Кіріспе

Британдық әнші және актер (туған жылы 1940)

Сэр Клифф Ричард (туған жылы Гарри Роджер Уэбб; 14 қазан 1940) – британдық әнші және актер. Ол Ұлыбританияда 21,5 миллионнан астам сингл сатқан, ал 2012 жылы «The Beatles» және Элвис Преслиден кейін Ұлыбритания сингл чарты тарихында ең көп сатылған үшінші орындағы әртіс болды. Ричард бастапқыда Пресли мен Литтл Ричард стиліндегі бүлікшіл рок-н-ролл әншісі ретінде таныстырылды. «The Shadows» тобымен бірге ол 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында «The Beatles» тобынан бұрын британдық танымал музыка сахнасында үстемдік құрды. Оның 1958 жылғы «Move It» әні Ұлыбританияның алғашқы нағыз рок-н-ролл әні деп есептеледі. 1960 жылдардың басында ол «Жас жігіттер», «Жазғы демалыс» және «Ғажайып өмір» фильмдерінде, сондай-ақ BBC телеарнасындағы жеке телешоуында сәтті кинокарьера жасады. Оның христиандық дініне көбірек назар аударуы және музыкасының жұмсаруы оны орташа деңгейге жақындатты, кейде ол қазіргі заманғы христиан музыкасына да бет бұрды. 65 жылдан астам мансабында Ричард бірнеше алтын және платиналық дисктер мен марапаттарға ие болды, оның ішінде екі «Ivor Novello» сыйлығы және үш «Brit» сыйлығы бар. Оның 130-дан астам синглдері, альбомдары мен EP-лері Ұлыбританияның Топ-20 тізіміне енді, бұл кез келген басқа әртістен көп. Ричард Ұлыбританияда 67 синглмен топ-10-ға енді, бұл әртістер арасында екінші орын (Преслиден кейін). Ол Ұлыбритания сингл чартының алғашқы алты онжылдығында (1950-2000 жылдар) қатысқан жалғыз орындаушы ретінде Преслимен бірге рекордты ұстап тұр. Ол Ұлыбританияда 14 №1 синглға ие және бес қатарынан онжылдықтарда №1 синглға ие болған жалғыз әнші. Ол сонымен қатар төрт Ұлыбританияның Рождестволық №1 синглына ие болды, оның екеуі – «Mistletoe and Wine» және «Saviour's Day» – жеке орындауында болды. 1990 жылдардың соңына қарай Ричард бүкіл әлемде 250 миллионнан астам жазба сатты, осылайша барлық уақыттағы ең көп сатылған музыкалық әртістердің біріне айналды. Ол АҚШ-та сегіз АҚШ-тың 40 үздік синглына қарамастан, «Devil Woman» және «We Don't Talk Anymore» сияқты миллиондаған сатылымға ие болса да, сол деңгейде танымалдыққа қол жеткізе алмады. Канадада ол 1960 жылдардың басында, 1970 жылдардың соңында және 1980 жылдардың басында сәтті кезеңді бастан өткерді, кейбір туындылары алтын және платина сертификатына ие болды. Ол Ұлыбританияда, сондай-ақ Австралияда, Жаңа Зеландияда, Оңтүстік Африкада, Солтүстік Еуропа мен Азияда танымал музыкалық, кино және теледидар тұлғасы болып қала берді және басқа елдерде де жанкүйерлерін сақтап қалды. Гастрольдік сапарларда болмағанда ол Барбадос пен Португалия арасында уақытын бөліседі. 2019 жылы ол Нью-Йоркке көшіп кетті.

1940-1958 жж.: Балалық шағы мен жасөспірімдік шағы

Клифф Ричард 1940 жылғы 14 қазанда Британдық Үндістанның Лакхнау қаласындағы Виктория көшесіндегі Король Джордж ауруханасында (қазіргі Король Джордж медициналық университеті) Гарри Роджер Уэбб болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Роджер Оскар Уэбб, Үндістан темір жолына қызмет көрсететін тамақтандыру мердігерінің менеджері, және бұрынғы Дороти Мари Дейзели болды. Оның ата-анасы бірнеше жыл Батыс Бенгалияның Хаура қаласында тұрды. Тікелей әрекет күніндегі зорлық-зомбылықтан кейін олар Ұлыбританияға тұрақты көшіп кетуге шешім қабылдады. Ричард негізінен ағылшын тегінен шыққан, бірақ оның бір арғы әжесі жартылай уэльстік, жартылай испандық болған, ол испандық арғы әжесі Эмилин Джозеф Ребейродан туған. Веббтер отбасы Хазратгандж қаласының басты сауда орталығының жанындағы Мақбарада қарапайым үйде тұрды. Доротидің анасы Ла Мартиниер қыздар мектебінде жатақхана меңгерушісі болды. Ричардтың Джоан және Жакки, сондай-ақ Донна (1942–2016) сестері болды. 1948 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін отбасы үш апталық теңіз сапарына аттанды, сапар Тилбери, Эссекс, Англияға дейін созылды. Уэббтер Үндістандағы салыстырмалы байлықтан, Хаурадағы (Калькуттаның жанында) компаниямен қамтамасыз етілген пәтерде тұрғаннан, Солтүстік Саррейдегі Каршалтон қаласындағы жартылай жеке үйге көшті. Гарри Уэбб Каршалтон қаласындағы жергілікті бастауыш мектепте, Stanley Park Juniors мектебінде оқыды. 1949 жылы оның әкесі Thorn Electrical Industries компаниясының несиелік бақылау кеңсесінде жұмысқа орналасты, және отбасы Гертфордширдегі Уолтем-Кростағы туыстарымен бірге тұруға көшті, онда ол Kings Road Junior Mixed Infants School мектебінде оқыды, 1950 жылы оларға жақын маңдағы Чешунтте 12 Hargreaves Close мекенжайында үш бөлмелі кеңес үйі берілді. Содан кейін 1952 жылдан 1957 жылға дейін Чешунт орта мектебінде оқыды. (Бұл мектеп кейін Риверсмид мектебі деп аталды, содан кейін қайта жаңартылып, Бишопслиа мектебі болып өзгерді.) Оқудың ең жоғары бағытында оқығандықтан, ол GCE Ordinary Level емтихандарын тапсыру үшін ең төменгі жастан кейін де мектепте қалды және ағылшын әдебиетінен өтті. Содан кейін ол Atlas Lamps компаниясында кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді. Чешунтте Клифф Ричард Корт зейнеткерлерге арналған пәтерлер кешені оның құрметіне аталды. Гарри Уэбб скиффл музыкасына қызығушылық танытты. 16 жасында әкесі оған гитара сатып алды, ал 1957 жылы ол мектепте The Quintones вокалдық тобын құрды, содан кейін Dick Teague Skiffle Group тобында ән шырқады.

1958-1963 жж.

Гарри Уэбб рок-н-ролл тобының әншісі болды, Drifters (осылай аталған АҚШ тобынан ерекшеленеді). 1950-жылдардағы кәсіпкер Гарри Грейторекс рок-н-ролл әншісінің атын өзгертсін деп тіледі. «Клиф» деген есім «жартас беті» сияқты дыбыстағандықтан қабылданды, бұл «Rock» дегенді білдірді. «Move It» әнін жазған Иан Сэмвелл Уэббтің музыкалық құміры Кішкентай Ричардқа құрмет көрсету үшін «Ричард» тегін ұсынды. Ричардтың дебюттік сессиясы үшін Парамор оған американдық Бобби Хелмстің бұрын жазған «Schoolboy Crush» әнін ұсынды. Ричардқа B-жағында өзінің бір әнін жазуға рұқсат берілді; бұл «Move It» әні болды, оны Дрифтерлердің Сэмвелл жазған және құрастырған, ол Ричардтың үйіне репетицияға бара жатқан 715-ші Green Line автобусында болған кезде. «Move It» сессиясы үшін Парамор сессиялық гитарист Эрнии Ширсті жетекші гитарада және Фрэнк Кларкты бас гитарада пайдаланды. A-жағы B-жағымен ауыстырылғаны туралы әр түрлі әңгімелер бар. Бірі – Норри Парамордың кішкентай қызы B-жағын мақтап айтқан; екіншісі – ықпалды телепродюсер Джек Гуд, ол өзінің «Oh Boy!» телешоуында оны пайдаланған, оның шоуындағы жалғыз ән «Schoolboy Crush» емес, «Move It» болғанын қалады. Ричард былай деді: «Теледидарда алғаш рет өнер көрсетуге мүмкіндік алғаным қызық, бірақ мен қандай әрекет жасау керектігін білмейтіндей шаршадым. Кеше мен бакенірімді қырқып тастадым. Джек Гуд мені жаңаша көрінемін деді». Сингл Ұлыбритания сингл чартында 2-орынға ие болды. Джон Леннон «Move It» әнін алғашқы британдық рок-жазба деп атады. Бастапқыда Ричард британдық Элвис ретінде танымал болды. Бұрынғы британдық рок-музыканттар Томми Стил мен Марти Уайльд сияқты Ричард та Элвистің киімдерін және шашын қабылдады. Ол сахнада рок-құлық позын көрсетіп, көрермендерге немесе камераға сирек күлімсіреп қарады. 1958 жылдың соңы мен 1959 жылдың басында «High Class Baby» және «Livin' Lovin' Doll» синглдары, содан кейін «Mean Streak» және Лионель Барттың «Living Doll» әні рокерлік жылдамдық пен құштарлықты жеткізді. «Living Doll» бағдарламасында Дрифтерлер Ричардты жазбада қолдады. Бұл оның бесінші альбомы және алғашқы No.1 альбомы болды. Сол кезде топтың құрамы Джет Харрис, Тони Михан, Хэнк Марвин және Брюс Уэлчтің келуіне байланысты өзгерді. «Living Doll» американдық топтың 40 үздігіне енгеннен кейін, ABC Paramount лицензиясы бойынша топтың аты «The Shadows» деп өзгертілді. «Living Doll» Ричардтың «Serious Charge» дебюттік фильмінде қолданылған, бірақ ол рок-н-ролл стандарты емес, кантри стандарты ретінде ұйымдастырылған. «The Shadows» әдеттегідей қолдаушы топ емес еді. Олар Ричардтан келісімшарт бойынша бөлек болды және топ Ричардты қолдаған жазбалар үшін авторлық сыйақы алмады. 1959 жылы «The Shadows» (ол кезде әлі де «Drifters») EMI-мен өздерінің жеке жазба келісімшартын жасады. Сол жылы олар үш сингл шығарды, олардың екеуінде екі жақты вокал және біреуінде аспаптық A және B жақтары бар. Содан кейін олар бірнеше үлкен хиттерге ие болды, соның ішінде Ұлыбританияда 5 No.1 орынды иеленді. Топ сонымен қатар Ричардпен бірге ән айтуды және жаздыруды жалғастырды және оның көптеген хиттерін жазды. Бірнеше рет британдық хит-парақтардың басында Ричардтың әнін «The Shadows» аспаптық әні алмастырды. Ричардтың бесінші синглі «Living Doll» жұмсақ, тыныш дыбысты тудырды. Кейінгі хиттер, No.1 «Travellin' Light» және «I Love You», сондай-ақ оның «Expresso Bongo» фильмінен алынған «A Voice in the Wilderness» және «Theme for a Dream» Ричардтың Адам Фейт және Билли Фьюри сияқты замандастарымен бірге негізгі поп-орындаушы ретінде мәртебесін нығайтты. 1960 жылдардың басында оның хиттері үздік беске еніп отырды. 1961 жылы EMI Records Ричардтың 21 жасқа толуына арналған тойды Лондонның Манчестер скверіндегі штаб-пәтерінде оның продюсері Норри Парамордың басшылығымен ұйымдастырды. Тойдың суреттері Ричардтың келесі «21 Today» альбомына енгізілді, оған Тони Михан қосылды, бірақ жақында «The Shadows» тобын тастап, Брайан Беннеттке ауысты. Әдетте, «The Shadows» шоудың бірінші жартысын 30 минуттық өздерінің жиынтығымен жабады, содан кейін Ричардты оның шоуының соңғы 45 минуттық бөлігінде қолдайды, бұл 1962 жылы шыққан «Live at the ABC Kingston» CD альбомында көрсетілген. Тони Михан мен Джет Харрис топтан 1961 және 1962 жылдары кетіп, кейіннен Decca үшін өздерінің хит-парадтардағы табыстарына ие болды. «The Shadows» бас гитаристтері Брайан Локинг (1962–63) және Джон Ростилл (1963–68) қосылды және Брайан Беннетт барабаншы ретінде тұрақты болды. Алғашқы жылдары, әсіресе альбомдар мен EP-лер шығарылымдарында Ричард Норри Парамор оркестрінің қолдауымен балладаларды Тони Миханмен (содан кейін Брайан Беннетт) сессиялық барабаншы ретінде жазды. Оның алғашқы осындай синглы «The Shadows» тобысыз «When the Girl in Your Arms Is the Girl in Your Heart» әні болды, 1961 жылы шыққан, және ол жылына бір немесе екі әнді шығара берді, соның ішінде 1963 жылы «It's All in the Game» және 1964 жылы «Constantly» әндері, «L'edera» танымал итальяндық хитінің жаңартылған нұсқасы. 1965 жылы Нэшвилл, Теннессиде Билли Шерриллдің басшылығымен өткен сессиялар өте табысты болды, «The Minute You're Gone» әні шықты, ол Ұлыбритания сингл чартында No.1 орынды иеленді, сондай-ақ «Wind Me Up (Let Me Go)» әні No.2 орынды иеленді. Ричард, және әсіресе «The Shadows», АҚШ-та жұлдызды мәртебеге ие болған жоқ. 1960 жылы олар АҚШ-қа гастрольдік сапар жасады және жақсы қабылданды, бірақ американдық жазба лейблдарының айналмалы есігінен қолдаудың және таратудың жетіспеуі ұзақ мерзімді табысқа кедері келтірді, «It's All in the Game» сияқты бірнеше хит-парадтарға қарамастан, Epic лейблы арқылы, Philips CBS-пен тарату келісімін аяқтағаннан кейін Columbia лейблдарының жаңартылған байланысы арқылы. «The Shadows» үшін өкініштісі, «Apache» әні Даниялық гитарист Йорген Ингманның орындауында АҚШ-та No.2 орынға ие болды, бұл оның бүкіл әлем бойынша танымал хитінен көп өзгеше емес. Ричард және топ «The Ed Sullivan Show» бағдарламасында өнер көрсетті, бұл Beatles үшін маңызды болды, бірақ бұл өнер көрсетулері оларға Солтүстік Америкада тұрақты табысқа қол жеткізуге көмектеспеді. Ричард және «The Shadows» алты толық метражды фильмде пайда болды, соның ішінде 1959 жылғы «Serious Charge» фильміндегі дебюттік рөлі, бірақ ең бастысы «The Young Ones», «Summer Holiday», «Wonderful Life» және «Finders Keepers» фильмдерінде. Бұл фильмдер өзінің жанрын жасады, «Клиф Ричард мюзиклы» деп белгіленді, және Ричардты 1962 және 1963 жылдары Ұлыбританиядағы кино кассасы бойынша No.1 орынға ие болуға алып келді, тіпті Джеймс Бондтан да жоғары. «The Young Ones» фильмінің тайтл әні Ұлыбританиядағы оның ең көп сатылған синглы болды, Ұлыбританияда миллионнан астам дана сатылды. 1980-жылдардың басындағы «The Young Ones» телесериалы Ричардтың 1962 жылғы фильмінен атын алды. 1963 жылдың ортасында Клиф пен «The Shadows» Блэкпулда бір маусымға пайда болды, онда Ричардтың портреті Виктор Хейфронмен суреттелді.

1964-1975: Жағдайдың өзгеруі

Ұлыбританиядағы басқа да рок-эстрада әртістері сияқты, Ричардтың мансабына 1963 және 1964 жылдары Beatles және Мерси дыбысының пайда болуы әсер етті. Ол танымал болуын жалғастырды және 1960-шы жылдар бойы хит-парадтардағы хиттерге ие болды, бірақ бұрынғы деңгейде емес. АҚШ нарығында да есік ашылмады; ол британдық жарылыстың бөлігі деп есептелмеді және 1963 жылдың тамызы мен 1964 жылдың тамызы арасындағы төрт Hot 100 хитіне қарамастан ("Барлығы ойынның ішінде" әні, топ 25-ке кірген), американдық жұртшылық оны жақсы білмеді. Ричард Англикан шіркеуінде крещениеден өткенімен, жас кезінде дінді ұстанбады. 1964 жылы ол белсенді евангелистік христианға айналды және оның сенімі өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Евангелист ретінде көпшілік алдында тұруы оның мансабына бірнеше жағынан әсер етті. Бастапқыда ол рок-н-роллдан бас тарту керек деп ойлады, өйткені ол "әдепсіз көрсететін" және "телевизия үшін тым секси" деп айтылған рок-музыкант бола алмады. Ричард бастапқыда "өз жолын түзеп", мұғалім болуды жоспарлаған, бірақ евангелистік христиан достары оған мансабын тастамауға кеңес берді. Көп ұзамай Ричард қайтадан өнер сахнасына оралып, христиандық топтармен өнер көрсетіп, христиандық мазмұндағы әндерді жазды. Ол әлі де Shadows тобымен дүниежүзілік әндерді жазды, бірақ уақытының көп бөлігін христиандық жұмыстарға арнады, соның ішінде Билли Грэмның миссионерлік сапарларына қатысты. Уақыт өте келе Ричард сенімін және жұмысын теңестіріп, Ұлыбританиядағы ең танымал әншілердің бірі және ең танымал евангелистік христиандардың бірі болып қала берді. Ричардтың 1965 жылғы Ұлыбритания хит-парадындағы 12-орынды "On My Word" әні "A Voice in the Wilderness" (1960) әнінен бастап "The Minute You're Gone" (1965) әніне дейінгі 23 қатарынан үздік ондыққа кірген хиттер тізімін аяқтады, бұл ер адам әртісі үшін рекордтық көрсеткіш. Ол Джейми Хопкинс рөлін сомдады, ол сүйіктісінің көзқарасы өзгергеннен кейін өмірін сұрақтап, есірткі сатумен айналысатын жас жігіт. 1967 жылы ол "Cliff in Japan" атты концерттік альбомын шығарды. 1968 жылы Ричард Білл Мартин мен Фил Колтер жазған және құраған "Congratulations" әнін Еуровидение ән байқауында Ұлыбританиядан өкілдік етті, бірақ Испанияның "La La La" әнінен бір ұпайға жеңілді. Джон Кеннеди О'Коннордың "Еуровидение ән байқауы – ресми тарих" кітабында бұл байқаудағы ең жақын нәтиже болды және Ричард дауыс берудің қысымын болдырмау үшін әжетханаға тығылып кетті. 2008 жылдың мамыр айында Рейтер агенттігінің хабарламасында Испанияның диктаторы Франсиско Франко байқаудағы дауыс беруді өзгертіп, испандықтардың жеңіске жеткенін қамтамасыз еткені, осылайша келесі жылы (1969) байқауды өткізуге мүмкіндік бергені айтылды. Испаниялық TVE телеарнасының басшылары дауыс беру үшін бағдарламаларды сатып алуға және белгісіз әртістермен келісімшарт жасауға ұсыныс жасады. Бұл оқиға кеңінен жарияланды және 2008 жылдың 7 мамырында Ұлыбританияның Channel 4 News телеарнасында басты жаңалық ретінде көрсетілді, онда Джон Сноу автор және тарихшы Джон Кеннеди О'Коннормен сұхбаттасты. Алайда, бұл мәлімдемелер шындыққа сай келмеді, өйткені бұл TVE тарапынан таратылған кең таралған қаңқу. Дегенмен, "Congratulations" Еуропа мен Австралияда үлкен хит болды және 1968 жылдың сәуір айында тағы бір No. 1 хитке ие болды. 1968 жылы Shadows тобы тарағаннан кейін Ричард жазбаларын жалғастырды. 1970-ші жылдары Ричард бірнеше телешоуларға қатысып, 1970 жылдан 1976 жылға дейін өзінің жеке шоу-программасы "It's Cliff Richard" жүргізді. Онда Оливия Ньютон-Джон, Хэнк Марвин және Уна Стаббс ойнады, сондай-ақ "Еуропа үшін ән" де кірді. 1970 жылы ол BBC-нің 60-шы жылдардағы музыкалық көріністерге арналған шолуында "Pop Go The Sixties" тікелей эфирде пайда болды, ол 1969 жылдың 31 желтоқсанында Ұлыбритания және Еуропа бойынша таратылды. Ол Shadows тобымен "Bachelor Boy" және жеке "Congratulations" әнін орындады. 1972 жылы ол комедиялық фильм "Сот" түсірді, онда комедиялық актерлер қатысты және әйелмен алғашқы дуэті болды. Ол Ньютон-Джонның қатысуымен 1972 жылы Жапонияда түсірілген "Cliff Live in Japan 1972" атты екі дискілі концерттік альбомын шығарды. Оның күміс экрандағы соңғы актерлік рөлі 1973 жылы "Take Me High" фильмінде болды. 1973 жылы ол британдық "Еуровидение" байқауына "Барлық достарымызға күш" әнін орындады, ән үшінші орынды иеленді, Люксембургтің "Tu Te Reconnaîtras" және Испанияның "Eres Tú" әндерінен кейін. Бұл жолы Ричард жүйкесін басу үшін валиум қабылдады және менеджері оны өнер көрсетуге дейін оятуға тырысты. Ричард сонымен қатар 1970, 1971 және 1972 жылдары BBCTV әртүрлі бағдарламасының бөлігі ретінде "Еуровидение" ән байқауының іріктеу кезеңін "Еуропа үшін ән" өткізді. Ол 1971 және 1972 жылдары BBC үшін "Еуровидение" ән байқауының алдын ала шолуларын ұсынды. 1975 жылы ол Хэнк Марвин мен Джон Фаррар продюсерлік еткен "Honky Tonk Angel" әнін шығарды, оның мағынасын білмей. Оған "honky tonk angel" дегенінің оңтүстік АҚШ сленгінде проституцияны білдіретінін хабарлағаннан кейін Ричард қорқып, EMI компаниясына оны қайтаруға бұйрық берді және тіпті бейнесін түсіргеніне қарамастан оны жарнамалаудан бас тартты. EMI ән жақсы сатылатынына қарамастан оның талабына келісті. Винилдегі мыңнан астам данасы бар екені белгілі.

1976-1994: Қайта өрлеу

1976 жылы Ричардты рок-артист ретінде қайта қалыптастыру туралы шешім қабылданды. Сол жылы Брюс Уэлч Клиффтың мансабын жаңартты және «I’m Nearly Famous» альбомын шығарды. Бұл альбомда Ричардтың АҚШ-тағы тұңғыш хиті болған, бірақ даулы «Devil Woman» гитаралық трегі мен «Miss You Nights» балладасы бар еді. Melody Maker журналындағы шолуда Джефф Браун бұл альбомын Ричардтың қайта жандануы деп жариялады. Ричардтың жанкүйерлері британдық рок-музыканың алғашқы күндерінен бері бірге болған орындаушының қайта оянуына қуанды. Джимми Пейдж, Эрик Клэптон және Элтон Джон сияқты көптеген музыканттар «I’m Nearly Famous» белгілерін тағып, бала кезіндегі кумирінің ауыр рокқа қайта оралуына риза болды. Осыған қарамастан, Ричард рок және поп альбомдарымен қатар, қазіргі заманғы христиандық музыкадан да альбомдар шығаруын жалғастырды. Мысалы, 1978 жылғы «Small Corners» альбомында «Yes He Lives» синглі бар еді. 1976 жылдың 31 желтоқсанында ол BBC1 арнасының «A Jubilee of Music» бағдарламасында «Hey, Mr. Dream Maker» әнін орындады, бұл ән патшайым Елизавета II-нің күміс тойын мерекелеуге арналған шара болатын. 1979 жылы Ричард продюсер Брюс Уэлчпен бірлесіп, Алан Тарнидің сөзін жазып, әуенін шығарған «We Don’t Talk Anymore» поп-хитін шығарды. Бұл ән Ұлыбританияда бірінші орынды, ал АҚШ-та жетінші орынды иеленді. Брайан Ферри әнге қосымша вокалмен үн қосты. Бұл жаңалық Ричардты 1980-ші жылдарда Hot 100 тізіміндегі топ-40-қа енген алғашқы орындаушы етіп, соңғы үш онжылдықта да сол тізімде болғандығын көрсетті. Ән тез арада оның соңғы альбомы «Rock ‘n’ Roll Juvenile» соңына қосылды, ал АҚШ-та шығарылғанда «We Don’t Talk Anymore» деп аталды. Бұл ән Ричардтың он жылдан астам уақыттан бері Ұлыбританияның сингл чартында бірінші орынға шыққан тұңғыш хиті болды және әлемдегі ең көп сатылған сингліне айналды, дүние жүзінде бес миллионнан астам дана сатылды. Кейін 1979 жылы Ричард Кейт Бушпен бірге Лондон симфониялық оркестрінің 75 жылдығына арналған салтанатты кеште өнер көрсетті. «We Don’t Talk Anymore» әнінің арқасында 1979 жылы Ричард 1976 жылы «Devil Woman» әнінен кейін АҚШ-та сәттілікке қол жеткізе бастады. 1980 жылы «Carrie» әні АҚШ-тың үздік 40 әнінің қатарына енді, содан кейін «Dreamin’» әні 10-шы орынды иеленді. 1980 жылы «Xanadu» фильмінен Оливия Ньютон-Джонмен орындаған «Suddenly» дуэті 20-шы орынды, содан кейін «A Little in Love» (17-ші орын) және «Daddy’s Home» (23-ші орын) 1981 жылы қабылданды. АҚШ-та ұзақ жылдар бойы шектеулі сәттілікке жеткеннен кейін, оның үш синглі 1980 жылдың соңғы Hot 100 тізіміне бірдей енді («A Little in Love», «Dreamin’» және «Suddenly»). «We Don’t Talk Anymore», «A Little in Love» және «Dreamin’» әндерінің клиптері 1981 жылы MTV телеарнасы іске қосылғанда алғашқылардың қатарында көрсетілді. Ал Ұлыбританияда «Carrie» 4-ші орынды, ал «Dreamin’» 8-ші орынды иеленді. AllMusic журналисі Дейв Томпсон «Carrie» әнін «керемет атмосфералық туынды» деп бағалады. Клифф Ричардтың ең әсерлі жазбаларының бірі. 1980 жылы Ричард Гарри Роджер Вебб есімін Клифф Ричардқа ресми түрде өзгертті. Сонымен қатар, ол музыка мен қайырымдылыққа қосқан үлесі үшін Королевадан Британ империясы орденінің офицері атағын алды. 1981 жылы «Wired for Sound» синглі Ұлыбританияда 4-ші орынды иеленді және 1960 жылдардың басынан бері Ричардтың Австралиядағы ең үлкен хиті болды. Жылдың соңында «Daddy’s Home» әні Ұлыбританияда 2-ші орынды иеленді. Синглдар тізімінде Ричард 1960 жылдардың ортасынан бері ең үздік жиырмалық хитінің тұрақты кезеңін өткізіп жатты. Ол сондай-ақ «I’m No Hero», «Wired for Sound», «Now You See Me, Now You Don’t» сияқты үздік он альбомды жинады, сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен бірге жазған тірі альбом «Dressed for the Occasion» және 1983 жылы шоу-бизнестегі 25 жылдығын атап өткен «Silver» альбомдары да бар еді. 1986 жылы Ричард «The Young Ones» тобымен бірлесіп, «Living Doll» хитін қайта жазды, бұл қайта жазба Comic Relief қайырымдылық ұйымына арналған болатын. Әнмен бірге Ричард пен «The Young Ones» арасындағы комедиялық диалог та болды. Сол жылы Ричард Вест-Эндте Дейв Кларктың мультимедиалық мюзикліндегі Андромеда галактикасындағы сот отырысында Жерді қорғауға шақырылған рок-музыканты рөлінде өнер көрсетті. 1985 және 1986 жылдары «Time» альбомы үшін жазылған «She’s So Beautiful» (Ұлыбританияда 17-ші орын), «It’s in Every One of Us» және «Born To Rock ‘n’ Roll» синглдары шығарылды. 1986 жылдың тамызында Ричард Батыс Лондондағы M4 автожолында нөсерлі жаңбыр кезінде бес көлік қатысқан апатқа ұшырады. Ричардтың машинасы басқа көлік бұрылып, қатты тежелген кезде жарамсыз деп танылды. Ричард апат кезінде арқасын жарақаттады, бірақ ауыр жарақат алған жоқ. Полиция апат болған жерден такси шақырды, соның арқасында ол сол түні «Time» мюзиклінде өнер көрсете алды. Шоудан кейін Ричард: «Менің осында болуым үшін бақыттымын» деді. Ол өзінің белбеуінің оны лобовой шыныдан ұшып кетпеуіне көмектескенін айтты. 1986 жылдың қазанында Эндрю Ллойд Веббердің «The Phantom of the Opera» мюзиклінен Ричард Сарах Брайтманмен бірге орындаған «All I Ask of You» дуэті Ұлыбританияның сингл чартында 3-ші орынды иеленді. 1987 жылы Ричардтың «Always Guaranteed» альбомы шықты, ол оның жаңа материалдарының ең көп сатылған альбомы болды және «My Pretty One» және «Some People» екі топ-10 хитін қамтыды. Ричард музыкадағы отызыншы жылдығын 1988 жылы «Mistletoe and Wine» әнімен Ұлыбританияның Рождестволық чартында бірінші орынды иелену арқылы аяқтады, сонымен қатар 1979 жылдан 1988 жылға дейінгі ең үлкен хиттәрінен құралған «Private Collection» жинақ альбомы мен бейнеальбомы да чарттарда бірінші орында тұрды. «Mistletoe and Wine» әні Ричардтың Ұлыбританиядағы 99-шы синглы болды және чартта төрт апта бойы бірінші орында тұрды. Бұл 1988 жылдың ең көп сатылған Ұлыбритания синглы болды, 750 000 дана сатылды. Альбом BPI ұйымымен төрт платиналық сертификат алды, Ричардтың BPI ұйымы мультиплатиналық сыйлықтарды енгізгеннен бері алғашқы мультиплатиналық сертификат алған альбомы болды. 1989 жылдың мамырында Ричард өзінің 100-ші синглын, «The Best of Me» әнін шығарды, бұл британдық орындаушы үшін бірінші рет болды. Ән Ұлыбританияда 2-ші орынды иеленді. Бұл сонымен қатар Ұлыбританияның топ-10 альбомы «Stronger» альбомының жетекші синглы болды. «I Just Don’t Have the Heart» (Ұлыбританияда 3-ші орын), «Lean On You» (17-ші орын) және «Stronger Than That» (14-ші орын) синглдарымен бірге, бұл альбом Ричардтың төрт топ-20 хитін қамтыған тұңғыш студиялық альбомы болды. Сондай-ақ 1989 жылы Ричард «The Outstanding Contribution» сыйлығымен марапатталды. Маусым айында ол Лондонның Уэмбли стадионында «The Event» атты әсем шара өткізді, онда 144 000 көрермен болды. 1990 жылдың 30 маусымында Ричард Англияның Кнебуорт паркінде Пол Маккартни, Фил Коллинз, Элтон Джон және Tears for Fears сияқты жұлдыздармен бірге 120 000 көрерменге шара ұйымдастырды. Мүгедек балалар мен жас музыканттарға көмек көрсету мақсатында өткізілген концерт әлем бойынша телеарналар арқылы көрсетілді және 10,5 миллион доллар жинады. Кейін 1990 жылы «From a Distance: The Event» атты тірі альбом шықты. Бұл альбом өткен жылғы «The Event» шоуының ең жарқын сәттерін қамтыды және екі тірі тректі сингл ретінде ұсынды: «Silhouettes» (Ұлыбританияда 10-шы орын) және «From a Distance» (11-ші орын). Алайда, Ричардтың 1976 жылы «Devil Woman» әнінен кейін АҚШ-тағы сәттілігін жалғастырған 13-ші Ұлыбританиялық №1 синглы және 100-ші топ-40 хиті «Saviour’s Day» әні болды. Альбом Рождество кезеңінде 3-ші орынды иеленді және BPI ұйымымен қос платиналық сертификат алды, бұл рок-жұлдызы үшін бірінші рет болды. 1996 жылы Ричард Уимблдон орталық кортында жаңбыр салдарынан ойын тоқтатылғанда көрермендерге ән айтуға шақырылды. 1990 жылдардың соңында Ричард және бұрынғы EMI UK бас директоры Клайв Блэк «Blacknight» жазбалар компаниясын құрды. 1998 жылы Ричард радиостанциялардың өзінің музыкасын ойнаудан бас тартатынын көрсетті, ол жақын арада шығатын «Can’t Keep This Feeling In» синглінің денс ремиксін шығарды.

2008 қазіргі уақыт: 50 жылдығы және Shadows қайта қосылуы

2008 жылы Ричардтың музыка бизнесіндегі 51-ші жылында сегіз дискілік жинақ – «Олардың айтуынша, ол ұзаққа соқпайды (Музыкадағы 50 жылым)» жарық көрді. Қыркүйек айында оның поп-музыкадағы 50 жылдығына арналған «Thank You for a Lifetime» атты синглы шықты. 2008 жылғы 14 қыркүйекте ол Ұлыбританияның музыкалық чарттарында 3-орынға ие болды. 2008 жылғы 11 қарашада Ричардтың ресми сайты Клифф пен The Shadows тобының музыка бизнесіндегі 50 жылдығын атап өту үшін қайта бірігетінін жариялады. Бір айдан кейін олар Корольдік әртүрлілік шоуында өнер көрсетті. 2009 жылы Клифф пен The Shadows «Алтын мерейтойлық Ұлыбритания туры» арқылы серіктестігін аяқтады. 2009 жылғы қыркүйекте Ричард пен The Shadows «Reunited» атты жаңа альбомын шығарды. Бұл олардың соңғы 40 жылдағы алғашқы студиялық жобасы болды. Жазылған 28 трек олардың бұрынғы жұмыстарының 25 қайта жазылған нұсқасын, сол дәуірден (және одан бұрын) шыққан үш «жаңа» тректі, «Singing the Blues» синглын, Эдди Кокранның «C'mon Everybody» және Фрэнки Фордтың «Sea Cruise» хиттерін қамтиды. Альбом чарттарда 6-орынға көтеріліп, кейін 4-орынға жетті. 2010 жылы қайта бірігу туры Еуропаға жалғасты. 2009 жылғы маусымда Sound Kitchen Studios (Нэшвилл) Ричардтың жаңа джаз әндерінің альбомын жазу үшін жақын арада сол жерге оралатынын хабарлады. Ол бір апта ішінде 14 трек жазуды жоспарлаған. Ричард 2010 жылғы 13 сәуірде Даниядағы королева Маргрете II-нің 70 жылдық мерейтойында «Congratulations» әнін орындады. 2010 жылғы 14 қазанда Ричард 70 жасқа толды және осы мерейкеге орай Лондонның Корольдік Альберт залында алты концерт берді. Концерттерге сүйемелдеме ретінде 11 қазанда свинг стандарттарының кавер нұсқаларынан тұратын «Bold as Brass» атты жаңа альбом жарық көрді. Ричардтың 70 жылдығына арналған ресми кеш 2010 жылғы 23 қазанда өтті, онда қонақтардың арасында Силла Блэк, Элейн Пейдж және Дэниел О'Доннелл болды. Бір апталық промоушеннен кейін Ричард қазан айының соңында Бельгиядағы «Night of the Proms» концерттеріне репетиция жасау үшін ұшып кетті. 2010 жылғы 28 қазанда Антверпенде өткен «Night of the Proms» концертінде күтпеген жерден пайда болып, 20 мың көрерменнің таңғалысымен «We Don't Talk Anymore» әнін шырқады. Барлығында, ол 2010 жылғы қараша және желтоқсан айларында «Night of the Proms» концерттері кезінде Германияның 12 қаласын аралап, басты рөлде өнер көрсетті. Барлығы 18 концертке 300 мыңнан астам жанкүйер келді. Ричард «Bold As Brass» альбомынан хиттер мен тректерді орындады. 2010 жылғы қарашада ол үшінші рет қатарынан Ұлыбританиядағы №1 музыкалық DVD-ін шығарды – «Bold as Brass». 2011 жылғы қазан айында Ричард «Soulicious» альбомын шығарды, онда Перси Следж, Эшфорд және Симпсон, Роберта Флэк, Фреда Пэйн және Кэнди Стэтон сияқты американдық соул әншілерімен дуэттер бар. Альбомды Ламонт Дозье өндірді және оны Ұлыбританиядағы қысқа турне қолдады. «Soulicious» Ричардтың Ұлыбританиядағы ең жақсы 10 альбомына енді. Ол 2012 жылғы маусымда Букингем сарайының сыртында өткен Алмаз мерейтойы концертіне қатысты. 2012 жылғы 30 маусымда Ричард 2012 жылғы Лондон жазғы Олимпиада ойындарының эстафетасының бөлігі ретінде Олимпиада алауын Дербиден Бирмингемге алып жүрді. Ричард Олимпиада алауымен жүгіру оның ең жақсы 10 естелігінің бірі болатынын айтты. Ричард Ұлыбританиядағы дыбыс жазбаларына авторлық құқықтарды 50 жылдан 95 жылға дейін ұзарту және музыканттар авторлық сыйақы ала алатын жылдар санын ұзарту науқанына қатысты. Бұл науқан бастапқыда сәтсіз аяқталды және Ричардтың көптеген ерте жазбаларының авторлық құқығы 2008 жылы аяқталды. 2013 жылы тағы бір науқаннан кейін дыбыс жазбаларының авторлық құқығы сол кездегі авторлық құқықта әлі де бар туындылар үшін алғаш рет жарияланғаннан кейін 70 жылға дейін ұзартылды. Бұл 1958 және 1962 жылдар аралығындағы Ричардтың жазбалары Ұлыбританияда авторлық құқықтан босатылғанын, ал 1963 жылдан бастап 2034 жылға дейін авторлық құқық сақталатынын білдіреді. 2013 жылғы қарашада Ричард өзінің мансабының 100-ші альбомын шығарды – «The Fabulous Rock 'n' Roll Songbook». Осы уақытқа дейін Ричард 47 студиялық альбом, 35 жинақ, 11 концерттік альбом және 7 фильм саундтрегін шығарған. Ричард 2014 жылғы 21 маусымда Морриссидің Нью-Йорктегі 19 000 орындық Barclays орталығындағы концертін ашуға шақырылды. Моррисси Ричардтың жобаға қатысқанына «құрметпен және қуанышпен» екенін айтты. 2014 жылғы 16 маусымда Моррисси «жедел қызбадан» құлап кеткендіктен концертті тоқтатқандығы хабарланды. Ричард сол күні жоспарланған концерттің орнына Нью-Йорктегі жанкүйерлері үшін тегін концерт өткізетінін мәлімдеді. 2015 жылғы қазан айында Ричард 75 жылдығын тойлауға арналған турға шықты. Ол өзінің мансабында 100-ден астам рет өнер көрсеткен Лондонның Корольдік Альберт залында алты түнді қоса алғанда, Ұлыбританияның жеті қаласында сахнаға көтерілді. Ричардтың 2015 жылғы туры The Guardian газетінің рок музыкасын сынлайтын журналисі Дэйв Симпсоннан жағымды пікір алды. 2018 жылғы тамызда Ричард «Rise Up» альбомын шығаратынын хабарлады, онда жаңа материал бар. Альбомның бірінші синглы «Rise Up» винил форматында шығарылып, 2018 жылғы қазан айында Ұлыбританияның винил сингл чарттарында 1-орынға ие болды. Ол 2019 жылы шыққан «Between the Earth and the Stars» студиялық альбомында Уэльс әншісі Бонни Тайлермен «Taking Control» дуэтін орындады. 2020 жылы Ричард «Music The Air That I Breathe» альбомын шығарды. 2022 жылғы 4 шілдеде Ричард 2022 жылғы Уимблдон чемпионатына қатысып, «Summer Holiday» (1963) хитін орындады.

Музыка индустриясын сынға алу және коммерциялық қолдау

Ричард радиостанциялар мен лейблдерден коммерциялық қолдаудың жетіспеуіне ашық шағымданады. Ол бұл туралы 2007 жылдың желтоқсанында ITV телеарнасындағы The Alan Titchmarsh Show бағдарламасында айтты, жаңа топтарға жарнамалау және сату үшін эфир уақыты қажет екенін, бірақ өзі сияқты ұзақ жылдар бойы танымал болған әртістер де осы себептерге байланысты эфирге жүгінуге мәжбүр екенін атап өтті. Ол сондай-ақ 1980-ші жылдардағы радиостанциялар оның жазбаларын ойнағанын және бұл оның сатылымын арттыруға және медиадағы беделін сақтауға көмектескенін еске алды. BBC Radio 2-дегі Cliff – Take Another Look деректі фильмінде ол британдық музыка тарихын көрсететін көптеген деректі фильмдердің (мысалы, I'm in a Rock 'n' Roll Band!) оны (немесе Shadows тобын) еске алмайтынын айтты. 1998 жылы Virgin Radio таңғы бағдарламасының жүргізушісі Крис Эванс Ричардтың "өте ескі" екенін айтып, оның жазбаларын енді ойнамайтынына уәде берді. 2004 жылдың маусым айында британдық диджей Тони Блэкберн радиостанция саясатына қарсы Ричардтың жазбаларын ойнағаны үшін Classic Gold Digital радиосынан жұмыстан алынды. Бағдарламалар жетекшісі Пол Бейкер Блэкбернге Ричардтың "біздің брендтік құндылықтарымызға сай еместігін" мәлімдеген электрондық хат жіберді. Ол плейлистке енбегендіктен, оны ойнатуды тоқтату керек. Блэкберн келесі таңғы бағдарламасында электрондық хаттың үзіндісін тікелей эфирде 400,000 тыңдаушыға оқып, содан кейін Ричардтың екі әнін орындады. Classic Gold бас директоры Джон Бейш Блэкберннің бағдарламадан шеттетілуін растады. 2011 жылы 1960-шы жылдардағы танымал музыканы ойнауға арналған Absolute Radio '60s цифрлық станциясы Ричардтың жазбаларын ойнамайтынын мәлімдеді, себебі олар "біз құруға тырысатын салқын дыбысқа" сәйкес келмейді. Диджей Пит Митчелл: "Бүгінгі күнге дейін өзекті болып табылатын онжылдықтың мәңгілік әртістері – The Beatles, The Stones, The Doors және The Who, ал емес Сэр Клифф". Ричард бұған былай деп жауап берді: "Олар өздерін-өздерін алдап жатыр, және одан да маңыздысы, халықты алдап жатыр". Ричард есірткі қолданғандары үшін мақтауға ие болған басқа жұлдыздарға деген наразылығын білдірді. 2009 жылы Ричард өзін "Британияда бұрын-соңды болмаған ең радикалды рок-н-ролл әншісі" деп атады, себебі ол есірткіге немесе босқындыққа берілмеді. Ричард өзінің ешқашан рок-жұлдыздардың гедонистік өмір салтын қабылдамағаны үшін мақтанатынын айтты. Ол: "Мен ешқашан қонақүй бөлмесін қиратуды қалаған емеспін" деді. Ричард музыка индустриясын әртістерді дау тудыруға ынталандырғаны үшін сынады. 2013 жылдың қарашасында ол былай деді: "Музыка индустриясы күрт өзгерді, бұл жас әртістерге зиян келтіреді. Бұл индустрия өте қиратушы болуы мүмкін". Ричард әнші Майли Сайрустың "Wrecking Ball" әніне түсірілген жартылай жалаңаш бейнебаянына байланысты туған даудан кейін оның жыныстық тұрғыдан ашық бейнесіне алаңдаушылық білдірді. 1997 жылы Ричард Oasis рок-тобы туралы былай деді: "Оларды өздерін-өздерін жоюға талпындыратын құштарлықтары оларға күш беретіні өкінішті". 2011 жылы The Guardian газетінде жарияланған мақаласында журналист Сэм Лит Ричардтың радиостанциялардан коммерциялық қолдау алмауы туралы былай деп жазды: "Оның бекем христиандық нанымы, таза өмір салты және португалдық шарап зауытының өнімдерін танымымен оны мәдениетсіз, алкогольді ішімдік ішетін жас буын үшін түсініксіз, тіпті күлкіге айналдырды". Сондай-ақ The Guardian газетінде жазған Джон Робб Ричардтың әдеттегі рок-жұлдыздардың ішімдік пен есірткі мәдениетіне қарсы шыққандықтан, бұл "көтеріліске қарсы көтеріліс" Ричардты контрмәдениеттің символына айналдырды деп мәлімдеді. 2013 жылдың желтоқсанында Ричард өзінің "Mistletoe and Wine" және "The Millennium Prayer" синглдарына қарсы жағымсыз реакция болғанын айтты. Ол былай деді: "Эфирде ойнау синглдің табысы үшін маңызды. Менің әділ бәсекелесуімнің жалғыз жолы – сіздің жазбаларыңыз радиода ойналуы. Радио индустриясында жасқа қатысты дискриминация бар. Егер сіз маған жаңа ән жазуды сұрасаңыз, оған қажетті қолдау болатынына сенімді емеспін". Жазушы және рок-музыка сыншысы Тони Парсонс: "Егер сіз кем дегенде бір Клифф Ричардты ұнатпасаңыз, онда сіз поп-музыканы ұнатпайсыз". Стинг сонымен қатар Ричардты қорғап: "Менің ойымша, Клифф Ричард – техникалық және эмоционалдық тұрғыдан Ұлыбританияның ең жақсы әншілерінің бірі".

Жеке өмір

Ричардтың әкесі, Роджер Уэбб, 1961 жылы 56 жасында қайтыс болды, бұл Ричардқа зор әсер етті. Кейін ол: «Әкем өте жас кезімде қайтыс болды. Ол менің мансабымның ең жақсы тұстарын көрмеді. Әкем ауырған кезде біз өте жақын болдық», – деді. Ричардтың анасы, Дороти, 2007 жылдың қазан айында 87 жасында, он жыл бойы Альцгеймер ауруымен күрескен соң қайтыс болды. 2006 жылғы сұхбатта ол анасының жағдайымен күресудегі қиындықтар туралы айтты. Ричард өмір бойы үйленбеген. 1961 жылдың қазан айында «алғашқы маңызды сүйіктісіне», австралиялық биші Делия Уикске жазған үш беттік хаты, ол 2010 жылдың сәуір айында қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Ричард былай деп жазды: «Поп-әнші болғандықтан, мен баға жетпес нәрседен бас тартуым керек – кез келген ерекше қызбен берік қарым-қатынас құру құқығы. Мен енді, мүмкін, өмірімдегі ең маңызды шешімдердің бірін қабылдадым және бұл сізді тым көп ренжітпесе деймін». Ирвинг Адам Фейтке үйленді. Автобиографиясында Ричард «сексуалдық тартым мені жетекші күш емес» екенін айтты, бірақ сонымен қатар сол кезде Джет Харристің ажырасып кеткен әйелі Кэрол Костамен болған құмарлығы туралы жазды, егер ол оған үйленуге келіссе. 2008 жылы Ричард Баркермен қарым-қатынасы туралы: «Мен оған үйлену туралы ұсыныс жасауды ойладым, бірақ соңында оны өмірімнің соңына дейін жеткілікті жақсы көретінімді сезінбедім», – деді. 1983 жылдың ақпанындағы сұхбатта Ричард онымен неке құру мүмкіндігі туралы айтты. Ол: «Мен Сьюмен кездесіп жатырмын, ол менің қазір көргім келетін жалғыз қыз, егер некеге тұрып қалам десем, мен оған қуанамын», – деді. 1983 жылдың қыркүйегінде Ричард Баркерге үйленуді жоспарламағанын айтты. Ол: «Үйленуге де, әке болуға да міндетті емеспін. Бірақ бір күні отбасымды құрып, тұрақтап қалуды қалаймын», – деді. 1984 жылдың шілдесінде Баркер Ричардпен болған романсы туралы: «Мен оны жақсы көремін, ол керемет және біз бір-бірімізді жақсы көретінімізге сенімдімін», – деді. 1986 жылы Ричардтың Баркермен болған романсы аяқталып, ол теннисші Стивен Шоумен танысқаннан кейін Ричард әлі де Баркердің досы екенін айтты. Ол: «Біз бір-бірімізге құрметпен қарастырамыз, бұл мен үшін өте маңызды», – деді. Кейінірек неге үйленбегенін сұрағанда, Ричард: «Менде бірнеше рет қателіктер болды. Мен ғашық болдым, бірақ неке – үлкен жауапкершілік, ал суретші болу көп уақытты алады», – деді. Ол 1970-ші жылдардың басында әнші және актриса Оливия Ньютон-Джонға ғашық болғанын айтты. Ричард: «Мен және көптеген адамдар Оливияға ғашық болған кезде ол басқа біреуге келісім берген еді. Мен бұл мүмкіндікті жіберіп алдым деп қорқамын», – деді. Үйленбегенімен, Ричард сирек жалғыз өмір сүрді. Көп жылдар бойы ол өзінің қайырымдылық және жарнамалық іс-шараларын ұйымдастырушысы Билл Латхаммен және Латхамның анасымен бірге тұрды. 1982 жылы Ричард оларды өзінің «екінші отбасысы» деп атады. Латхамның досы Джилл де Уэйбридждегі, Суррейдегі үйде біраз уақыт олармен бірге тұрды. Ричард жеке қарым-қатынастар туралы әңгімелесуден жиі бас тартады, ал оның гомосексуалды болуы мүмкін деген ұсыныстарға қатысты сұрақтарға ол мүлдем жоқ деп нақты айтты. 1970-ші жылдардың соңында оған бұл ұсыныстар алғаш рет айтылғанда, Ричард: «Бұл шындық емес. Адамдар өздерінің сын-пікірлерімен және үкімдерімен өте әділетсіз. Менде де қыздар болды. Бірақ егер ер адам басқалармен жатпаса, онда ол гей болуы керек деп ойлайды. Неке мен үшін өте маңызды нәрсе. Мен оны тек басқалардың көңілін табу үшін істемеймін», – деді. Ричард: «Егер ертең үйленсем де, өздеріне сенгісі келген нәрсеге сенедін адамдар тобы болады. Тек сіздің отбасыңыз бен достарыңыз біледі, олар маған сенеді және құрметтейді. Сырттағылардың не ойлағанын мен бақылай алмаймын», – деді. Ричард Дэндоның көптеген жақсы қасиеттері бар екенін айтып, оны «өте шынайы адам» деп сипаттады. Ол Дэндоның өлтірілуі туралы: «Оны түсіну өте қиын және мен бәрін өте шатастырып жатырмын», – деді. Ол 1999 жылдың мамырында Сомерсет штатының Уэстон-супер-Маре қаласында өткен жерлеу рәсіміне қатысты. Ричард 2001 жылы Нью-Йоркке келгенде, бұрын миссионер болған Джон МакЭлинн есімді америкалық бауырласпен дос болғанын айтады. 2008 жылы Ричард: «Джон қазір көбінесе менің жылжымайтын мүлігімді қарауға уақыт бөледі, сондықтан мен онымен айналыспаймын. Уақыт өте келе, Джон екеуміз тығыз достық қарым-қатынас орнаттық. Ол менің жолдасым да болды, өйткені мен жалғыз өмір сүруді ұнатпаймын, тіпті қазір де», – деді. Ричард Солтүстік Ирландиялық тележурналист Глория Ханнифордпен елу жылдан астам уақыттан бері отбасылық байланыста. Ханнифордтың қызы Карон Китинг кеуде безінен ісік ауруына шалдыққанда және ауруын жұрттан жасырғанда, Ричард Китингтің жағдайынан хабардар болған аз ғана дос шеңберінің бірі болды. Китинг 2004 жылдың сәуір айында қайтыс болғаннан кейін Ричард Кентте өткен жерлеу рәсіміне қатысты және оған құрмет ретінде «Miss You Nights» әнін орындады. 2006 жылы Ричард Португалия орденінен марапат алды, онда ол Генрих принцінің орденінің командирі (ComIH) болып тағайындалды. Ричард 2002 жылы BBC мен жұртшылық дауыс беруімен өткізілген «Ұлыбританияның 100 ең ұлы адамы» тізімінде 56-орынды иеленді. 2008 жылғы автобиографиясында Ричард өзінің кейбір мәселелерге қатысты көзқарастары жас кезіндегіден гөрі кем үкімшіл екенін айтты. Ол Англия шіркеуін бір жынысты некеге адамдардың адалдығын растауға шақырды. Ол: «Соңында, менің ойымша, адамдар олар кім екені үшін бағаланады. Мен үшін маңызды нәрсе – адалдық, егер біреу маған келіп: «Бұл менің серігім – біз бір-бірімізге адамыз» десе, мен олардың жыныстық бағдарына қарамастан, үкім айтпаймын. Мен оны Құдайға қалдырамын», – деді. Блэк 2015 жылдың тамызында қайтыс болғаннан кейін Ричард оны «өте талантты» және «жүрегі толы» деп сипаттады. Ол: «Ол өте ерекше адам еді және мен өте жақсы досымды жоғалттым. Мен оны қатты сағынамын», – деді. Ричард Ливерпульдегі Блэктің жерлеу рәсімінде құрмет ретінде «Faithful One» әнін орындады. 2010 жылы Ричард енді Ұлыбританияда тұрғын емес екенін және Барбадос азаматтығын алғанын растады. Ол: «Мен ресми түрде Ұлыбританиядан тыс тұрамын, бірақ мен әрқашан британдықпын және оған мақтан тұтамын», – деді.

Бүкіл ел бойынша жарық мейрамы

1971 жылы Ричард бүкіл ел бойынша Жарық фестивалінің белсенді қолдаушысы болды. Бұл қозғалысты британдық христиандар құрды, олар еркін қоғамның дамуына алаңдады. Ричард Малкольм Маггерридж, Мэри Уайтхаус және епископ Тревор Хаддлстон сияқты танымал тұлғалармен бірге Лондонда "махаббат пен отбасылық өмір үшін, порнография мен моральдық бұзылысқа қарсы" демонстрацияға қатысты. Маггерридж бұқаралық ақпарат құралдарын "көп жағдайда, белгілі бір себептермен қазіргі құлдырау мен дінсіздікті қолдайтындардың қолында" деп сынады. Жарық фестивалінің күресінің бірі – жыныстық мазмұнды фильмдердің өсуі еді. Ричард Лондонның Трафальгар алаңында демонстрацияға жиналған шамамен 30 000 адамның қатарында болды. Олардың наразылығының бір бөлігі жақын мандағы кинотеатрда көрсетіліп жатқан шведтік "Махаббат тілі" атты жыныстық тәрбие туралы фильмге қарсы бағытталды.

Қайырымдылық

1966 жылдың наурыз айынан бастап Ричард табысының кем дегенде оннан бір бөлігін қайырымдылыққа беруді қалыптастырды. Ричард ақшасын қалай пайдалану керектігін түсінуге көмектесетін Киелі кітаптағы екі қағиданы атап көрсетті. Ол былай деді: "Біріншіден, ақшаның өзі емес, ақшаға құмарлықтың бәрі жамандықтардың бастауы. Екіншіден, бізге сеніп тапсырылған нәрсенің жақсы және жауапты басқарушылары болуымыз керек". 1990 жылы Ричард: "Бізде ұсынар нәрсесі барлардың барлығы дайын болуы керек, себебі беруді тоқтатуға болмайды", - деді. Ричард деменцияны зерттейтін Ұлыбританияның Альцгеймер зерттеу қорына қаржылай көмек көрсетті. Ол анасының жағдайы туралы көпшілік алдында сөйлеп, ауру туралы хабардар етуге және қаржы жинауға көмектесті.

Шотландияның тәуелсіздік референдумы

2014 жылдың тамызында Ричард 200 қоғамдық тұлғаның бірі болды, олар The Guardian газетіне Шотландия қыркүйектегі референдумда Ұлыбритания құрамында қалуға дауыс беретініне үміт білдіретін хатқа қол қойды.

Мүлікті іздестіру, тергеу және BBC сот ісі

2014 жылдың тамызында Ричардтың Беркширдегі пәтері Джими Савилл ісінен кейін, жыныстық зәбір көрсету туралы айыптауларды тергеп жатқан Метрополитен полициясының Operation Yewtree операциясына шағым түскеннен кейін тексерілді. Ричард тұтқындалмады және айыптауларды күшпен жоққа шығарды. BBC іздестіру туралы хабарлауы үшін сынға ұшырады. Бұрынғы Бас прокурор, Ривер Главен лорды Макдональд, QC, полиция күштерін "толыққанды беделсіз мінез-құлқы" үшін сынап, оның әрекеттері жарлықты заңсыз етуі мүмкін екенін айтты. Ричард АҚШ ашық теннис турниріне барудан бас тартты, өзі қабылдаған португалдық Альбуфейра қаласының құрметті азаматтығынан бас тартты және Кентербери соборындағы жоспарланған іс-шарасын тоқтатты, себебі ол бұл оқиғаның "жалған айыптаумен көлеңкеленуін" қаламады. Кейін ол Ұлыбританияға оралып, Оңтүстік Йоркшир полициясының қызметкерлерімен ерікті түрде кездесіп, сұраққа жауап берді. Ол ешқашан тұтқындалмады немесе қылмыстық айып тағылмады. Кейіннен Оңтүстік Йоркшир полициясының басты инспекторы Дэвид Кромптон BBC-мен байланысы үшін сынға ұшырап, Ричардтан ашық түрде кешірім сұрады. 2015 жылдың ақпанында Оңтүстік Йоркшир полициясы күдікті қылмыстар бойынша жүргізілген тергеудің ауқымы кеңейгенін және жалғасатынын мәлімдеді. Ричард кейіннен айыптаулардың "абсурдты және жалған" екенін мәлімдеді. Бұл жағдай тәуелсіз есептемеде Оңтүстік Йоркшир полициясының 2014 жылдың тамызындағы пәтерді тексеру туралы BBC-ге хабарлап, әншінің жеке өміріне араласқандығын көрсеткеннен кейін болды. Бұрынғы басты инспектор Энди Троттердің шолуында Оңтүстік Йоркшир полициясы тергеуге алынған адамдардың жеке басын қорғау жөніндегі полициялық нұсқауларды бұзғаны және тексеру күштің беделін түсіргені айтылды. BBC-нің тексеру туралы ақпараты "Евтри" операциясының ішіндегі дереккөзден келгені хабарланды, бірақ Кромптон ақпараттың содан шыққанына сенімді емес екенін айтты. 2016 жылдың мамырында Оңтүстік Йоркшир полициясы Корольдік прокуратурасына дәлелдерді жіберді. Келесі айда CPS "төрт ер адамның 1958-1983 жылдар аралығында жасалған жыныстық зәбір көрсету туралы мәлімдемелеріне қатысты дәлелдерді" қарастырғаннан кейін, Ричардты айыптауға "жеткілікті дәлел" жоқ екенін және оған қарсы қосымша шаралар қабылданбайтынын мәлімдеді. Ричард "жаман айыптаулар мен одан кейін жүргізілген тергеу аяқталғанына қуаныштымын" деді. Бірақ ол бұқаралық ақпарат құралдарының оның атын атауы, айып тағылмағанына қарамастан, оның "тірі әрекетке салынғанын" білдірді. Ричард түсіндірді: "Менің атымды толыққанды ақтау мүмкін емес, себебі CPS саясаты тек 'жеткіліксіз' дәлелдер бар екендігі туралы жалпы мәлімдеме жасауға рұқсат береді. Ешқашан болмаған нәрсенің дәлелі қалай болуы мүмкін?" Кейіннен 22 айлық полиция тергеуі кезінде Ричардты шантаж ету үшін бір адам тұтқындалғаны хабарланды. Қырық жасқа жуық ер адам Ричардтың көмекшілерімен байланысып, ақша алса, "жалған әңгімелер" таратумен қорқытты. 2016 жылдың 21 маусымында BBC Ричардқа даулы хабардан кейін тудырған қиындықтар үшін ашық түрде кешірім сұрады. 2016 жылдың 27 қыркүйегінде Корольдік прокуратура қызметі Ричардты тарихи жыныстық зәбір көрсету туралы айыптау бойынша қудалаудан бас тарту туралы шешімді қолдады. Сот оның екі айыптаушысының өтініші бойынша дәлелдерді қарастырып, Ричардты айыптау туралы шешім дұрыс екенін анықтады. 2016 жылдың қазанында Ричардтың BBC және Оңтүстік Йоркшир полициясына шағымдануы туралы хабарланды. 2016 жылдың 6 қазанында Лондонның Жоғарғы сотына заңдық құжаттар тапсырылды. Кейіннен Оңтүстік Йоркшир полициясы Ричардқа қарсы шағымын аяқтағаннан кейін 400 000 фунт стерлинг төлеуге келісті. 2018 жылдың 12 сәуірінде BBC-ге қарсы сот ісі Жоғарғы сотта басталды. Ричардтың "өте көп" өтемақы талап еткені хабарланды. 13 сәуірде Ричард бір сағаттан астам уақыт куәлік берді, теледидардағы хабарларды "шоқтықтыратын және ренжітетін" деп сипаттады. Оның жазбаша мәлімдемесін оның адвокаттары Simkins LLP онлайн жариялады. 2018 жылдың 18 шілдесінде Ричард BBC-ге қарсы Жоғарғы сотта жеңіске жетіп, 210 000 фунт стерлинг өтемақы алды. 2018 жылдың 15 тамызында BBC сот шешіміне шағымданудан бас тартатынын мәлімдеді. BBC Ричардтың басынан өткен қиындықтар үшін кешірім сұрады. The Guardian газетінің есебуынша, сот ісін ұтып алғаннан кейін BBC-нің заңдық шығындары мен өтемақылар бойынша шығындары 1,9 миллион фунтқа жетті. Джон Леннон Ричард туралы "Клиф пен Шэдоуздан бұрын британдық музыкада тыңдауға тұрарлық ештеңе болған жоқ" деген пікірді білдірген. Оның Ұлыбританиядағы сәтті өнерпаздық және жазбалар мансабы алты онжылдықтан астам уақытқа созылды.

Таңдалған теледидар арналары

Жыл Атауы Жалпы көрермендер Канал 1971 Клиффпен қашқындау 5.2 миллион BBC 1972 Іс 5 миллион 1987 Үлкен нокаут турнирі BBC1 1999 Клифф Ричардпен кездесу 11 миллион ITV 2001 Мен өткізіп алған хиттер 6.5 миллион 2008 Пирс сэр Клиффпен кездескен кезде 5.5 миллион 2022 Рождествода Клифф BBC2