASA Compton Gamma Ray Observatory, x ray astronomy satellites, radio telescopes, and optical telescopes including the NASA Hubble Space Telescope.
NASA мансабы
Грунсфельдты 1992 жылдың наурыз айында НАСА астронавт үміткері ретінде таңдап алды және 1992 жылдың тамызында Джонсон ғарыш орталығына жіберді. Ол бір жылдық оқудан өтіп, миссия маманы ретінде ғарышқа ұшуға дайындық деңгейіне жетті. Грунсфельд бастапқыда Астронавттар кеңсесінің Миссияны дамыту бөліміне бекітілді және ғарышта пайдалануға арналған портативті компьютерлерді басқаруға тағайындалды. Бірінші ғарыш сапарынан кейін ол Халықаралық ғарыш станциясының (ХҒС) басқару және командалық орталығы үшін дисплейлерді жобалау және жасау жөніндегі инженерлер мен компьютерлік бағдарламалаушылар тобын басқарды. Осы жұмыстың аясында ол Миссияны басқару орталығының (МВО) дисплейлер тобы мен Ғарыш станциясының оқу орталығының ресурстарын біріктіруді ұйымдастырды. Нәтижесінде объектіге бағытталған бағдарламалау техникасын қолдана отырып, Халықаралық ғарыш станциясының бортындағы және МВО-дағы дисплейлерге жауапты Common Display Development Facility (CDDF) құрылды. Екінші ғарыш сапарынан кейін ол Астронавттар кеңсесінің Компьютерлік қолдау бөлімінің бастығы болып тағайындалды, ол ғарыш кемелері мен Халықаралық ғарыш станциясы бағдарламаларын, сондай-ақ жаңа технологияларды дамытуды қолдады. STS-103 миссиясынан кейін ол Астронавттар кеңсесінің Сыртқы кеңістіктегі жұмыстар бөлімінің бастығы қызметін атқарды. STS-109 миссиясынан кейін Грунсфельд Сыртқы кеңістіктегі жұмыстар бөлімінде оқытушы болып жұмыс істеді, сондай-ақ Орбиталық ғарыш кемесі, зерттеу концепциялары және Жердің төменгі орбитасынан тыс жерлерде пайдалануға арналған технологиялар бойынша жобалармен Аванстық бағдарламалар бөлімінде айналысты. 2003-2004 жылдары ол НАСА бас кеңсесіндегі НАСА бас ғалымы болып қызмет етті. 2012 жылдың қаңтарында ол Вашингтондағы НАСА бас кеңсесінде Эд Вейлердің орнына Ғылыми миссиялар дирекциясының орынбасары болып тағайындалды. Грунсфельд сұхбаттар, қоғамдық лекциялар және телешоулар арқылы ғарыш ғылымы туралы ақпаратты жұртшылыққа жеткізуде белсенді қатысады. Ол НАСА-ның Астробиология журналында Джеймс Уэбб ғарыш телескопы туралы, ал Италияның Венеция қаласында өткен Хаббл ғарыш телескобының III конференциясында Хаббл ғарыш телескопын жөндеу және жаңарту жұмыстарын жүргізу туралы ғылыми сұхбат берді. Оның қоғамдық лекцияларына 2010 жылғы мамыр айында Ғарыш телескопы ғылыми институтында өткен «Хабблды құшақтау» симпозиумы, Аспен физика орталығының 50 жылдығына арналған «Үлкен ғылыми сұрақтар» және Оксфорд университетінің физика факультетінде арнайы лекция ретінде ұсынылған «Хаббл тарихы» кіреді. Ол 2012 жылдың тамызында Марсқа сәтті қонған Curiosity марсоходы мен оның миссиясы туралы PBS NewsHour with Judy Woodruff, Colbert Report және NASA телеарнасында бірнеше рет телешоуларға қатысты. 2016 жылдың 5 сәуірінде Грунсфельд 30 сәуірден бастап НАСА-дан зейнеткерлікке шығатынын жариялады.
Grunsfeld was selected by NASA in March 1992 as an astronaut candidate and reported to the Johnson Space Center in August 1992. He completed one year of training and qualified for flight selection as a mission specialist. Grunsfeld was initially detailed to the Astronaut Office Mission Development Branch and was assigned as the lead for portable computers for use in space. Following his first flight, he led a team of engineers and computer programmers tasked with defining and producing the crew displays for command and control of the International Space Station (ISS). As part of this activity, he directed an effort combining the resources of the Mission Control Center (MCC) Display Team and the Space Station Training Facility. The result was the creation of the Common Display Development Facility (CDDF), responsible for the onboard and MCC displays for the International Space Station, using object oriented programming techniques. Following his second flight, he was assigned as Chief of the Computer Support Branch in the Astronaut Office supporting Space Shuttle and International Space Station Programs and advanced technology development. Following STS 103, he served as Chief of the Extravehicular Activity Branch in the Astronaut Office. Following STS 109, Grunsfeld served as an instructor in the Extravehicular Activity Branch, and worked on the Orbital Space Plane, exploration concepts, and technologies for use beyond low Earth orbit in the Advanced Programs Branch. He served as NASA Chief Scientist assigned to NASA Headquarters from 2003 to 2004. In January 2012, he became the associate administrator for the Science Mission Directorate at NASA's headquarters in Washington, replacing Ed Weiler. Grunsfeld has been actively engaged in communicating space science topics to the public through interviews, public lectures, and television appearances. He was interviewed by NASA's Astrobiology Magazine about the James Webb Space Telescope and at the Science with Hubble Space Telescope III conference in Venice, Italy, about carrying out repairs and upgrades on the Hubble Space Telescope. His public lectures include Hugging Hubble at the Space Telescope Science Institute's May, 2010, Symposium, Big Science Questions at the 50th anniversary celebration of the Aspen Center for Physics and The Hubble Story presented as a special public lecture at Oxford University's department of physics. He has made several television appearances to discuss the successful landing of the Mars Curiosity rover in August 2012 and its mission, including appearances on the PBS NewsHour with Judy Woodruff, the Colbert Report, and on NASA television. On April 5, 2016, Grunsfield announced his retirement from NASA, starting April 30.
Ғарышқа ұшу тәжірибесі
STS 67/Астро 2 (1995 жылдың 2–18 наурызы) Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, Калифорниядағы Эдвардс әуе базасына қонды. Бұл – үш ультракүлгін телескоптан тұратын ерекше «Астро» обсерваториясының екінші ұшуы. Бұл рекордтық 16 күндік миссия кезінде экипаж тәулік бойы байқаулар жүргізіп, жұлдыздар мен алыс галактикалардан келетін ультракүлгін сәулелердің поляризациясын және жұлдыздардың көлеңкесіндегі әлсіз астрономиялық нысандардың ультракүлгін спектрін зерттеді. Миссияның ұзақтығы 399 сағат 9 минутты құрады. STS 81 (1997 жылдың 12–22 қаңтары) – 10 күндік миссия, Ресейдің «Мир» ғарыш стансасына қоныстанған бесінші және АҚШ астронавттарын алмастырған екінші миссия. Миссияда сонымен қатар қосымша эксперименттер үшін ортаңғы бөлімдегі қойманы кеңейтетін Spacehab қос модулі де болды. Бес күндік операциялар барысында екі ғарыш кемесі арасында 3 тоннадан астам азық-түлік, су, эксперименттік жабдықтар мен үлгілер тасымалданды. Грунсфельд осы рейсте ұшу инженері болды. Жерді 160 рет айналғаннан кейін STS 81 миссиясы Кеннеди ғарыш орталығының 33-ші ұңғыш қашықтығына қонды. Миссияның ұзақтығы 244 сағат 56 минутты құрады. Осы ұшу кезінде Грунсфельд NPR радиосының автокөлік жөндеу бағдарламасы «Car Talk»-қа қоңырау шалып, өзінің сериялық нөмірі бар, Rockwell компаниясы жасаған «үкіметтік фургонының» жұмысы туралы шағымданады. Ол екі минут бойы қатты да шулы жұмыс істеп, содан кейін тағы алты жарым минут бойы тыныш, тегіс жүргенін, ал кейін қозғалтқыш бірден тоқтағанын айтты. Сонымен қатар, көліктің тежегіштерін басқанда қызыл түске дейін ысып кететінін және спидометрде «шамамен 60 миллион шақырым» көрсетілгенін мәлімдеді. Бұл жайт бағдарлама жүргізушілерін қызықтырды, бірақ Грунсфельдтің дауысы «Мир» стансасынан TDRS спутнигі арқылы беріліп тұрғанын және ол дауыстың жақындағы «Apollo 13» фильміндегі Том Хэнкстің дауысына ұқсас екенін байқағанға дейін олар алаңдады. Содан кейін олар қоңыраудың ғарыштан келгенін және сұрақ тудырған «үкіметтік фургонның» шын мәнінде ғарыш шаттлы екенін түсінді. STS 103 (1999 жылдың 19–27 желтоқсаны) – экипаж Хаббл ғарыш телескопына (HST) жаңа гироскоптар мен ғылыми құралдарды сәтті орнатқан, сондай-ақ жүйелерді жаңарған сегіз күндік миссия. HST-нің ғылыми мүмкіндіктерін арттыру үшін үш ғарышқа шығу қажет болды. Грунсфельд екі ғарышқа шығу жасады, олардың жалпы ұзақтығы 16 сағат 23 минутты құрады. STS 103 миссиясы 120 Жер орбитасында 191 сағат 11 минутта 3,2 миллион мильді басып өтті. STS 109 (2002 жылдың 1–12 наурызы) – Хаббл ғарыш телескопының (HST) төртінші қызмет көрсету миссиясы. STS 109 экипажы Хаббл ғарыш телескопын жаңа цифрлық камера, инфрақызыл камера үшін салқындату жүйесі, жаңа күн батареялары және жаңа қуат жүйесі орнату арқылы жаңартуға сәттілік танытты. HST-ге қызмет көрсету және жаңарту жұмыстарын төрт экипаж мүшесі бес күн ішінде бес рет ғарышқа шығу арқылы жүзеге асырды. Грунсфельд STS 109-да ғарышқа шығу және Хаббл жүк тасымалдауын басқарды. Ол сонымен қатар 21 сағат 9 минутқа созылған үш ғарышқа шығу жасады, оның ішінде жаңа қуаттандыруды басқару блогын орнату да болды. STS 109 Жерді 165 рет айналып, 262 сағат ішінде 3,9 миллион мильді басып өтті. STS 125 (2009 жылдың 11–24 мамыры) – Хаббл ғарыш телескопына жасалған бесінші және соңғы қызмет көрсету миссиясы. «Атлантис» 2009 жылдың 11 мамырында, сағат 14:01 EDT-де Кеннеди ғарыш орталығының 39А ұшыру алаңынан ұшырылып, 2009 жылдың 24 мамырында Калифорниядағы Эдвардс әуе күштері базасына қонды. Миссия кезінде Грунсфельд миссияның бес рет ғарышқа шығуының үшеуін орындады, олар Хаббл ғарыш телескопына екі жаңа құралды орнатты: Космикалық шығу тегі спектрографы және Кең өрістік камера 3. Миссия сонымен қатар телескопты кем дегенде 2014 жылға дейін жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін Fine Guidance Sensor, алты жаңа гироскоп және екі батарея модулін ауыстырды. Грунсфельд пен оның экипажы күрделі жөндеу кезінде кездескен бір мәселе – 10 мм бұрандалардың дұрыс құрастырылмауы және техникалық қателіктер. Грунсфельд бұл мәселені «Car Talk» бағдарламасында тағы да талқылады. Грунсфельд ғарышта 58 күннен астам уақыт өткізді, оның ішінде 58 сағат 30 минутқа созылған сегіз ғарышқа шығу жасады.
STS 67/Astro 2 (March 2–18, 1995) was launched from Kennedy Space Center, Florida, and returned to land at Edwards Air Force Base, California. It was the second flight of the Astro observatory, a unique complement of three ultra violet telescopes. During this record setting 16 day mission, the crew conducted observations around the clock to study the far ultraviolet spectra of faint astronomical objects and the polarization of ultraviolet light coming from hot stars and distant galaxies. Mission duration was 399 hours and 9 minutes. STS 81 (January 12–22, 1997) was a 10 day mission, the fifth to dock with Russia's Mir space station, and the second to exchange U. S. astronauts. The mission also carried the Spacehab double module providing additional middeck locker space for secondary experiments. In five days of docked operations more than three tons of food, water, experiment equipment and samples were moved back and forth between the two spacecraft. Grunsfeld served as the flight engineer on this flight. Following 160 orbits of the Earth the STS 81 mission concluded with a landing on Kennedy Space Center's Runway 33 ending a 3.9 million mile journey. Mission duration was 244 hours, 56 minutes. During this flight, Grunsfeld placed a phone call to NPR's auto repair radio show, Car Talk. In this call he complained about the performance of his serial numbered, Rockwell manufactured "government van". To wit, it would run very loud and rough for about two minutes, quieter and smoother for another six and a half, and then the engine would stop with a jolt. He went on to state that the brakes of the vehicle, when applied, would glow red hot, and that the vehicle's odometer displayed "about 60 million miles". This created some consternation for the hosts, until they noticed the audio of Grunsfeld's voice, being relayed from Mir via TDRS satellite, sounded similar to that of Tom Hanks in the then recent film Apollo 13, after which they realized the call was from space and the government van in question was, in fact, the Space Shuttle. STS 103 (December 19–27, 1999) was an eight day mission during which the crew successfully installed new gyroscopes and scientific instruments and upgraded systems on the Hubble Space Telescope (HST). Enhancing HST scientific capabilities required three spacewalks (EVA). Grunsfeld performed two spacewalks totaling 16 hours and 23 minutes. The STS 103 mission was accomplished in 120 Earth orbits, traveling 3.2 million miles in 191 hours and 11 minutes. STS 109 (March 1–12, 2002) was the fourth Hubble Space Telescope (HST) servicing mission. The crew of STS 109 successfully upgraded the Hubble Space Telescope installing a new digital camera, a cooling system for the infrared camera, new solar arrays and a new power system. HST servicing and upgrades were accomplished by four crewmembers during a total of five EVAs in five consecutive days. Grunsfeld served as the payload commander on STS 109 in charge of the space walking activities and the Hubble payload. He also performed three spacewalks totaling 21 hours and 9 minutes, including the installation of the new Power Control Unit. STS 109 orbited the Earth 165 times, and covered 3.9 million miles in over 262 hours. STS 125 (May 11–24, 2009) was the fifth and final servicing mission to the Hubble Space Telescope. Atlantis launched from Kennedy Space Center Launch Pad 39A May 11, 2009, at 2:01 p. m. EDT, and landed on May 24, 2009 at California's Edwards Air Force Base. During the mission, Grunsfeld performed three of the mission's five back to back spacewalks, which installed two new instruments to the Hubble Space Telescope: The Cosmic Origins Spectrograph, and the Wide Field Camera 3. The mission also replaced a Fine Guidance Sensor, six new gyroscopes, and two battery unit modules, to allow the telescope to continue to function at least through 2014. One issue Grunsfeld and his crew experienced during the overhaul was the stripping of 10mm bolts due to improper assembly and technique which he discussed again on Car Talk. Grunsfeld has logged over 58 days in space, including eight space walks totaling 58 hours and 30 minutes.
Ғарыш телескопы ғылыми институты
2010 жылдың қаңтар айында NASA баспасөз хабарламасында Грансфельд Балтимордағы Ғарыш телескопы ғылыми институтының директорының орынбасары лауазымына тағайындалып, агенттік қызметін тоқтатуға ниетті екенін мәлімдеді. Ол институтты NASA-ның жоспарлаған Джеймс Вебб ғарыш телескопымен жұмыс істеуге дайындауға көмектесті. Сондай-ақ, 2010 жылдың шілдесінде Джонс Хопкинс университетінің физика және астрономия факультетінде ғылыми-зерттеу профессоры болды.
According to a NASA press release in January 2010, Grunsfeld indicated he would leave the agency to serve as deputy director of the Space Telescope Science Institute in Baltimore. There he helped prepare the institute for operations with NASA's planned James Webb Space Telescope. He also became a research professor in the Johns Hopkins University department of physics and astronomy in July, 2010.
Тау-кен көтеру
Грансфельд PBS NOVA телешоуының "Қауіпті шабуыл" атты эпизодында 2000 жылдың маусым айында Солтүстік Америкадағы ең биік шың – Денелиге көтерілгенін көрсетті. Грансфельд, NASA консультанты Хауард Доннермен бірге, таблетка түрінде жұтылатын ішкі термометрлерді пайдаланып, биіктікте дене температурасының әсерін зерттеді. Ол команда мүшелерінің біреуінің қиындыққа тап болуына дейін 18 200 фут биіктікке көтеріле алды, бұл команданы кері қайтаруға мәжбүр етті. Грансфельд альпинизмде Эдмунд Хиллари, Тензинг Норгей және Брэд Уошберннің үлгісін көрді. 2004 жылдың маусым айында Грансфельд NASA-дан демалыста болғанда Денелиге қайта оралды және NASA-ның альпинистер тобын сәтті басқарып, шыңға жеткізді. Ол Денелидің шыңына көтерілген екі ғарышкердің бірі.
Grunsfeld appeared on the PBS NOVA episode "Deadly Ascent", which showed him climbing Denali, the highest peak in North America, in June 2000. Grunsfeld, along with Howard Donner, (a consultant to NASA) conducted research into the effects of body temperature at high altitudes by using internal thermometers swallowed in pill form. He was able to climb to an altitude of 18,200 feet before one of the team members had difficulty forcing the team to turn back. Grunsfeld was inspired by Edmund Hillary, Tenzing Norgay, and Brad Washburn in mountaineering. In June 2004, Grunsfeld returned to Denali while on leave from NASA and successfully led a team of fellow NASA climbers that summitted. He is the one of two astronauts to have climbed to the top of Denali.